Wantrouwen in Duitsland groeit

Niet alleen de Amerikanen, maar ook de Britten blijken hun Duitse vrienden af te luisteren. In Berlijn heerst het ongenoegen. Is dat een buitenkans voor klokkenluider Snowden?

BERLIJN - De roep in Duitsland om Edward Snowden als officieel getuige te horen over afluisterpraktijken, wordt steeds sterker. De oppositie wil de Amerikaanse klokkenluider asiel op Duitse bodem verlenen, de regering van bondskanselier Angela Merkel onderzoekt of Snowden wellicht in Moskou kan worden gehoord.


Deze week werd bekend dat ook de Britse geheime dienst GCHQ - net als de Amerikanen - zich wellicht schuldig maakt aan afluister- en aftappraktijken in het centrum van Berlijn. Volgens de Britse krant The Independent staat op het dak van de Britse ambassade een speciale koepel die dit mogelijk maakt.


Hoewel de Britse regering bij hoog en laag ontkende, werd dinsdag de Britse ambassadeur op het matje geroepen bij het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken, een diplomatieke primeur.


Ambassadeur Simon McDonald werd tijdens 'het vriendelijke gesprek' te verstaan gegeven dat 'het afluisteren van communicatie vanuit een diplomatieke post in strijd is met de internationale verdragen'.


Dezelfde woorden kreeg de Amerikaanse ambassadeur John B. Emerson twee weken geleden te horen toen hij werd gedwongen langs te komen bij minister van Buitenlandse Zaken Guido Westerwelle.


Dat bezoek vond plaats na berichten, opnieuw afkomstig uit de koker van Snowden, dat de Amerikaanse geheime dienst NSA ook het mobieltje van bondskanselier Merkel afluistert. Of de Britten ook toegang hadden tot dat toestel, is niet duidelijk.


Of de kritische woorden aan het Amerikaanse adres hebben geholpen? Duitse media plaatsten deze week infrarood-foto's van een bovenverdieping van Amerikaanse ambassade. De 'geheime' verdieping waar de NSA actief zou zijn. Eerder waren die beelden nog 'warm' gekleurd, hetgeen er volgens experts op zou wijzen dat er op volle toeren draaiende afluisterapparatuur staat opgesteld. De laatste dagen zijn de kleuren een stuk rustiger.


De schrijver John le Carré noemde Berlijn ooit 'de eeuwige spionnenhoofdstad'. Die woorden werden geschreven toen de Koude Oorlog nog volop aan de gang was. De jaren dat er op de Glienicker Brücke, de brug tussen West-Berlijn en Potsdam in de DDR, nog spannende uitwisselingen van gevangengenomen spionnen en Sovjetdissidenten plaatsvonden.


In die jaren stonden in West-Berlijn op de Teufelsberg, in de Britse sector van de stad, grote witte koepels waarmee de Amerikanen en de Britten de communistische vijand konden uitpeilen. De koepels staan er nog steeds, maar doen geen dienst meer.


Zijn de activiteiten tien kilometer verplaatst? Luchtfoto's van de Britse ambassade aan de Wilhelmstrasse tonen een witte koepel op het dak. Het bouwsel lijkt op een partytent, maar wordt, volgens The Independent, gebruikt om de buurt te bespioneren.


In een wijde cirkel zouden de Britse spionnen al het mobiele verkeer en wellicht internetgebruik kunnen opvangen. De Amerikaanse, Franse en Russische ambassades liggen op een steenworp afstand. De Rijksdag staat even verderop, nog iets verder ligt het Kanzleramt van Merkel. Naast de deur van de ambassade bevindt zich het beroemde Adlon-hotel, waar hoge buitenlandse delegaties zich vaak ophouden. Kortom, een prima locatie. George Smiley, de fictieve spion van Le Carré, zou zich in de handen wrijven.


Merkel zelf laat zich niet uit over de kwestie, maar dat haar minister van Buitenlandse Zaken deze week de Britse ambassadeur ontbood, spreekt volgens Duitse media boekdelen. Ook is het saillant dat ze deze week Karl-Theodor zu Guttenberg ontmoette. Haar voormalige minister van Defensie, die in 2011 moest aftreden wegens bewezen plagiaat in zijn dissertatie, geldt als kenner van geheime diensten. Hij werkt tegenwoordig voor een denktank in Washington.


Het Duitse ministerie van Binnenlandse Zaken bekijkt of het mogelijk is Snowden in Rusland te horen. Hem asiel verlenen is volgens minister Hans-Peter Friedrich onmogelijk. De klokkenluider wordt 'niet politiek vervolgd'.


Hans-Christian Ströbele, de parlementariër van de Groenen die Snowden vorige week in Moskou opzocht, bestrijdt die visie. 'Waar een wil is, is een weg.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden