'Wapenlobbyisten fungeren hier als wegwijzer'

Aan de beroepsgroep, slechts een paar lobbykantoren sterk in Den Haag, kleeft nog altijd het imago van dure etentjes, snoepreisjes en miljoeneninkomsten....

'In zo'n groot project, met zo'n gigantisch bedrag, wordt niet gewerkt met percentages', bezweert Jan Coenraads van Goliath-Hollinda, het marketing & sales consultancykantoor dat bij de Apache-order aan de winnende kant stond. Nu staat hij Eurofighter International bij, het consortium dat de strijd om de vervanging van de F-16's zo goed als verloren heeft.

Coenraads: 'Wij krijgen nu maandelijks een vergoeding voor ons advieswerk, goed voor een normaal salaris. Die Apache-deal wordt zo vaak overdreven. Het was zeker niet zo dat we zeiden: we zijn binnen. We konden onze kosten ermee dekken voor een halfjaar.'

Ze zijn de ogen en oren van de wapenfabrikanten en proberen jaarlijks voor honderden miljoenen guldens pantserwagens, vliegtuigen en ander wapentuig te slijten. Ze prijzen bij de marine sonarboeien aan en snoepen 2 procent van het aankoopbedrag af. Vertegenwoordiger noemen ze zich het liefst. Geen lobbyist. De meeste kantoren bedienen zich van oud-personeel van defensie om een order in de wacht te slepen. Hoe groot is de rol van de lobbyist bij grote defensieorders? En heeft zijn optreden effect? 'Nederland kent geen doorknede lobby', meent Hans Dibbetz, oud-topambtenaar op het ministerie van Defensie en directeur van het NIID dat opkomt voor de belangen van de defensie-industrie. 'Wapenlobbyisten fungeren hier meer als wegwijzer, als agent en doorgeefluik van informatie.'

Defensiespecialist Eric Balemans van de VVD-Kamerfractie zegt niet nee als de heren op bezoek willen komen. In de laatste twee maanden heeft hij vertegenwoordigers en lobbyisten van Dassault, Eurofighter en de Amerikanen op bezoek gehad. Balemans: 'Ik voel mij door hen zeker niet onder druk gezet. Uiteindelijk maak ik toch mijn eigen afweging.' Nu de PvdA grote twijfels heeft over de kabinetskeuze voor de Joint Strike Fighter van Lockheed Martin, ruiken de Europese fabrikanten hun kans.

Rob Meines van Praaning Meines Consultancy, dat Dassault bijstaat, sprak PvdA'er Frans Timmermans sinds het kabinetsbesluit van 8 februari zeker twee keer. De PvdA'er werd onder andere onderhouden over de kosten van het Rafale-vliegtuig. Ook bij de andere partijen ging hij langs, van het CDA tot de SP. 'Je moet Kamerleden nooit op een opdringerige manier van je gelijk willen overtuigen', weet Meines. 'Ze laten zich niets opdringen. Als lobbyist kun je hier nooit onder valse vlag varen. Handjeklap is uit den boze.'

Timmermans: 'Als het te opdringering wordt, dan wijs ik hen daarop. Ik ben er niet van gediend. Het gaat mij te ver om deze gesprekken af te wijzen. Er kunnen best goede adviezen bij zijn.' Toch lijkt de wapenlobbyist bij deze enorme aankoop een minder voorname rol te spelen. Het echte lobbywerk werd gedaan door de ambassades en de regeringen in Parijs, Washington, Londen en Berlijn.

'In dit dossier is veel gebruik gemaakt van diplomatieke kanalen', zegt Dibbetz van het NIID. 'Hoe politiek gevoeliger een wapenaankoop, des te beperkter de rol van de lobbyist.' Vooral de Amerikaanse ambassadeur organiseerde diners. 'Ze zijn heel actief geweest', bekent Timmermans. 'Meer dan ik gewend ben. Waarom zou ik mij bezwaard moeten voelen door zo'n etentje? Daar is toch niets op tegen?'

Balemans van de VVD: 'Voor reisjes naar hun fabrieken hoeven ze mij niet uit te nodigen. Dat heeft geen zin. Ik ben toch geen ingenieur?' De lobbyist opereerde dus meer als adviseur, als kenner van Nederlandse gebruiken. 'Ik heb ze geadviseerd Kamerleden geen copieuze maaltijden aan te bieden', zegt een consultant die Lockheed Martin bijstaat en die anoniem wenst te blijven. 'Doe niet te fancy. Want ze kijken toch op de eerste plaats naar de waarde van je informatie.'

Meines weerhield Dassault, dat na het kabinetsbesluit de handdoek in de ring wilde gooien, ervan op te geven. 'Ik heb hun gezegd het parlement vooral serieus te nemen. Want dat neemt de eindbeslissing.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden