Wars van ijdeltuiterij

Het zwarte schaap vindt ze tot nu toe het beste programma waaraan ze heeft meegewerkt. Maar ook het lastigst te produceren: prinses Irene, Bram Peper en Nina Brink laten zich maar niet overhalen....

NA de uitzending van Het zwarte schaap over Willem Aantjes belde Koos Postema. Dat hij het een mooie uitzending had gevonden, en hoe een jonge meid als zij toch zo goed op de hoogte kon zijn van zo'n oude affaire. Inge Diepman: 'Van dat jongemeiden-imago kom ik maar niet af. Dat heeft ook zijn voordelen: sommige mensen zijn blij verrast als ze horen dat er toch zinnige dingen uit je mond kunnen komen.'

Zevendertig is ze, en soms meent ze een eerste grijze haar door het blond te zien breken. Opgegroeid in Zutphen, opgeleid tot welzijnswerker, en via de regionale omroep terechtgekomen bij de VARA. De afgelopen jaren presenteerde ze daar onder meer het spelprogramma Herexamen en de talkshows Bloed, Zweet en Tranen en Buitengewoon Gezelschap. Diepman heeft een vriendin en een dochter van drie. De zwangerschap van haar tweede kind, dat deze zomer wordt verwacht, brengt zo zijn ongemakken mee. 'Maar het is vooral leuk. Hij plopt nu af en toe, erg gezellig.'

Ook professioneel beleeft Inge Diepman mooie tijden. Voor het derde achtereenvolgende jaar presenteert ze voor de VARA Het zwarte schaap, waarin een controversiële man of vrouw in de studio wordt geconfronteerd met zijn of haar belangrijkste opponenten. De eerste twee jaar stond het programma in de zomer geprogrammeerd, nu is het doorgedrongen tot het echte televisieseizoen.

De 'jonge meid' is de status van aanstormend talent definitief voorbij; de eerste aanmoedigende kritieken maken al voorzichtig plaats voor het vertrouwde gekanker dat volwassen tv-coryfeeën ten deel valt. Zo kreeg Diepman twee weken geleden in NRC Handelsblad een veeg uit de pan van Paul de Leeuw, die haar als 'grijs schaap' betitelde en zijn VARA-collega 'politiek correct geblaat' verweet.

Zelf vindt Inge Diepman Het zwarte schaap, naar een idee van Buitenhof-eindredacteur Jan van Friesland, het beste programma waar ze tot nu toe aan meegewerkt heeft. Het is tegelijk het lastigst te produceren: 'Ik ben altijd opgelucht als iedereen eenmaal in de studio zit. De schapen kunnen tot het laatste moment besluiten af te haken, bijvoorbeeld omdat ze niet durven. Iedereen heeft zo zijn motieven om mee te doen: bij de één is het ijdelheid, de ander wil eindelijk zijn verhaal weleens kwijt, een derde is gewoon overgehaald door de redactie. Die steekt daar bijzonder veel tijd in, bouwt vaak zelfs een vertrouwensband met de deelnemers op.'

Bij Willem Aantjes, vorige maand te gast, vormde Het zwarte schaap indirect de aanleiding tot zijn rehabilitatie voor het grote publiek. Enkele weken na de uitzending gaf Lou de Jong, de man die Aantjes in de jaren zeventig ten val bracht, in een interview toe de CDA-fractieleider destijds onheus te hebben bejegend.

'Ik wist weinig van Aantjes', zegt Diepman. 'Voor mij was hij die man die fout was geweest in de oorlog; van de details was ik, tot ik me in de zaak verdiepte, niet op de hoogte. Wat me heel erg verrast heeft, waren de emoties die naar boven kwamen bij mensen als Van Agt en Van Thijn, bij wie die zaak nog heel erg bleek te leven. Ik vond het sowieso heel leuk om nog eens geconfronteerd te worden met die generatie politici uit de jaren zeventig; niet alleen uit nostalgie, ook omdat ze verbaal poëtischer zijn dan de politici van nu en omdat je op de een of andere manier nog voelt dat ze uit de tijd van de polarisatie komen. Er zit passie in, kleur, daar hou ik van. Ik heb op zich niets tegen het compromis, mits daar een fiks debat aan vooraf is gegaan.

'Na Aantjes hebben we veel brieven en telefoontjes gekregen. Net als na de uitzending met Herman Verbeek: daar zat een man met een enorme passie en gedrevenheid. Ik denk dat mensen daar wel weer behoefte aan hebben.'

Diepman houdt van uitgesproken meningen - thuis mag ze graag ruziemaken - maar huldigt tegelijk de opvatting dat ze daar op televisie niet te nadrukkelijk mee moet pronken. In Het zwarte schaap probeert ze haar eigen mening zoveel mogelijk te neutraliseren. 'Ik heb daar de rol van intermediair. Zeker in de eerste vijf minuten zet ik alleen de feiten op een rij en ga niet in discussie met zo'n zwart schaap; anders maai ik het gras weg voor de voeten van de witte schapen. Als ik een duidelijke kant zou kiezen, geloof ik dat ik het niet goed zou doen. Ik ga alleen met een gast in discussie als ik tijdens de opnamen merk dat de witte schapen er niet uitkomen, waardoor ik hun rol moet overnemen. Maar in principe doet mijn mening er niet toe.'

Als er kritiek is, betreft die meestal haar vermeende vlakheid of gebrek aan uitgesproken persoonlijkheid. 'Ik heb heel lang als interviewer geworsteld met de vraag of ik saai en duf ben als ik mensen niet veroordeel in mijn gesprek, en als mensen elkaar niet à la Jerry Springer te lijf gaan. Maar dat is niet mijn uitgangspunt. In journalistiek Nederland is dat de algemene opinie: je bent óf uitgesproken, óf saai. Op tv moet je een eigen stijl hebben, een duidelijke mening over iets, waarmee je je gasten vervolgens hardhandig of humoristisch confronteert. Het is een soort voorgeschreven stijl; pas dan heb je het te pakken en ben je goed. Nou: ik heb het niet. Sterker: ik ben er zo langzamerhand van overtuigd geraakt dat het ook niet hoeft. Je moet als interviewer spits zijn, en scherp, maar het is nergens voor nodig jouw eigen mening overal tussendoor te husselen. De Nederlandse journalistiek is overladen met allerlei meninkjes. Meningen zijn prima zolang er feiten aan ten grondslag liggen, maar tegenwoordig zijn ook gewone verhalen doordrongen van de individuele mening van een journalist.'

Aan het eind van dit seizoen zijn er in totaal twintig schapen langsgekomen. Niet iedereen laat zich door de redactie of door eindredacteur en politicus Jan Nagel vermurwen: René Diekstra heeft al twee keer geweigerd. Nina Brink en prinses Irene staan evenmin te trappelen. De lijst schaap-afzeggingen is groter dan de lijst deelnemers. Sowieso valt op dat er veel meer schapen dan schapinnen zijn. Diepman: 'Dat komt weer door dat compromis-denken, waar vrouwen zich eerder aan overgeven dan mannen. Die denken sneller: ja, nu is het me allemaal niet meer waard hoor, nu gaat het ten koste van mijn gezin, of mijn vriendschappen. Mannen gaan gewoon door, die vinden dat leuk. We hebben ook schapen gehad die op de een of andere manier genoten van al die negatieve aandacht. Liever uitgekotst worden dan bij het establishment horen.'

Iets anders is dat de formule van Het zwarte schaap enige afstand in tijd vereist. 'Van Agt zei in de uitzending over Aantjes dat een dergelijk debat twintig jaar geleden had moeten plaatshebben, maar dat betwijfel ik. Toen was het niet mogelijk geweest. Dat geldt voor een heleboel zwarte schapen, maar ook voor de witte: dat je waarschijnlijk zo'n uitzending pas echt kunt maken op het moment dat mensen zeggen: oké, ik heb een rol gespeeld in de affaire, maar ik ben er nu los van. Wat dat betreft kan je je nu al een prachtige serie voorstellen voor over een paar jaar: Peper, De Milliano, De Hond. Maar ze moeten er met enige distantie over kunnen praten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.