Ware Wetenschap: dit zijn de onderzoeken

Twaalf onderzoeken, in uiteenlopende vakgebieden. Welke wetenschappers volgen we de komende maanden en wat doen ze precies? Hier vind je een introductie van elk onderzoek, van schizofrenie tot permafrost.

Alle onderzoeken op een rij Beeld de Volkskrant

Naam: Dick J. Bierman,
Universiteit/instantie: Universiteit van Amsterdam
Vakgebied: Parapsychologie
Onderwerp: Medium aan de roulettetafel
Samenvatting: Parapsycholoog en natuurkundige Dick Bierman van de Universiteit van Amsterdam begint binnenkort aan een experiment waarin hij onderzoekt in hoeverre de vooruitziende blik werkelijk bestaat. Daarbij wil hij twee vliegen in één klap slaan: wetenschappelijk vaststellen of precognitie bestaat, en geld verdienen voor verder onderzoek.

Bierman legt momenteel de laatste hand aan de opzet van het experiment. Volgens de plannen laat hij een bekend paranormaal medium de gang van zaken voorspellen aan een roulettetafel van een casino, ergens in de wereld. Daarna wordt ingezet, in dit geval Biermans eigen geld. Het experiment wordt geautomatiseerd, door geen fysiek casino te bezoeken, maar een casino op internet.

De uitkomsten moeten niet alleen geld opleveren, maar vooral steun voor Biermans theorie dat sommige gebeurtenissen ook meetbare gevolgen hebben vóórdat ze gebeuren. Sommige breinen, in zijn theorie, zijn extra gevoelig voor die tijdsymmetrie die volgens hem wortelt in de basiswetten van de natuurkunde. Hoe waterdicht moet Bierman zijn analyses maken om een omstreden verschijnsel als helderziendheid serieus aan te tonen?

Dick Bierman kijkt of precognitie echt bestaat door met een medium het (online) casino te bezoeken Beeld Dick Bierman
Precognitie Beeld de Volkskrant

Naam: Iris Sommer, Inge Winter-van Rossum, Marieke Begemann en Paula Ywema
Universiteit/instantie: Universitair Medisch Centrum Utrecht
Vakgebied: Geneeskunde
Onderwerp: Ontstekingsremmers voor schizofrenie
Samenvatting: Er zijn steeds meer aanwijzingen dat het immuunsysteem betrokken is bij het ontstaan van schizofrenie. Dat opent nieuwe mogelijkheden voor de behandeling van schizofrenie, bijvoorbeeld met ontstekingsremmende medicijnen. Als een patiënt die nog maar net symptomen heeft ontwikkeld hiermee gelijk behandeld wordt, zou verdere schade aan het brein voorkomen kunnen worden. Dat kan weer leiden tot minder ernstige symptomen en tot minder achteruitgang in het denkvermogen.

Of dat ook echt zo is, wordt onderzocht in deze studie. Aan het onderzoek doen 250 patiënten met schizofrenie mee bij wie korter dan 3 jaar geleden de diagnose is gesteld. De helft krijgt dagelijks een onstekingsremmer (naast de gebruikelijke antipsychotica). De andere helft krijgt een placebo. Met behulp van testen wordt gekeken wat de invloed is op de ziektesymptomen van de patiënten en hun denkvermogen.

Marieke, Iris, Paula en Inge gaan uitzoeken wat je kan doen tegen schizofrenie Beeld Iris Sommer
Schizofrenie Beeld de Volkskrant

Naam: Bart Knols
Universiteit/insantie/bedrijf: in2care
Vakgebied: Biologie
Onderwerp: Muggen doden met een apparaat
Samenvatting: Het malariaprobleem blijft enorm. Bart Knols besloot er wat aan te doen en richtte zijn eigen bedrijf op om het probleem op te lossen. Op dit moment werkt hij aan een apparaat om muggen uit te roeien. Eerst wordt nagedacht over het ontwerp. In het bijzonder: wat moet een muggenuitroeier doen? Je kan een mug, als hij eenmaal in het apparaat zit, bijvoorbeeld meteen dood laten gaan. Of je kan een traagwerkend gif gebruiken waarmee de mug pas een paar dagen later doodgaat. Als je dat doet, kan de mug eerst nog andere broedplaatsen besmetten met het gif.

Als het ontwerp eenmaal klaar is zal het apparaat gebouwd worden. Met dit prototype komt er een test in Tanzania. Eerst in een nagebouwd dorp dat erg lijkt op de dorpen die veel door malaria getroffen worden. Ten slotte zal er, als alles goed gaat, ook op een echt dorp getest worden.

Bart Knols heeft een doel: malaria uitroeien. Beeld Bart Knols
Muggen Beeld de Volkskrant

Naam: Jorien Vonk
Universiteit/instantie: Universiteit Utrecht
Vakgebied: Aard- en klimaatwetenschappen
Onderwerp: Ontdooiende permafrost
Samenvatting: Yedoma is een van de oudste vormen van permafrost op aarde en ligt opgeslagen in Noord-Oost Siberië. Deze permafrost bevat enorm veel koolstof, net zoveel als alle biomassa op aarde bij elkaar, en bevindt zich al tienduizenden jaren "veilig" in de bevroren grond.

Lang werd aangenomen dat bacteriën die broeikasgassen kunnen produceren niet geïnteresseerd waren in dit oude materiaal en dat Yedoma te diep onder de grond ligt om op grote schaal afgebroken te worden. Recent onderzoek laat echter zien dat de koolstof in Yedoma in sneltreinvaart wordt afgebroken zodra het ontdooit, zowel op land als in rivieren en kustzeeën. Nu de permafrost ontdooit zou de Yedoma wel eens voor een versnelde opwarming van onze planeet kunnen zorgen. Dat komt omdat bacterien de koolstof in Yedoma kunnen omzetten in broeikasgassen.

Jorien Vonk gaat onderzoeken hoeveel Yodoma er precies ontdooit en hoeveel er wordt afgebroken. Hiervoor reist ze naar Siberië, het Russische continentale plat, de Laptev en Oostsiberische kustzeeën.

Jorien Vonk reist naar de koudste uithoeken van onze planeet om te onderzoeken waarom het onontdooibare toch ontdooit. Beeld Jorien Vonk
Permafrost Beeld de Volkskrant

Naam: Daniel Janssen
Universiteit/instantie: Universiteit Utrecht
Vakgebied: Communicatiewetenschappen
Onderwerp: Het effect van excuses van bedrijf of overheid
Samenvatting: Als een bedrijf of overheidsinstantie een fout maakt, eisen we vaak excuses. Maar waarom eigenlijk? Een hypothese is dat die excuses ervoor zorgen dat we minder boos worden. Of - in elk geval - dat we ons minder door onze boosheid laten leiden in ons gedrag.

Maar worden we eigenlijk wel minder boos na excuses? En maakt de formulering van excuses nog wat uit? Dit hoopt Daniel Janssen, onderzoeker taalbeheersing en communicatie, te ontdekken bij zijn experiment onder argeloze passanten. Hij wil daarmee nieuwe inzichten op het gebied van crisiscommunicatie verwerven en meer inzicht krijgen in de relatie tussen taal en emoties.

Daniel Janssen, hier te zien terwijl hij een Skype-college geeft, kijkt wat het effect van bedrijfsexcuses zijn. Beeld Daniel Janssen
Bedrijfsexcuses Beeld de Volkskrant

Naam: Jeroen Geurts, Roel Klaver en Veronica Popescu
Universiteit/instantie: VU Medisch Centrum
Vakgebied: Geneeskunde / Neurowetenschappen
Onderwerp: De oorsprong van MS in de hersenen
Samenvatting: Al jaren wordt er gesproken over hersenverlies bij de ziekte multiple sclerose (MS). Die zou aanzienlijk zijn, enkele tienden van procenten per jaar, en het hersenverlies voorspelt hoe de patiënt er over een tijdje aan toe zal zijn in lichamelijke en cognitieve zin (geheugen, concentratie). Nu is die voorspellende waarde erg interessant voor een MS-patient, want zo'n beetje alles is oncontroleerbaar geworden door de ziekte: de ene dag ben je relatief in orde, de volgende dag ben je gedeeltelijk blind aan 1 oog of kun je je been een tijd niet meer gebruiken. De vraag is echter: wat is dat hersenverlies nou precies? Bij de ziekte van Alzheimer komt ook hersenverlies voor, maar daarvan weten we beter hoe het werkt: er gaan zenuwcellen dood.

Van MS is lange tijd gezegd dat het een wittestofziekte is, dat wil zeggen: een ziekte van de verbindende banen tussen zenuwcellen. Steeds duidelijker wordt echter dat ook de grijze stof is aangedaan. In de grijze stof ligt de kern van de zenuwcel met de korte uitlopers, die dendrieten worden genoemd. In deze grijze stof vindt atrofie plaats: verschrompeling van de hersenen.
Maar wat gebeurt er precies? Is het verlies van myeline (de beschermingslaag om de zenuwuitlopers) de oorzaak, gaan vooral dendrieten verloren of werkt het toch anders?
De onderzoekers vervaardigen MRI beelden van overleden MS patiënten, kijken vervolgens in verschrompelde hersendelen en bestuderen wat er nu eigenlijk verloren gaat.

Roel, Jeroen en Veronica zoeken (eindelijk) uit wat MS doet met de hersenen. Beeld Jeroen Geurts
Hersenverlies Beeld de Volkskrant

Naam: Marienke van Middelkoop en Rianne van der Heijden
Universiteit/instantie: Erasmus Medisch Centrum
Vakgebied: Geneeskunde
Onderwerp: Hoe ontstaan knieklachten?
Samenvatting: Het patellofemorale pijnsyndroom is een vaak voorkomende knieklacht bij jonge sportieve mensen.

Patiënten bezoeken hiervoor vaak de huisarts of sportarts, maar ondanks verschillende behandelmethoden houdt een groot deel van de patiënten klachten. Een optimale behandeling ontbreekt, mogelijk doordat de oorzaak van de pijn nog onbekend is. Het onderzoek heeft als doel de oorzaak van de pijn te achterhalen, zodat patiënten in de toekomst beter behandeld kunnen worden.

Aan het onderzoek doen 55 volwassen patiënten en 20 jonge patiënten (tussen de 14 en 18) mee, en een even grote controlegroep. Met behulp van innovatieve MRI technieken worden drie hypothesen getoetst. Houdt het patellofemorale pijnsyndroom verband met een verstoorde doorbloeding in het kniegewricht, met verminderde kwaliteit van het kraakbeen in de knie of met kleine structurele schades in het gewricht?

Marienke en Rianne onderzoeken hoe het komt dat zoveel mensen last krijgen van hun knieën door het sporten Beeld Marienke van Middelkoop
Knieklachten Beeld de Volkskrant

Naam: Jan-Berend Stuut
Universiteit/instantie: Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ)
Vakgebied: Mariene Biologie
Onderwerp: Invloed van woestijnstof op het klimaat
Samenvatting: Kan woestijnstof (en met name het ijzer in dat stof) als kunstmest fungeren voor de oceaan? Bij woestijnstormen wordt een grote hoeveelheid ijzerrijk stof naar de oceaan geblazen. Als reactie op die stof-bemesting wordt door plankton CO2 uit de lucht opgenomen en op die manier wordt dus een broeikasgas uit de atmosfeer verwijderd, wat afkoeling teweeg brengt/versterkt en zo opwarming vd aarde tegengaat.

Om dit te testen zijn er in het labaratorium al verschillende experimenten uitgevoerd met opgelost ijzer. Dit bleek inderdaad een soort van kunstmestwerking te hebben voor het plankton, waardoor het goed kon groeien. Toch leverde dit geen netto-vermindering van de CO2 op, omdat er door de grote hoeveelheid plankton ook weer meer organisch materiaal werd afgebroken en als CO2 de lucht inging.

Jan-Berend denkt dat niet alleen het ijzer belangrijk is; het stof trekt de 'mest' naar de bodem van de oceaan. Als het in de diepe oceaan gebruikt wordt, komt er veel minder CO2 vrij. Dit idee gaat in de praktijk onderzocht worden; zit rood saharastof inderdaad op de bodem van de oceaan?

Jan-Berend Stuut ploetert door de woestijn om te kijken wat het stof met de oceaan doet. Beeld Jan-Berend Stuut
Woestijnstof Beeld de Volkskrant

Naam: Prof. Dr. Guszti Eiben
Universiteit/instantie: hoogleraar aan de Vrije Universiteit
Vakgebied: Computational intelligence
Onderwerp: Evoluerende robots
Samenvatting: In plaats van robots te programmeren, kun je ook gedragsregels maken, zodat 'domme' robots zichzelf leren lopen, groeien, voortplanten. Of deze gedragsregels werken, kan blijken uit simulaties.

Bij dergelijke gesimuleerde evolutie spelen dezelfde processen een rol als in de werkelijke wereld, dus ook hier overleven de 'fittest'.

Onderzoekers van de afdeling informatica van de Vrije Universiteit Amsterdam proberen met behulp van experimenten en computersimulaties de vraag te beantwoorden hoe evolutie bij robots verloopt. Onderzoeksvragen zijn: worden ze slimmer dan geprogrammeerde tegenhangers? Hoe snel gaat de evolutie? Blijven menselijke programmeurs nodig?

Guszti Eiben wil weten of robots zichzelf kunnen programmeren. Beeld Guszti Eiben
Robotintelligentie Beeld de Volkskrant

Naam: Natalie van der Wal
Universiteit/instantie: Assistant professor op de Vrije Universiteit
Vakgebied: Kunstmatige intelligentie / Gezondheidswetenschappen
Onderwerp: Gezondere eetgewoontes dankzij app
Samenvatting: Ongezonde leefstijl is een groot gezondheidsprobleem. Er zijn innovatieve middelen nodig om mensen te stimuleren hun leefstijl te veranderen. De smartphone kan helpen mensen te voorzien van realtime persoonlijk advies.

Ook kan een ander gewoontegedrag worden aangeleerd door te belonen. Of deze methoden werken, is nauwelijks onderzocht. Wetenschappers van de VU in Amsterdam gaan onderzoeken of een app mensen met een gevoeligheid voor junk food kan helpen bij het ontwikkelen van een gezondere leefstijl.

Natalie van der Wal hoopt met een app mensen gezonder te maken en pakt het wetenschappelijk aan. Beeld Liesbeth Dingemans
Gezondheidsapp Beeld de Volkskrant

Naam: Ferry Haan en Diana Hidalgo
Universiteit/instantie: Top Institute for Evidence Based Educational Reasearch (TIER), Universiteit van Amsterdam
Vakgebied: Onderwijseconomie
Onderwerp: Onderwijsvernieuwing en het effect op prestaties van jongens en meisjes
Samenvatting: Sinds 2007 zijn er in de vakken economie, scheikunde, wiskunde, natuurkunde, geschiedenis en biologie veranderingen doorgevoerd. De eindexamenprogramma's en daarmee het onderwijs, zijn herschreven van concept naar context: van theorie naar praktijk. Problemen zijn hierdoor minder abstract geworden. Een verhaaltje bij de som, als het ware.

Wat is het effect van deze verandering in het (bèta)onderwijs? Ferry Haan doet een promotieonderzoek, waarbij hij onder andere de voorlopige examenresultaten van het CITO gebruikt. Samen met een collega onderzoekster vergelijkt hij hierin de resultaten van de jongens en de meisjes. Hebben meisjes baat bij de nieuwe contextgerichte leerweg en wat is effect op de jongens? Dit soort vragen hoopt hij te beantwoorden.

Hij hoopt uiteindelijk dat zijn onderzoek een positief resultaat oplevert en dat het onderwijs en de beleidsmakers er ook echt iets aan hebben. Want op dit moment is er een grote kloof tussen het onderwijs en het onderzoek. Deze kloof verkleinen is belangrijk als je een wetenschappelijke onderbouwing voor vernieuwingen in het onderwijs zou willen hebben.

Ferry Haan gaat kijken of meisjes beter preseteren dankzij veranderingen in het bètaonderwijs Beeld Ferry Haan
Middelbareschoolprestaties Beeld de Volkskrant

Naam: Tjalling de Haas
Universiteit/instantie: Universiteit Utrecht
Vakgebied: Aardwetenschappen
Onderwerp: Water op Mars?
Samenvatting: Aardwetenschapper Tjalling de Haas bestudeert voor zijn promotie-onderzoek in Utrecht puinwaaiers op Aarde en op Mars. Zulke geologische formaties, enkele honderden tot kilometers groot, ontstaan wanneer veel los materiaal door een smalle doorgang uitstroomt over een lager niveau. Water speelt daarbij een grote rol. Maar hoeveel water is een intrigerende vraag, zeker op het nu kurkdroge Mars.

Misschien kunnen de waaiers eindelijk de natte geschiedenis van de Rode Planeet onthullen. Van de puinwaaiers op Mars hebben we alleen beelden vanuit de ruimte. Wat de Utrechtse onderzoekers zoeken is een verband tussen het uiterlijk van een puinwaaier en de manier waarop hij is ontstaan. Een geologische vingerafdruk, af te lezen op luchtbeelden. In eerste instantie op Aarde, op de grond en vanuit de lucht. Tjalling deed vorig jaar al veldonderzoek in Chili, ondermeer met cameravliegtuigjes en door waaiers ter plekke uit te pluizen. Hij zoekt naar technieken om de beelden en informatie zo efficiënt mogelijk te analyseren, mogelijk ook geautomatiseerd. Daarnaast doet hij proeven op schaal, in de modderbassins op de Uithof in Utrecht.

In de zomer van 2013 staat een expeditie naar Spitsbergen op het programma, die nu wordt voorbereid. Intussen werkt Tjalling aan twee wetenschappelijke artikelen over zijn eerste veldwerk. Een belangrijke vraag bij dit onderzoek: hoe objectief is de interpretatie van een gefotografeerde puinwaaier op een andere planeet?

Tjalling de Haas kijkt op Aarde én op Mars naar puimwaaiers: hoe onstaan ze? Beeld Tjalling de Haas
Buitenaardse puinwaaiers Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.