Wantrouwen en intimidatie zijn volop terug

In de hevig betwiste staten doen Democraten er alles aan mensen naar de stemlokalen te krijgen. Republikeinen wringen zich in bochten deze strategie te doorkruisen....

Van onze correspondent Jan Tromp

In zijn magistrale biografie over Lyndon Johnson beschrijft Robert Caro hoe geaccepteerd het kiesrecht was in de zuidelijke staten van Amerika - zolang de zwarten er geen gebruik van maakten. Er waren commissies, van louter blanken, die zwarten een klein examen afnamen voordat ze een registratiecertificaat ontvingen. 'Noem alle 67 districtsrechters in Alabama.' Of: 'Op welke datum werd Oklahoma toegelaten tot de Unie?' Was het niet afdoende, dan was er altijd nog deze: 'Hoeveel bellen gaan er in een stuk zeep?'

Vorige maand gaf Kenneth Blackwell, Republikeins bestuurder in Ohio, opdracht om registraties van kiezers op gewoon briefpapier af te wijzen. Het moest op karton. Gewoon papier zou maar verkreukelen in de post. Maar ook persoonlijk bezorgde of in een envelop verzonden registraties op papier werden geweigerd.

Dit is de grondregel: Democraten zijn meer gebaat bij een hoge opkomst dan Republikeinen. In de spannendste verkiezingen sinds tijden doen in de hevig betwiste staten vooral Democraten er alles aan mensen naar de stemlokalen te krijgen. Republikeinen wringen zich in bochten deze strategie te doorkruisen. Vaak lijken de methoden op die van Alabama in de jaren vijftig.

John Pappageorge, een Republikeins bestuurder uit Michigan zei in september in The Detroit Free Press: 'Als we het stemmen in Detroit niet terugdringen, krijgen we bij deze verkiezingen een harde dobber.' In Detroit is 80 procent van de bevolking zwart.

Bob Herbert, columnist van The New York Times, heeft kiezersintimidatie tot een thema gemaakt. Hij beschreef in augustus hoe de politie veertig tot vijftig huizen van zwarte inwoners van Orlando in Florida doorzocht, op zoek naar bewijzen voor verkiezingsfraude. Maar een klacht hierover was in mei al door justitie in Florida ongegrond verklaard.

Herbert: 'Vooral voor oudere Afrikaans-Amerikaanse kiezers is de binnenkomst van gewapende politie in hun huizen om hen te ondervragen over stemgedrag inderdaad angstaanjagend.'

Deze week is in een klein circuit in New York Recall Florida in première gegaan, een documentaire van Greta Schiller over de gouverneursverkiezingen in 2002 in Florida. Twee jaar dus na de presidentsverkiezingen die na 36 dagen juridisch touwtrekken over malversaties en hertellingen George Bush in het zadel hielpen.

Recall Florida laat zien dat er niets is veranderd. De film volgt Janet Reno, minister van Justitie onder Clinton die zich heeft opgeworpen voor het gouverneurschap, maar niet door de voorverkiezingen komt. De film toont stemmachines die niet werken, stemlokalen die niet open gaan, verkeerd geperforeerde stembiljetten, een stroom aan ellende, vooral in zwarte wijken waar Reno een grote aanhang heeft. In sommige wijken is volgens de officiële uitslag één stem uitgebracht .

Protest helpt niet. Na drie dagen verklaart de Republikeinse staatsbestuurder de verkiezingen geldig en wordt de onbekende en onervaren Democratische tegenkandidaat van Reno aangewezen als winnaar. Hij mag het opnemen tegen de Republikeinse gouverneur Jeb Bush, die twee maanden later met overmacht wint.

Regisseur Greta Schiller: ' Ik wist zelf ook niet hoe erg het was totdat ik het zelf zag. Er mag niet over geschreven worden, dat is onpatriottisch. Intussen vraag ik me af: hoe vaak verlopen verkiezingen hier echt eerlijk?'

De Republikeinse partij in Ohio stuurt dinsdag bijna vierduizend betaalde medewerkers naar stemlokalen in stadswijken met een grote Democratische aanhang. Wie de rechtmatigheid van een kiezer niet vertrouwt kan staande de stemprocedure bij het stembureau een klacht indienen. Dat is de opdracht die de medewerkers meekrijgen. Het stembureau moet ter plekke de klacht behandelen.

Volgens de Republikeinen hebben de Democraten deze acties zelf uitgelokt door duizenden nieuwe kiezers te 'ronselen'. Veel registraties zouden vals zijn.

De Democraten hebben in Ohio tweeduizend vrijwilligers gerekruteerd om dinsdag in de stemlokalen kiezers te beschermen. De verwachting is dat op veel plaatsen chaos en vertraging zal ontstaan. Kiezers zullen afhaken omdat ze te lang in de rij moeten staan of omdat ze geen tekst en uitleg willen geven over hun identiteit.

Wat in Ohio gebeurt zal de gang van zaken zijn in alle betwiste staten. Nu al lopen overal rechtszaken over de rechtmatigheid van kieslijsten, vaak met de namen daarop van duizenden nieuwe kiezers. Honderden advocaten zullen hertellingen eisen of terstond aanklachten indienen als zij menen dat sprake is van onregelmatigheden.

Het schrikbeeld is dat Amerika woensdag 3 november wakker wordt zonder te weten wie de nieuwe president is. Tom Josefiak, topadvocaat van Bush, zei vorige maand rekening te houden met een uitstel van 'dagen of weken'.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden