Wantrouwen houdt Kenia in de greep

Reportage..

Van onze correspondent Kees Broere

ELDORET/NAIROBI Mzee David Kamau is weer thuis. De keuterboer uit de buurt van Eldoret, een plaats in het noorden van de Keniaanse Rift-vallei, heeft een maand geleden met zijn familie zijn intrek genomen in zijn lemen huis op het platteland. De mzee, respectabele oude man en dorpsoudste (60), is ook weer aan het werk op zijn veldjes.

We spreken hem aan het begin van de avond, als hij net thuis is gekomen. ‘De regering heeft ons uiteindelijk geholpen. We hebben wat zaden en kunstmest gekregen en de woning opgeknapt. Iedereen hier in de buurt is weer aan het werk. Maar we komen ook regelmatig samen, om over verzoening te spreken.’

Anderhalf jaar geleden probeerde David Kamau dat ook al. We ontmoetten hem toen voor de tent die voor hem en zijn familie was opgezet op het terrein van de jaarmarkt in Eldoret. In dat kamp voor zogeheten IDP’s, binnenlandse vluchtelingen voor het geweld na de verkiezingen in Kenia van december 2007, zaten toen 15 duizend mensen.

In heel Kenia, zo schat de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) in de hoofdstad Nairobi, waren toen bijna een half miljoen mensen op de vlucht geslagen. Velen van hen vonden onderdak bij familie. Maar een groot deel kwam terecht in een van de in totaal 150 IDP-kampen die door het hele land werden opgericht.

Over een week moeten de laatste van die kampen gesloten zijn, zo wil de regering. ‘We moeten de IDP’s die nog steeds in kampen zitten snel herhuisvesten’, zei president Mwai Kibaki. ‘Deze zaak sleept zich al te lang voort. Ik roep ook alle gemeenschappen op om in vrede en harmonie samen te leven.’

Maar juist in dat laatste zit de pijn die bijna twee jaar na het verkiezingsgeweld in Kenia, dat meer dan duizend mensen het leven kostte, nog niet is verdwenen. De meesten mogen naar hun woonplaatsen zijn teruggekeerd, het onderlinge wantrouwen tussen de volken die zich er ooit mengden, is allesbehalve verdwenen.

In de streek waar David Kamau werkt, woonden tot eind 2007 leden van zeven volken vreedzaam samen. ‘We spraken Swahili, de gemeenschappelijke landstaal’, zo vertelde Kamau. ‘Problemen kenden we niet. Maar na de verkiezingen waren het hier opeens de Kikuyu die overal de schuld van kregen.’

Kikuyu zoals Kamau zelf. Mensen wier families vaak kort na de onafhankelijkheid in 1963 uit hun oorspronkelijke gebieden waren vertrokken naar de vruchtbare Rift-vallei, de oorspronkelijke streek van het Kalenjin-volk. Onderhuidse spanningen over oneerlijke verdeling van de grond tussen de volken kwamen na de verkiezingen van eind 2007 in volle hevigheid naar boven.

Van openlijk geweld is al ruim anderhalf jaar zo goed als geen sprake meer. Maar de coalitieregering die in Kenia vorig jaar aan de macht kwam, heeft tot op heden nauwelijks iets gedaan aan de oorzaken van de onrust.

Het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag zegt nu de hoofdverdachten van het geweld te gaan vervolgen. Dat kan jaren gaan duren, zo het er al daadwerkelijk van komt.

In Kenia zijn ondertussen de angstige ogen al gericht op de verkiezingen van 2012. Veel mensen vrezen dat het geweld dan veel grootschaliger zal zijn. En dat terwijl de laatste duizenden slachtoffers van wat vaak etnische zuivering was, nog steeds niet thuis zijn.

Robert Odhiambo werkt voor de IOM in Eldoret. In het kamp daar zaten nog tweeduizend mensen. ‘Het zijn er inmiddels al bijna twee keer zo veel’, vertelt hij. ‘Mensen komen helemaal uit Nairobi, omdat ze weten dat hier geld te halen valt. Het valt niet mee om de echte ontheemden van de profiteurs te onderscheiden.’

De regering heeft de IDP’ers immers 350 euro per persoon beloofd om hun leven buiten de kampen op te pakken. Een klein bedrag, dat voor menige Keniaan echter gelijkstaat aan een jaarsalaris. En dus dienen zich nog dagelijks mensen aan die zeggen ‘ontheemd’ te zijn en geld willen zien.

‘Het begint een eindeloze cirkel te worden van mensen die gaan en die komen’, zegt Gerotich Seii Houlding van de IOM. ‘Veel mensen in het kamp in Eldoret zijn bijvoorbeeld geen ontheemden, maar stedelijke armen. Mensen die zich uiterst kwetsbaar weten. Aan dat probleem zullen regeringen in Kenia misschien wel nooit een einde weten te maken.’

Ook mzee David Kamau wacht nog op het geld dat hem is beloofd. Maar belangrijker was het voor hem om, hoe voorzichtig ook, zijn oude leven als boer weer op te kunnen pakken. ‘We delen het land hier met onze buren en werken samen op de velden. We zijn het erover eens dat we als broeders en zusters samen moeten leven. Dan ook kunnen we anderen hier weer verwelkomen.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden