Wars van de roem, altijd ingetogen

Zijn minimale gitaargeluid, met accenten net achter de beat. Zijn raspende stem en broeierige 'laidback' songs, waarin blues, jazz en country samensmelten. JJ Cale had een totaal eigen stijl.

Alsof je een oliebron in je achtertuin ontdekt, zo luidde de reactie van JJ Cale op de hit die Eric Clapton in 1970 scoorde met After Midnight, een liedje dat Cale in 1965 had geschreven en zelf zonder succes had uitgebracht. De in 1938 in Oklahoma City als John Weldon Cale geboren zanger/gitarist, die afgelopen vrijdagavond in een ziekenhuis in La Jolla (Californië) op 74-jarige leeftijd overleed aan een hartaanval, was in 1970 gedesillusioneerd uit Los Angeles teruggekeerd naar de stad waar hij opgroeide: Tulsa, in de staat Oklahoma.


Samen met onder anderen Leon Russell wilde hij het eind jaren zestig in Los Angeles gaan maken als muzikant. 'Je mag me noemen wat je wilt, als je me maar laat spelen', was zijn reactie op het advies van een promotor om zijn naam te veranderen aangezien er al een befaamde zanger/violist met de naam John Cale bestond - van wie de andere John Cale overigens nog nooit had gehoord.


J. J. Cale (later JJ Cale) redde het niet. 'We waren arm en steeds maar een dag verwijderd van in de gevangenis te worden gegooid', herinnerde Cale zich in de in 2005 over hem gemaakte documentaire To Tulsa And Back.


Het was Eric Clapton die bij toeval het als b-kantje van een single uitgebrachte After Midnight hoorde en meteen gegrepen raakte door het typerende luie 'laidback'-geluid van JJ Cale. Clapton zette het nummer op zijn eerste solo-album en bracht het op single uit. Het gevolg: men raakte geïnteresseerd in de schrijver van het liedje, die de kans kreeg een eigen album uit te brengen.


JJ Cale's Naturally verscheen in 1970 en werd overladen met jubelende kritieken. Cale wordt allom geprezen om zijn minimale gitaargeluid, met accenten net achter de beat. De broeierige instrumentatie, waarin onder meer een primitieve drumcomputer figureert, geeft Naturally een even mysterieuze als meeslepende sfeer. Cale's geluid werd 'Tulsa-sound' gedoopt; een samengaan van blues, jazz en country, gedragen door de altijd ingehouden, raspende stem van Cale.


Er volgden in de jaren zeventig nog vier platen, waarvan de titels samen het zinnetje 'Naturally an Okie and Really a Troubadour on 5' vormden. Troubadour, uit 1976, is zijn succesvolste plaat - dat jaar bij Nederlandse popliefhebbers standaard te vinden in de platencollectie, naast Pink Floyds Wish You Were Here en Hotel California van The Eagles.


Eric Clapton bleef zijn grootste fan. Niet alleen is Claptons succesalbum 461 Ocean Boulevard (1974) een hommage aan de muziekstijl van Cale, hij nam ook Cale's Cocaine (van de lp Troubadour) op.


In de jaren zeventig bleef Cale in de luwte. Interviews gaf hij niet, optreden deed hij zelden. Zijn vijf eerste platen wist hij niet meer te overtreffen, al deed Grasshopper (1982) het in Nederland met een derde plaats op de albumlijst naar behoren.


Na acht platen en een contract met Phonogram dat hem niet beviel, vroeg Cale om ontbinding ervan. Hij ging wonen in een caravan aan de Californische kust. Zes jaar later was er een nieuwe plaat: Travel-Log. Hij bracht tot 2009 in eigen tempo platen uit, die geen van alle slecht zijn maar evenmin Cale's niveau van de jaren zeventig weten te benaderen. In 2006 was er wel eindelijk een Grammy voor hem, samen met Eric Clapton voor hun album The Road To Escondido. Ook de documentaire To Tulsa And Back bracht JJ Cale weer onder de aandacht. De voor de Nederlandse markt samengestelde cd-box Collected bereikte hier in de zomer van 2006 zelfs de eerste plaats.


De muziek van JJ Cale, zijn uit duizenden herkenbare fluisterstem die zich veertien albums lang nooit verheft, zijn ogenschijnlijk rafelige songstructuren en zijn zeer economische gitaargeluid vol bluesgevoel maakten hem tot een echte original.


Hij was niet alleen voor Eric Clapton, maar ook voor Mark Knopfler en zijn Dire Straits een enorme bron van inspiratie.


Cale vond het allemaal best. Hij voer volledig zijn eigen koers en heeft zijn status nooit willen uitbuiten met het zoeken naar roem. Een telefoon had hij niet want 'bellen betekende werken'. Toen zijn platenfirma hem verzocht op tv een keer te komen playbacken omdat zijn Crazy Mama de 22ste plaats had gehaald, weigerde hij, met als argument: 'Als het nummer toch al een hit is, waarom moet ik het dan nog promoten?'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden