Wanneer wordt Mandela Khulu genoemd? Of Madiba? En mag u dat ook?

Nelson Mandela wordt nogal eens Madiba genoemd, naar zijn traditionele clannaam uit het Xhosa, het volk van Mandela. En zo heeft Mandela nog een hoop andere (bij-)namen. Een overzicht.

Een meisje kust een beeld van Mandela in Johannesburg. Beeld getty

Rolihlahla
Mandela's geboortenaam: het is een isiXhosa-naam die letterlijk 'het trekken van een tak van de boom' betekent. In de volksmond betekent het 'onruststoker'. isiXhosa is de Afrikaanse taal van het Xhosa-volk, waartoe Mandela behoorde.

Nelson
Deze naam kreeg hij op z'n eerste schooldag van zijn lerares, mevrouw Mdingane. Het was een gebruik onder Britse kolonisten om Afrikaanse kinderen een Engelse naam geven, omdat de Engelsen de Afrikaanse namen slecht konden uitspreken. Het is onduidelijk waarom Mdingane Nelson koos als naam.

Madiba
Dit is de naam van de clan waartoe Mandela behoorde. Een clan-naam is belangrijker dan de eigen achternaam, omdat hij verwijst naar de voorouder. Madiba was de naam van een Thembu-chef die heerste in de Transkei in de achttiende eeuw. Het wordt als beleefd beschouwd om deze naam te dragen.

Althans, dat hangt er een beetje vanaf wie of wat je bent, schrijft Max Fisher in de Washington Post. Madiba werd allereerst gebruikt als teken van respect en genegenheid, maar werd over de hele wereld overgenomen door wereldleiders, onder wie mensen die niets of weinig te maken hebben met de strijd tegen Apartheid die Mandela voerde. Nadat hij zich dat op Facebook afvroeg, kwamen Jaclyn Schiff en journalist Menachem Wecker tot een lijst van wanneer het wel of niet gepast is om Mandela Madiba te noemen. Als je bijvoorbeeld een van zijn kinderen bent, een echt Zuid-Afrikaans paspoort bezit, je Bill Clinton heet en voormalig president van de Verenigde Staten bent of de officiële biograaf bent van Nelson Mandela. Nog meer omstandigheden zijn te lezen bij The Washington Post.

Een portret van Mandela in Johannesburg. Beeld epa

Tata
Dit isiXhosa-woord betekent 'vader' en veel Zuid-Afrikanen gebruiken dit koosnaampje voor Mandela, ongeacht de eigen leeftijd, sinds hij voor velen een vader-figuur is.

Khulu
Mandela wordt vaak Khulu genoemd, wat 'groots' betekent of 'de grootste'. Het is eveneens een inkorting van het isiXhosa-woord 'uBawomkhulu', wat staat voor grootvader of opa.

Dalibhung
Deze naam is aan Mandela gegeven op zijn 16de toen hij werd ingewijd in de mannelijkheid, een Xhosa-traditie die voorschrijft dat jongens zich een tijdje in een hut in de wildernis moeten terugtrekken om een primitief leven te leiden. Het betekent 'schepper of stichter van de raad', iemand die de mensen samenbrengt. Het correcte gebruik van de naam bij het begroeten is: 'Aaah! Dalibhunga.'

Koosnaampjes
Uiteraard gebruikt de familie diverse koosnaampjes voor Mandela. Zijn kleinkinderen bijvoorbeeld gebruiken varianten op grootvader en opa. Zijn vrouw Graça Machel gebruikt geregeld 'Papa'.

Bron: Nelson Mandela Centre of Memory.

Een afbeelding van een jonge Mandela in Kaapstad. Beeld ap
Beeld getty
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden