Column

Wantrouw leiders die alles willen veranderen

Leren van het verleden Menselijk falen en zelfoverschatting lagen ten grondslag aan het debacle van de inval in Irak in 2003.

Amerikaanse soldaten trekken over een beschadigde brug op naar Bagdad, 7 april 2003. Beeld ap

Stel dat je zou kunnen teruggaan naar 1889 en Hitler in zijn wieg zou kunnen wurgen, zou je dat doen? Op het eerste gezicht is het antwoord duidelijk. Natuurlijk zou je dat doen. Als Hitler er niet was geweest, zou de nazipartij waarschijnlijk niet de charismatische leider hebben gehad om aan de macht te komen. Er zou waarschijnlijk geen Tweede Wereldoorlog zijn geweest, geen holocaust, geen miljoenen doden aan de oostelijke en westelijke fronten.

Maar, aan de andere kant, als er geen Tweede Wereldoorlog zou zijn geweest, zouden vrouwen niet op grote schaal de arbeidsmarkt op zijn gegaan en was de expansie van het hoger onderwijs uitgebleven. In Europa was er geen Pax Americana geweest, die tientallen jaren van vrede en voorspoed heeft gebracht. Er was geen einde gekomen aan het kolonialisme van de Britten en andere naties.

De geschiedenis is een grenzeloos gecompliceerd web van oorzaken en gevolgen. Je kunt niet in het verleden afdalen met de kennis van nu. Dus is het heel moeilijk om simpele antwoorden te geven op in het verleden gemaakte vergissingen. De vraag of je terug zou kunnen gaan om je fouten te herstellen is niet te beantwoorden. Wat wel nuttig is, is om je af te vragen welke lessen je hebt geleerd van je beoordelingsfouten.

David Brooks.

Irak

En zo komen we bij Irak. Vanuit het gezichtspunt van vandaag was de beslissing om daar oorlog te gaan voeren een duidelijke taxatiefout die werd gemaakt door president George W. Bush en die werd gesteund door 72 procent van de Amerikaanse bevolking - en ook door mij.

Wat kunnen we ervan leren?

De eerste les is dat we met meer scepsis moeten kijken naar het werk van de inlichtingendiensten. Er doet nu een fabeltje de ronde dat het inlichtingenwerk over de Iraakse massavernietigingswapens allemaal door politieke druk is vervalst en dat er een grote politieke samenzwering was om ons de oorlog in te liegen.

Dat strookt niet met de feiten. Iedereen die het rapport van Robb en Silberman uit 2005 kent, weet dat dit een kwestie van menselijk falen was. Deze zware, breed samengestelde commissie sprak van 'een blunder van de inlichtingendiensten'. 'Dat falen hield niet alleen in dat de conclusies van de inlichtingendiensten niet klopten. Er waren ook ernstige tekortkomingen in de manier waarop die conclusies tot stand kwamen en aan de beleidsmakers werden gepresenteerd.'

Noodzaak tot bescheidenheid

De oorlog in Irak herinnert ons aan de noodzaak tot bescheidenheid. We weten weinig van de wereld en veel van onze informatie klopt niet. Een president die succes wil hebben moet twee keer nadenken voor hij een beslissing neemt, openstaan voor nieuwe bewijsvoering en vooral niet beschikken over een overdosis aan vertrouwen in eigen kunnen.

De tweede les uit Irak gaat over de vraag hoeveel we andere landen echt kunnen veranderen. Buitenlands beleid vraagt altijd om een afweging. Moeten we in actie komen om een bepaalde regio te beïnvloeden? Of moeten we achterover leunen met het idee dat we alles alleen maar erger maken?

Na de jaren negentig waren velen van ons geneigd tot interventionisme. We hadden het apartheidsregime zien vallen, waardoor het in Zuid-Afrika beter werd. We hadden communistische regimes zien vallen, waardoor de landen van het Oostblok beter af waren. Velen van ons dachten dat als we Saddam Hoessein zouden afzetten, we opnieuw een rijk van het kwaad konden beëindigen en geleidelijk aan in Irak en de Arabische wereld de weg konden vrijmaken voor ontwikkeling.

Is dat gebeurd? In 2004 zou ik ja hebben gezegd. In 2006 nee. In 2015 zeg ik ja en nee, maar voornamelijk nee.

Herinnering

De uitkomst in Irak moet ons eraan herinneren dat we niet echt weten hoe andere culturen zich ontwikkelen. We kunnen slechts onhandig en indirect invloed uitoefenen op de manier waarop andere landen zichzelf besturen. Wanneer je een basale orde wegneemt, antwoorden mensen met sektarische wreedheden. De gevolgen van de beslissing om in 2003 Irak binnen te vallen moeten ons leren minder te vertrouwen op het vermogen van Amerika om andere plaatsen te doorgronden en daar veranderingen te bewerkstelligen.

Irak leert ons tenslotte om leiders te wantrouwen die revolutionaire veranderingen proberen te forceren. Het leert ons respect te hebben voor leiders die op de rem durven trappen, die nauwlettend aandacht besteden aan de context en die streven naar geleidelijke, maar voortdurende verandering.

Het leert ons om diegenen te waarderen die de respect hebben voor de complexiteit van de geschiedenis en die bescheiden zijn over de resultaten van hun initiatieven, die ze nooit helemaal zullen kunnen voorspellen of begrijpen.

© The New York Times

David Brooks, is columnist van The New York Times

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden