Wanneer je getogen bent op het platteland, begrijp je veel waar de Randstad overheen kijkt

Beeld de Volkskrant

De afgelopen week was ik op Aruba, en laat ik meteen duidelijk zijn: ik zat daar niet op grond van toeristische motieven, maar op doktersvoorschrift. De Nederlandse winter betekent een aanslag op depressievelingen; de kou, oké, maar het gemis aan zonuren maakt moedeloos. Licht, breng me naar het licht.

Op Aruba las ik ook de nieuwe roman van Tommy Wieringa, De Heilige Rita, en dat deed ik weer omdat ik, net als de auteur, opgroeide in Twente en dit boek wordt aangeprezen als de Grote Twentse Roman. En zoals me vaker overkwam in de (voormalige) tropische delen van ons koninkrijk, in Suriname en op wat ooit de Antillen heette, vermeng- de mijn Twentse verleden zich met de perifere positie die die landen ten opzichte van Nederland innamen.

Er is veel wat je begrijpt, wanneer je getogen bent op het platteland, waar de Randstad met een zeer lui oog overheen kijkt, zoals heel Nederland maar matig geïnteresseerd was en praktisch onwetend over wat er in 'ons' West-Indië gebeurde. Ik wil maar zeggen: als relatieve Twentse buitenstaander snap je het oud zeer dat leeft in de voormalige koloniën: zij wisten van de Rijn en Lobith, zoals elke Twentenaar weet van de Dam en de Wallen, maar omgekeerd was en is die kennis zo goed als non-existent.

Het meest schrijnend in dit verband zijn de geschiedenis van slavernij en slavenhandel, en de doorwerking van het kolonialisme, waar gevestigde Hollanders vaak nog steeds hun schouders over ophalen. Maar niet alles heeft met ras en etniciteit te maken.

Wat ik zo goed begrijp in Suriname, op Curaçao en Aruba is dat die gebieden door Nederland domweg over het hoofd werden gezien; niet helemaal, maar toch verdacht veel lijkend op de manier waarop de gemiddelde Amsterdammer denkt over Twente ('dat is toch de Achterhoek?'), namelijk niet.

Ook zonder dat er raciale vooroordelen in het spel zijn neigt het centrum er bijna vanzelfsprekend toe de periferie in Nederland te behandelen als Oezbekistan. Het schijnt dat daar ook 'mensjes' wonen, om Reve te parafraseren.

Inmiddels is Aruba een onafhankelijk land binnen het Koninkrijk, waar het toerisme bloeit, vooral dankzij de Amerikanen, net zoals de corruptie, dankzij de lokale politici. Het land is zo groot als Texel, het is heel moeilijk om mensen niet te kennen en elke bestuurder heeft wel een nooddruftige neef met wie iets moet. Met volksaard heeft het allemaal minder te maken dan met het ontbreken van een kritische massa.

Maar waar Aruba erin is geslaagd de blik niet langer op Holland gefixeerd te houden, is dat in Twente nooit gelukt. Twentenaren, zo beschrijft ook Tommy Wieringa het, voelen zich volkomen vergeten door het Westen, en van de weeromstuit vergeten zij het Westen nooit, als de eeuwige vijand die bestreden moet worden. Maar het is ook de suiker-oom, waar je moet zijn om te bedelen om aandacht en echte erkenning. O, die verschrikkelijke familiedynamiek en zijn zwarte schapen, die dus ook blank kunnen zijn. Wieringa laat een van zijn Twentse personages kandidaat zijn in het Nederlandse tv-programma X Factor: heel het dorp voor het filmscherm. En wat zegt de tukker als presentatrice Wendy van Dijk hem vraagt wat hij nu het allerliefste wil: 'Noar 't Westen.'

Wieringa: 'De meute in het café viel stil.'

Zo ziet dat eruit, onbeantwoorde liefde. Je haat die mensen, maar nog liever wil je door hen serieus genomen worden.

Nu ik er over nadenk: het is een contradictio in terminis om de Grote Twentse Roman te schrijven, want Twentenaren vlakken alles af en maken de dingen klein. Niet de romancier maar de cabaretier Herman Finkers heeft wat mij betreft het Twentse gevangen, bijvoorbeeld in zinnetjes als: 'Ik heb geen hoge pet op van mezelf. Als ik mezelf op televisie zie dan denk ik: dat kan ik ook.'

En wat moeten we nu met die Twentse, Arubaanse en Nederlandse identiteiten? Is identiteit 'een kwal op het strand', zoals Paul Scheffer in de NRC de historicus Ernst Kossman citeert? 'Bekijk het van alle kanten, maar stap er niet in.'

Distantie is goed en enige relativering zelfs noodzakelijk. Maar weet ook dat je verknocht bent aan die kwal. Dat het toch jouw eigen kwal is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.