AnalyseBrexit

Wapengekletter of waanzin: Johnson dreigt Brexit-onderhandelingen op te blazen

De Britse premier Johnson heeft een bom gelegd onder de Brexit-onderhandelingen. Hij eist concessies van de EU in het handelsakkoord, zo niet dan is een No Deal onvermijdelijk. Door de ferme oorlogstaal loopt de spanning tussen Brussel en Londen op. Waarom doet hij dit?

Speelt Boris Johnson een diplomatiek spel?Beeld AFP

Waanzin, wapengekletter of een weloverwogen strategie? De EU tastte maandag in het duister naar de beweegredenen achter het dreigement van de Britse premier Boris Johnson om de eind vorig jaar zo moeizaam uitonderhandelde scheidingsakte met Brussel op te blazen. Het versterkt in elk geval de toch al alle alarmniveaus overschrijdende frustratie en irritatie aan beide zijden van het Kanaal.

Het dreigement van Johnson komt op het moment dat de onderhandelingen over een nieuw handelsakkoord tussen het Verenigd Koninkrijk en de EU praktisch zijn vastgelopen. Werd een No Deal – geen akkoord – daardoor al een steeds realistischer scenario, met het versnipperen van de scheidingsakte is daar geen ontkomen meer aan.

Onder die scheidingsakte prijken de handtekeningen van Johnson en de EU. De akte is een internationaal verdrag, goedgekeurd ook door het Britse parlement, waarin het vertrek op 31 januari 2020 van het Verenigd Koninkrijk (en Noord-Ierland) uit de EU is geregeld. Het bepaalt onder meer hoeveel geld het Verenigd Koninkrijk nog aan de EU moet betalen (vanwege financiële verplichtingen uit 47 jaar EU-lidmaatschap); hoe de rechten van de EU-burgers in het Verenigd Koninkrijk gewaarborgd worden; en die van de Britten in Europa; en hoe grenscontroles van goederen tussen Noord-Ierland en Ierland zullen plaatsvinden.

Voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie zei maandagmiddag dat ze verwacht dat Londen zijn afspraken nakomt. Zo niet, dan ziet de EU geen reden überhaupt nog verder te praten met Johnson over een handelsdeal. De leider van de Europese christendemocraten wees erop dat Johnsons geloofwaardigheid – en die van zijn land – op het spel staat, als zijn handtekening niets waard blijkt.

Diplomatiek spel

Woensdag zal blijken hoe serieus het dreigement van Londen is als het een nationale wet presenteert waarin een deel van de scheidingsakte wordt uitgewerkt. ‘Complete idiotie’, noemt een betrokken Commissieambtenaar het als Johnson daadwerkelijk de akte aan zijn laars lapt. De meeste diplomaten en ambtenaren denken echter eerder aan wapengekletter of een bewuste strategie om de Britse geesten rijp te maken voor een No Deal (en de schuld aan de EU te geven).

Wapengekletter past in een aanpak om de onderhandelingen over het handelsakkoord weer los te trekken. Na maanden overleg staan de partijen nog steeds even ver uit elkaar op de hoofdpunten: eerlijke concurrentie (lees: geen concurrentievoordeel voor Britse bedrijven); toegang tot Britse viswateren voor EU-vissers; en de controle op deze afspraken. Johnson eiste maandagochtend een akkoord voor 15 oktober. Die stoere ‘eis’ is vooral voor onwetend Brits publiek: de EU zegt al maanden dat er in oktober een akkoord moet liggen.

Binnenlandse agenda

De dreigementen kunnen echter ook een bewuste strategie zijn van Londen: het afkoersen op een No Deal. Johnson benadrukte maandag dat een No Deal ‘een goede uitkomst’ is voor zijn land. Het valt dan voor de export naar de EU terug op internationale handelsafspraken. Zo’n basaal vrijhandelsregime staat ver af van het aanbod van de EU voor een tarief- en quotavrije handel met het Verenigd Koninkrijk.

Geen akkoord leidt tot forse economische schade voor het Verenigd Koninkrijk (en in mindere mate voor de EU). Maar het verlost Johnson van verdere moeizame onderhandelingen met onvermijdelijke concessies en zal zijn imago als pure Brexiteer versterken. De Britse Brexit-onderhandelaar David Frost zei afgelopen weekend: ‘We zullen geen vazalstaat worden.’

En zo drijven de Britten weg, met Johnson aan het roer, koppig en trots

De Britse premier Johnson koerst aan op een No Deal. Waarom plots die harde opstelling?

Premier Johnson ligt op ‘ramkoers’, No Deal-Brexit dreigt

De Britse premier Johnson dreigt de moeizaam bevochten scheidingsakte met Brussel op te blazen en wil uiterlijk 15 oktober een overeenkomst over de toekomstige handel.

‘Johnson hoopt uiteindelijk de VS en Europa tegen elkaar uit te kunnen spelen’

Wat beweegt de Britten? We bellen met correspondent Patrick van IJzendoorn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden