Medialogica

Ware misdaad, in het echt nog spannender

Ware misdaadverhalen worden soms zo goed verteld als de beste series. Zo leef je ineens mee met (mogelijk) drievoudig moordenaar Robert Durst. Is dat erg?

Loes Reijmer
null Beeld Hilde Harshagen
Beeld Hilde Harshagen

Een miljardairszoon pleegt drie moorden en gaat decennialang vrijuit. Nou ja, hij wordt een keer opgepakt omdat hij - een straatverbod negerend - bij het huis van zijn broer naar de voordeur heeft geloerd. En hij wordt gearresteerd als hij een broodje kipsalade in een supermarkt steelt, terwijl hij bijna 40 duizend dollar aan contant geld in zijn auto heeft liggen.

Lever dit script in en je krijgt waarschijnlijk te horen dat het wel een tandje minder mag. 'Leuk gevonden, dat broodje kipsalade. Maar laat hem maar niet bekennen dat hij het lichaam van zijn buurman met een spanzaag bewerkte en de delen dumpte in een baai van de Golf van Mexico, verpakt in vuilniszakken en een koffer van Walmart. En dat de jury hem dan vrijspreekt van moord. Beetje ongeloofwaardig.'

Toch is het echt gebeurd, zo leerden we door The Jinx: the life and deaths of Robert Durst, een documentaireserie van HBO over de excentrieke telg van een rijke New Yorkse vastgoedfamilie. Hoewel Amerikaanse onlinemedia al enkele weken lyrisch over het programma schreven, werd de wereld pas echt wakker toen de politie Durst afgelopen zaterdag - een dag voor de laatste aflevering - oppakte voor een van de moorden.

In die laatste uitzending confronteert de documentairemaker hem met overtuigend bewijs: de miljardairzoon heeft hetzelfde handschrift als de moordenaar. Durst ontkent, maar is zichtbaar in paniek. Na het interview gaat hij naar de wc, praat al waterend wat in zichzelf ('Ik ben erbij' - klater, klater - 'natuurlijk heb ik ze vermoord') en heeft blijkbaar niet door dat zijn microfoon nog aan staat. Er is alleen geluid - en toch kun je niet anders dan met open mond naar het scherm staren.

Dat de politie hem een dag voor de ontknoping oppakte, kan daarmee de spoiler van het jaar worden genoemd. Het is een belachelijke, maar veelzeggende gedachte. Op spectaculaire wijze doorkruiste de werkelijkheid het spannende verhaal dat we zes weken lang op het scherm konden volgen. The Jinx is gebaseerd op gedegen journalistiek onderzoek, dat zeker. Maar de documentaireserie is ook smeuïg, verslavend en ja, entertainment. Er is een duidelijke opbouw, gebeurtenissen worden nagespeeld met het grimmige filter van House of Cards, de intro overstijgt die van True Detective.

Daarmee doet The Jinx denken aan dat andere goed vertelde, waargebeurde misdaadverhaal in serieopzet: Serial, de populaire podcast over Adnan Syed, die al dan niet terecht vastzit voor de moord op zijn middelbareschoolvriendinnetje (te beluisteren op Serialpodcast.org). Ook Serial is journalistiek, de makers werken transparant en nemen de luisteraars mee in hun overwegingen. Maar ze smeren het verhaal ook uit, creëren suspense - er moet wel worden geluisterd.

Het werkte, op feestjes stond ik met medeluisteraars eindeloos te discussiëren over de vraag of Adnan te vertrouwen is, of een schuldige zo royaal zou meewerken. Moeilijk hipsterbier in de hand: 'Erg hè, dat Amerikaanse jurysysteem.'

Naast veel lof was er ook kritiek op de vertelvorm. Gaat ware-misdaad-verpakt-als-entertainment niet voorbij aan het leed van de nabestaanden? Vereenzelvigen we ons niet te veel met een potentiële dader?

Ik vond dat geneuzel. Juist die verhalende kwaliteiten leidden ertoe dat we wereldwijd met miljoenen tegelijk aandacht hadden voor een moord van vijftien jaar geleden. Bovendien stond Serial voor iets groters: de podcast maakte bewust van raciale stereotyperingen, fouten van politie, het belang van een goede advocaat. Bij een rechttoe-rechtaan rechtbankverslag was dat niet gebeurd.

Na The Jinx moet ik bekennen dat er in het geneuzel toch een kern van waarheid zit. Het fascinerende aan de serie is niet het leed van de slachtoffers en nabestaanden. Er is aandacht voor, maar echt leven gaan ze niet - om het maar even lomp te zeggen. Nee, The Jinx is zo intrigerend door Robert Durst. Zijn levenswandel, zijn tics, zijn sloffende loopje, het kleine inkijkje in wat het brein van een psychopaat moet zijn.

Tracy Pollan en Michael J. Fox bij de premiere van The Jinx. Beeld AFP
Tracy Pollan en Michael J. Fox bij de premiere van The Jinx.Beeld AFP

In de laatste aflevering krijg je zelfs medelijden met hem, net als de makers. Zij weten dat hij zijn ondergang tegemoet gaat, wij kijkers weten dat, maar de broze Durst sjokt onwetend de hotelkamer in waar het interview - en zijn onafwendbare ontmaskering - zal plaatsvinden. Mocht u nog gaan kijken: plak een post-it in de rechterbovenhoek van het scherm met daarop 'onthoud: hij heeft (waarschijnlijk) drie mensen vermoord'.

Moeten we daarom waargebeurde misdaadverhalen maar niet meer mooi vertellen? Nee. De kwaliteit van het onderzoekswerk is gelukkig zo hoog dat het uitlekgewicht positief is. De zaak van de mogelijk onschuldige Adnan Syed wordt opnieuw bekeken, Durst zit eindelijk achter de tralies. Hebben we toch een alibi om op feestjes eindeloos over potentiële psychopaten te leuteren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden