Warm, warmer, warmst

Na Cannes kan ook Nederland zich eindelijk laten overdonderen door Alex van Warmer-dams nieuwe film Borgman.

komedie


Regie Alex van Warmerdam Met Jan Bijvoet, Hadewych Minis, Jeroen Perceval, Annet Malherbe, Alex van Warmerdam, Sara Hjort Ditlevsen, Pierre Bokmam


In 40 zalen


'Hé Camiel.'


'Waarom neem jij je telefoon niet op?'


De eerste conversatie in Borgman vangt onwerkelijk alledaags aan. Terwijl die Camiel - Camiel Borgman - zojuist in een spectaculair woeste openingsscène uit zijn ondergrondse hol in het woud is verjaagd door een razende priester en diens gevolg, bewapend met bijl, geweer en geslepen staak, attendeert de verdrevene nu zijn eveneens in holen verscholen helpers op het naderend gevaar.


Eerst de dreiging, lomp en wervelend, en dan plots een droogkomisch accent - zie daar twee van de pedalen die Alex van Warmerdam (60) bedient in zijn achtste speelfilm, met veel effect.


Zoals bekend, werd Borgman afgelopen mei geselecteerd voor de competitie om de Gouden Palm op het Cannes Filmfestival, een eer die de Nederlandse cinema al 38 jaar niet meer werd gegund. De film werd aangekondigd als de meest donkere vertelling van de filmer tot nog toe, met horrorachtige trekjes, maar Van Warmerdams knagende humor gedijt uitstekend in een meer macabere setting.


'En zij daalden neer op aarde om hun gelederen te versterken', luidt het Bijbels aandoende motto waarmee hij zijn publiek vooraf een hint geeft. Mogelijk hebben we te maken met een gevallen engel, of een demon, maar Borgman (Jan Bijvoet) is ook een voorkomend heerschap, zij het wat verwilderd vanwege zijn tijd onder de grond. Dus belt hij bij een villa aan met de vraag of hij even van het bad gebruik mag maken: 'Ik ben vies'. Na een pak slaag van jewelste van de man des huizes, een agressieve tv-producent, besluit diens wederhelft Marina (Hadewych Minis) dat de beurs geslagen zonderling toch wel wat verzorging behoeft; het begin van een heimelijk verbond. Zo raakt het gezin, dat verder bestaat uit drie lethargische kinderen en een Deense nanny, geleidelijk in de ban van Borgman.


Als Nederlands-Belgisch-Deense co-productie is Borgman wat acteurs betreft een genot: de relatief onbekende Vlaming Bijvoet is precies raadselachtig genoeg voor zijn rol, en geen moment theatraal of grotesk. Minis draagt de emotionele scènes en speelt haar sterkste filmrol tot nog toe, als vrouw in de knoop. Ook de bijrollen zijn perfect gecast, van het verveelde Deense kindermeisje tot de drie kinderen uit het gezin, van wie de jongste een prijs zou mogen krijgen, enkel voor haar onbestemde blik. De regisseur zelf draaft op in een bescheiden rol als hulpje Ludwig, een van de getrouwen van Borgman.


Zoals goeie acteurs de indruk kunnen geven dat een rol niet door een ander had kunnen worden gespeeld, is Borgman niet voor te stellen zonder de architectonisch verantwoorde designbunker van het welgestelde gezin, en de tuin met vijver eromheen. Het speciaal voor de film opgetrokken decor ademt perfect gestileerde kilte.


Marina, zowel hooghartig als labiel, meent dat het kwaad komt collecteren vanwege alle genuttigde welvaart - de Westerse schuld. Zo flirt Van Warmerdam wat met moraal, zonder zijn kaarten op tafel te hoeven gooien. De kijker zelf mag verder piekeren over de exacte hoedanigheid van het kwaad, áls er al wat te piekeren valt. Daarbij is Borgman veleer een uitvoerder, die stapsgewijs het gezin ontmantelt en werktuiglijk afrekent met al diegenen die in de weg staan. Prachtig beeld levert dat op: verse lijken die, in een omkering van de gebruikelijke gangsterafrekening, met het hoofd ingemetseld in een emmer op de bodem van een meertje ondersteboven wat deinen tussen de waterplanten. Luguber, maar ook rustgevend als een aquarium.


Van Warmerdam, die zich tot nog toe met zijn genrebuigende roadmovie Grimm het verst van zijn oorsprong als theatermaker begaf, voegt met Borgman een hoogtepunt toe aan zijn oeuvre. Borgman is grillig, van het stormachtige begin tot het traag uitgesponnen slotakkoord. Vol memorabele scènes die het begrip Warmerdamiaans weer eens wat oprekken.


Cannes, de mooiste etalage

Sinds 1975 was het niet meer voorgevallen: een Nederlandse film die meedingt naar de Gouden Palm in Cannes. Het was dan ook een verrassing dat Borgman in april uit 1858 inzendingen werd uitgekozen voor deelname aan het hoofdprogramma van de prestigieuze filmcompetitie. Na Mariken van Nieumeghen van Jos Stelling in 1975 gingen er zo nu en dan wel Nederlandse films naar Cannes, zoals The Silent Army met Marco Borsato en Van Warmerdams eigen Kleine Teun, in 1998, maar die eindigden nooit in die allermooiste etalage van het festival.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden