Klopt dit wel?

Waren de seksistische opmerkingen van Tim Hunt een grap?

Berichten verspreiden zich dankzij internet vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. De Volkskrant gaat op zoek naar hele en halve onwaarheden en probeert de zin van de onzin te scheiden.

Biochemicus en Nobelprijswinnaar Tim HuntBeeld afp

Toen hem tijdens een lunchbijeenkomst werd gevraagd even een paar worden te zeggen ten overstaan van een kleine honderd journalisten, kon Nobelprijswinnaar Tim Hunt niet hebben overzien hoe duur zijn geïmproviseerde speech hem zou komen te staan. 'Laat me vertellen over mijn problemen met meisjes', begon de 72-jarige biochemicus. 'Drie dingen gebeuren als zij in het laboratorium zijn: je wordt verliefd op ze, zij worden verliefd op jou en als je ze bekritiseert gaan ze huilen.' Gescheiden laboratoria zouden om die redenen een goed idee zijn, aldus Hunt.

Een etmaal later waren zijn woorden op de conferentie voor wetenschapsjournalisten in Zuid-Korea de wereld over gegaan, veelal onder de kop: 'Nobelprijswinnaar pleit voor aparte laboratoria voor vrouwen'. Op sociale media werd verontwaardigd zijn ontslag geëist. In een poging zijn opmerkingen uit te leggen leek Hunt zijn graf alleen maar dieper te graven. Uiteindelijk nam de Nobelprijswinnaar gedwongen ontslag bij University College London (UCL). Ook de Europese onderzoeksraad waarvoor Hunt lange tijd werkte keerde hem de rug toe, evenals de Royal Society, de Britse academie voor wetenschappen.

Update

Na publicatie van deze factcheck publiceerde The Times een audiofragment van een deel van de toespraak van Hunt. De beruchte uitspraken zijn er niet op te horen, wel de tekst: 'Congratulations everybody and I hope, I really hope, there is nothing holding you back, especially not bastards like me', gevolgd door duidelijk gelach vanuit de zaal.

Vorige week verscheen er echter een heel andere lezing van Hunts toespraak. In een naar The Times 'uitgelekt' verslag van een medewerker van de Europese Commissie die Hunt vergezelde op de conferentie, wordt de toespraak van Hunt beschreven als 'warm en grappig'. Het zou duidelijk geweest zijn dat Hunt maar wat aan het dollen was: na zijn drieledige grap zou hij de woorden 'en nu serieus' hebben gezegd om vervolgens een lofzang af te steken op vrouwelijke wetenschappers. Bovendien zou er hartelijk om zijn grapjes zijn gelachen - ook door de vrouwen in het publiek - en na afloop luid geapplaudisseerd.

Ondertussen is Connie St Louis, de journaliste die met een tweet vanaf de conferentie Hunts woorden de wereld in slingerde, in diskrediet gebracht. Ze zou haar halve cv bij elkaar hebben gefantaseerd, meldde The Daily Mail na onderzoek. Hét bewijs dat het inderdaad gewoon een onschuldig grapje was, aldus de Britse krant, door een onbetrouwbare bron uit zijn verband gerukt.

Serieus pleidooi voor gescheiden laboratoria of hooguit een wat onhandige grap? Omdat het om een informele lunchbijeenkomst ging, zijn er geen opnames of officiële transcripties beschikbaar. Maar er waren wel bijna 100 mensen aanwezig, voornamelijk journalisten nota bene, waarvan we de meesten nog niet hebben gehoord. Wat is hun verhaal?

Echt heel seksistisch

De Korea Federation of Women's Science & Technology Associations (KOFWST), die de lunch organiseerde, was in ieder geval not amused. De KOFWST publiceerde een persbericht met een oproep aan Tim Hunt om zijn excuses aan te bieden - waar hij overigens gehoor aan heeft gegeven. 'Dit ongelukkige incident moet niet worden weggezet als een persoonlijk verhaal dat verteld werd als grap', aldus de KOFWST, die helaas niet bereikbaar was voor commentaar. 'We kunnen seksistische opmerkingen die de vooruitgang van vrouwelijke wetenschappers en vrouwen in bredere maatschappelijke zin bedreigen, niet accepteren.'

Maar die roep om excuses dateert van ruim een week na het bewuste incident, en nadat de versie van Connie St Louis breed is overgenomen. St Louis houdt vol dat het beslist géén grap was. Volgens de Britse wetenschapsjournaliste begon Hunt zijn speech met de aankondiging een mannelijke chauvinist te zijn, ratelde hij zeker vijf minuten door en viel na afloop in de zaal een doodse stilte. 'Het is duidelijk dat niemand lachte, iedereen keek uitdrukkingsloos, de vrouwelijke Koreaanse wetenschappers waren verbijsterd', aldus St Louis tegen de BBC.

St Louis staat in deze interpretatie niet alleen. Ook collega-journalisten en tafelgenoten Ivan Oransky en Deborah Blum wisten niet wat ze hoorden toen de Britse wetenschapper de microfoon nam. Blum sprak hem na de lunch aan op zijn suggestie voor gescheiden laboratoria. Dat kon hij toch niet menen? Het was ironisch bedoeld, antwoordde Hunt, maar hij wilde ook gewoon eerlijk zijn over de problemen die ontstaan wanneer met vrouwen wordt samengewerkt. Geen grap dus, concludeerde Blum.

Vanwege de invloedrijke positie van Tim Hunt in de wetenschap besluiten St Louis, Blum en Oransky in overleg om zijn opmerkingen naar buiten te brengen. 'We besloten dat ik het verhaal op Twitter zou publiceren', schrijft St Louis op de wetenschapsblog Scientific American. 'En dat Deborah en Ivan mijn versie zouden bevestigen.'

'Als Sir Tim een grap maakte, was het een vreselijk seksistische en het was mij in ieder geval niet duidelijk dat het een grap was', mailt Oransky.

En de rest van de zaal? 'De reactie was gemengd. Ik herinner me dat een paar mensen beleefd lachten, maar volgens mij hoorden zij een vertaling. Ik was in ieder geval erg gechoqueerd, net als vele anderen, en geen van hen lachte of applaudisseerde.'

Ook Australische wetenschapper Scott Watkins steunt deze versie van de gebeurtenissen op Twitter, evenals Amerikaanse wetenschapsjournalist Charles Seife. 'Toen hij aan zichzelf refereerde als een mannelijke chauvinist dacht ik nog dat hij een grapje maakte, hoewel de context wat dubieus was', zegt Seife aan de telefoon. 'Maar de bekende drie dingen die hij daarna noemde zijn moeilijker uit te leggen als een grap. Hij leek het te menen.'

Hoe was de reactie uit het publiek? 'Er was wat beleefd applaus, maar veel mensen weigerden te klappen. Ik applaudisseerde in ieder geval niet.' De aankondiging 'en nu serieus' kan hij zich niet herinneren. Het prijzen van vrouwelijke wetenschappers staat hem wel bij, maar dat was volgens Seife 'plichtmatig' en in het voorbijgaan. 'Ik ben nog bereid te geloven dat een grap was die ontzettend verkeerd viel. Maar ik geloof ook dat er wel degelijk een onderliggende overtuiging achter zat. Het was echt een heel seksistische toespraak.'

Journalistieke gatekeepers

Russische journaliste Natalia Demina ziet het echter heel anders. Nadat de woorden van Tim Hunt viraal gingen en hij uit verschillende functies werd ontheven wendde ook zij zich tot sociale media om hem juist te verdedigen. 'Iedereen die gisteren Tim Hunts speech hoorde begreep dat hij een grap maakte', twitterde Demina. Ze beschuldigt Connie St Louis en Deborah Blum ervan zijn woorden uit verband gerukt te hebben.

'Ik kan me herinneren dat Tim een grapje maakte aan het begin, en daarna serieuze dingen zei over de conferentie en over zijn lezing', zegt Demina. 'Connie St Louis heeft alleen het begin gepubliceerd, alsof hij het nergens anders over had, en ze beweert dat iedereen beledigd was. Dit is niet waar. Veel mensen moesten lachen, omdat Tim zelf er ook bij lachte. Ik lachte en applaudisseerde, net als mijn tafelgenoten.' Demina noemt een Chinese (vrouwelijke) en een Spaanse (mannelijke) collega die het geheel, net als zij, hadden opgevat als een grapje. 'Het verbaasde mij dat er achteraf zo'n schandaal over ontstond.'

Een foto van het beruchte moment die de Filipijnse schrijver en wetenschapsredacteur Timothy James Dimacali op Facebook plaatste, lijkt dat te onderschrijven. Brits dagblad The Sun voerde het beeld, waarin een Koreaanse vrouw te zien is met op haar gezicht duidelijk een grijns, op als bewijslast voor de 'het was duidelijk een grap'-lezing.

Dimacali vertelt desgevraagd dat ook hij verrast was over de ophef. 'Het was een ongepaste grap en ik wil het niet goedkeuren, maar vanuit mijn perspectief was het een verlegen, ongemakkelijke man die probeerde een grap te maken die verkeerd viel.' Van enige aanstoot had hij tijdens de lunch niets gemerkt. Een vrouwelijke collega van Dimacali, die liever niet bij naam genoemd wil worden, beaamt dit in een e-mail.

Natalia Demina vermoedt dat met Hunt sympathiserende collega's niet naar voren treden uit angst de relatie met invloedrijke journalistieke 'gatekeepers' Connie St Louis en Deborah Blum niet op het spel te zetten. 'Een aantal mensen heeft mij bedankt voor mijn moed. Stel je voor! Alsof ik in een oorlog heb gevochten.'

Marie Curie

Maakte Hunt nu een grap of niet? Zonder de beelden of geluidsopnamen om zelf een oordeel te kunnen vellen is dit onmogelijk vast te stellen. Mét waarschijnlijk ook: onder de aanwezigen zijn de meningen tenslotte behoorlijk verdeeld.

Het helpt niet dat Tim Hunt zich nogal ambigu heeft uitgelaten over zijn bedoelingen. Hij bood meermalen zijn excuses aan, maar blijft volhouden dat het een grap was, hoewel hij ook gewoon 'eerlijk' was over zijn eigen ervaringen. Hij is zelf inderdaad weleens verliefd geworden op vrouwelijke collega's - en zij op hem - en huilende vrouwen die niet tegen kritiek kunnen het wetenschapsproject in de weg staan, zei Hunt tegen BBC Radio 4.

Ook zijn eerdere opmerkingen in wetenschapsmagazine Lab Times over het aantal vrouwen in de wetenschap spreken niet in zijn voordeel: 'Men moet zich eerst afvragen waarom de ondervertegenwoordiging van vrouwen in leidinggevende posities zo'n groot probleem is. Is dit eigenlijk wel een slechte zaak?'.

Aan de andere kant is Hunts eega Mary Collins een vooraanstaand professor in de immunologie en een zelfverklaarde feminist. 'Ik zou niet bij hem kunnen zijn als hij seksistisch was', verdedigde Collins haar man in een interview met The Guardian. Ook vrouwen die met de biochemicus gewerkt hebben braken een lans voor Hunt.

Al was het een grap, maakt dat het minder kwalijk? Over humor valt niet te twisten, daar weet Gerard Cox alles van. Één ding is zeker: Hunts opmerkingen - al dan niet grappig bedoeld - raken aan iets dat groter is dan hemzelf. Hij ontketende een wereldwijde discussie over het seksisme en de seksediscriminatie die nog altijd hoogtij vieren in de wetenschappelijke kringen.

Hunt wilde overigens niet door de Volkskrant geïnterviewd worden, 'uit angst de boel verder aan te wakkeren', maar hij wilde wel kwijt dat zijn eerste wetenschappelijke jongensheld dubbele Nobel-laureaat Marie Curie was. Of dat wat uitmaakt? Dat mag u bepalen.

Oordeel:

Beeld .
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden