Wanneer en hoe komen de Democraten in Amerika er weer bovenop?

Nog steeds is er voortdurend geruzie binnen de partij

Precies een jaar na de nederlaag bij de presidentsverkiezingen worstelen de Democraten in de VS nog steeds met hun identiteit. De interne ruzies over de koers duren voort en de partij-elite laat zich niet zomaar verjagen.

Tom Perez, de nieuwe leider van de Democratische partij Foto ap

Toen de Democraten precies een jaar geleden wakker werden en dachten dat de nachtmerrie voorbij was, begon die pas. Donald Trump had de verkiezingen echt gewonnen. Hillary Clinton had de verkiezingen echt verloren. Nu, een jaar later, komen er zo ongeveer elke week boeken uit waarin betrokkenen schuldigen aanwijzen en hun straatje schoonvegen. Doordat de korst voortdurend open wordt gepulkt, is de wond inmiddels gaan etteren.

Reden tot zorg

Steeds opnieuw blijkt dat de uitslag van 8 november 2016 veel meer vertegenwoordigde dan een nipt verloren verkiezing. De uitslag was te wijten aan de verkeerde kandidaat, de verkeerde ideeën, een partijdige partij, een losgezongen establishment, een gebrek aan enthousiasme. De problemen, die al aan de oppervlakte kwamen tijdens de voorverkiezingen, zijn nog altijd niet opgelost en nog steeds bron van geruzie tussen de meer en minder progressieve flanken in de partij. De strijd tussen Clinton en Bernie Sanders wordt nog steeds gevoerd - noem het de naverkiezingen.

En dat is reden tot zorg bij de Democraten, in de aanloop naar de verkiezingen van 2018, als er veel Congreszetels op het spel staan, en zelfs naar 2020, als het Witte Huis moet worden heroverd.

Zeker, tijdens verkiezingen dinsdag hebben de Democraten een paar klinkende overwinningen behaald. De nieuwe gouverneurs van Virginia en New Jersey zijn Democraten, net als een flink aantal parlementariërs in Virginia, een openbare aanklager in Philadelphia en een burgemeester in New Hampshire. De opluchting bij de Democraten is groot, na vier verloren congresraces eerder dit jaar.

Maar de overwinningen zeggen niet veel. Virginia, waar Ralph Northam won, is niet representatief voor de rest van het land. Ook Trump verloor Virginia vorig jaar, dus vreemd is het niet dat zijn kandidaat, een voorheen gematigde Republikein die zich van xenofobische Trump-retoriek bediende, nog wat dikker verloor. Trump is er niet populairder op geworden, het afgelopen jaar, dus het is logisch dat met name welgestelde hoogopgeleiden in de voorsteden van Washington (die in Virginia liggen) naar de Democraten zijn overgestapt.

Het gaat om de Rustbelt straks

De open botbreuken in de Democratische Partij zijn daarmee nog niet geheeld. De nieuw gekozen gouverneur van Virginia is een typische kandidaat van het establishment, die niet door Sanders werd gesteund. Dat dat hem geen parten heeft gespeeld, komt doordat er in Virginia relatief weinig Sanders-aanhangers wonen. Het gaat erom wat er bij de verkiezingen volgend jaar in de Rustbelt gebeurt, in Pennsylvania en Michigan en Wisconsin, de staten die Clinton van Trump verloor - en waar Sanders wél veel aanhangers had.

De grote vraag is wat het verhaal wordt van de partij en wie de gezichten worden die dat verhaal gaan vertellen. Sanders heeft aangetoond dat de behoefte aan weidse linkse vergezichten (gezondheidszorg door de overheid, geen collegegeld, geen vrijhandelsverdragen, geen banden tussen politiek en bedrijfsleven) met name onder jongere kiezers groot is. Maar de mastodonten in de partij, die zulke vergezichten vanwege hun gematigde verleden niet geloofwaardig kunnen verkopen, laten zich niet zomaar verjagen.

Zo mislukte een revolte tegen Nancy Pelosi, die daardoor nog steeds fractievoorzitter is van het Huis van Afgevaardigden, tot groot genoegen van de Republikeinen die haar afschilderen als gezicht van het establishment. En de controle over de partij lijkt ook nog in handen van de gevestigde orde. Begin dit jaar werd Obama's oud-minister van Werkgelegenheid Tom Perez na een felle machtsstrijd voorzitter van de Democraten; Sanders' kandidaat Keith Ellison mocht vicevoorzitter worden. Vorige maand riepen progressieve Democraten dat er sprake is van een 'zuivering', toen vier Ellison-aanhangers werden verwijderd uit de commissie die de voorverkiezingsregels opstelt.

Identiteitscrisis

De identiteitscrisis is in zekere zin het gevolg van acht jaar Obama, de man met de blik op de toekomst. Onder zijn bewind hebben de Democraten de basis van hun partij verwaarloosd. De macht was in handen van oude vrienden, er was geen talentont-wikkeling en nauwelijks aandacht voor de grassroots en toen er een opvolger voor Obama moest worden aangewezen, was dat Hillary Clinton (met veteraan Joe Biden als alternatief).

Door die achteloosheid en overmoed gingen in de acht jaar van Obama's presidentschap twaalf gouverneurschappenen en meer dan duizend zetels van volksvertegenwoordigers (in de staten) verloren. Obama schudde voor zijn campagnes de partijkas helemaal leeg, beschrijft oud-voorzitter Donna Brazile in haar dinsdag verschenen boek, waardoor er in de tussenliggende verkiezingen niets over was voor de kandidaten in minder prominente races.

Het is nu de beweging van Sanders die het gat probeert te vullen dat de partij-elite heeft laten vallen. Dat daarmee ook het ideologische zwaartepunt van de partij gaat verschuiven, lijkt onvermijdelijk.


Kamala Harris (53) bekeerling

Een van de bekeerlingen van de gevestigde orde. Schaarde zich in september als eerste Democratische senator achter Bernie Sanders' plan om de gezondheidszorg op een 'Europese' leest te schoeien. Voormalige openbare aanklager van Californië die tijdens hoorzittingen Jeff Sessions het vuur aan de schenen legde. Moeder uit India, vader uit Jamaica. Pas sinds vorig jaar senator, dus weinig DC-besmetting. Vergat wel de bank van Steve Mnuchin (huidig minister van Financiën) te vervolgen wegens misdragingen tijdens huizencrisis.

Kamala Harris.

Seth Moulton (39) charismatisch

Strijdlustige en charismatische backbencher in het Huis van Afgevaardigden uit Massachusetts. Studeerde natuurkunde in Harvard en diende daarna vijf jaar als marinier in Irak, een oorlog waar hij tegen was. Werd onderscheiden voor zijn moed, maar hield de medailles geheim, zelfs voor zijn ouders. Is een van de Democraten die aandringt op het vertrek van zijn fractieleider Nancy Pelosi. 'We zitten electoraal in de slechtste positie in decennia. Als je maar blijft verliezen, moet je niet door blijven gaan met steeds hetzelfde te doen.'

Seth Moulton.

Nina Turner (49) verwarring

Voorzitter van Our Revolution, de beweging die is voortgekomen uit de kandidatuur van Bernie Sanders. Was senator in Ohio en steunde aanvankelijk Clinton, maar stapte al vroeg over op de Bernie-trein. Werd door groene kandidaat Jill Stein gevraagd om haar vicepresident te worden, maar weigerde: 'Ik vind de Democratische Partij het waard om voor te vechten.' Werd namens Sanders lid van de 'eenheidscommissie' van de Democraten. Zaait daarin volgens andere leden vooral verdeeldheid.

Nina Turner.

Tulsi Gabbard (36) veel vrienden

Hindoe en surfer uit Hawaii, vegetariër en Irak-veteraan. Trad begin 2016 af als vicevoorzitter van de Democratische Partij om presidentskandidaat Bernie Sanders te steunen, vond Clinton te nauw verbonden met elites. Was als jonge twintiger tegen abortus en homohuwelijk, is nu voor. Tegen militair ingrijpen. Ging vorig jaar op bezoek bij Syrische dictator Al-Assad en sprak zich daarna uit tegen regime-change. Sterkte: veel vrienden onder Republikeinen. Zwakte: veel vrienden onder Republikeinen.

Tulsi Gabbard

Verder na november 2016

Democraten winnen belangrijke gouverneursverkiezingen, Trump distantieert zich van verliezer
De tussentijdse verkiezingen in de VS zijn dinsdag uitgelopen op een overwinning voor de Democraten. De partij won twee belangrijke gouverneursposten, in Virginia en New Jersey. Vooral de felbevochten race in Virginia werd gezien als een test voor president Trump, precies een jaar na zijn overwinning. De Democraten hadden beide zeges hard nodig, na vier nederlagen eerder dit jaar.

Hoge partijgenoten steunen Sanders
Zowel de progressieve senator Elizabeth Warren als oud-partijvoorzitter Donna Brazile zegt dat Clinton en haar campagne de strijd met Sanders zo manipuleerde, dat zij de Democratische nominatie niet kon verliezen.

Eerlijke voorverkiezingen
De voorzitter van de Democratische partij heeft beloofd dat de komende Amerikaanse voorverkiezingen eerlijk zullen verlopen. Hij reageerde daarmee op de onthulling van zijn voorganger Donna Brazile.

'Ik had geen verliezersspeech geschreven'
In haar boek What Happened spaart Clinton zichzelf bepaald niet. Maar in dit exclusieve gesprek met de Volkskrant wijst ze vooral naar anderen om te verklaren waarom ze de verkiezingen verloor (+).

Nieuwe leider
Tom Perez, oud-minister van arbeid onder president Barack Obama, is in februari gekozen tot nieuwe voorzitter van de Democratische Partij. Hij moet de toon van de Democraten bepalen in de strijd tegen Trump.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.