Wanhopige zoektocht naar eenheid

De topheiligdommen van de islam moeten Hamas en Fatah inspireren tot een einde aan een dodelijke machtsstrijd...

Alex Burghoorn

De wanhopige zoektocht naar eendracht heeft de Palestijnen uiteindelijk naar de Kaaba in Mekka en de Al Aqsa-moskee in Jeruzalem gebracht. De hoop is dat de onderlinge verschillen verbleken in het schijnsel van de topheiligdommen van de islam. Alles om een Palestijnse burgeroorlog te voorkomen.

De ‘zwarte dagen’ van Gaza, met in twee maanden meer dan negentig doden in de straten, hebben de Palestijnen diep geraakt. Het streven naar een eigen staat leek ondergeschikt te zijn gemaakt aan het streven naar de macht. De strijders van Fatah en Hamas waren verwikkeld geraakt in raketbeschietingen, brandstichtingen, ontvoeringen en moordaanslagen. De wraak regeerde, en dreigde over te slaan naar de Westelijke Jordaanoever.

De crisistop in Mekka is belegd om koste wat kost een eenheidsregering te vormen. Het eerste, onuitgesproken programmapunt van de Fatah-Hamas-coalitie is een wapenstilstand. Met veel loftuitingen aan het adres van de Saoedische koning Abdullah en zijn goede werk als beschermheer van de heilige plaatsen Mekka en Medina hebben president Mahmoud Abbas en Hamas-leider Khaled Meshaal de overeenkomst donderdag getekend.

De inhoud van het akkoord is beperkt en tekent zodoende de verdeeldheid en het wantrouwen die de verhoudingen bepalen. De islamitische Hamas-beweging is eind jaren tachtig opgericht als alternatief voor de door Fatah geleide, nationalistische Palestijnse Bevrijdingsorganisatie (PLO). De macht delen is voor de aartsrivalen geen eenvoudige opgave gezien het wereldbeeld dat beide er op nahouden. Kort geïllustreerd: de PLO heeft onder leiding van Yasser Arafat in 1988 Israël erkend – Hamas bepleit in haar in 1988 opgestelde handvest de vernietiging van Israël.

De ambiance van Mekka heeft de Palestijnse leiders in de gelegenheid gesteld de verzoening te prediken. Het was alleen al om symbolische redenen onmogelijk Saoedi-Arabië te verlaten zonder akkoord. Maar de vraag is of de overeenkomst standhoudt, wanneer de ambtenaren, politieagenten en ministers straks samen aan de slag moeten. Vooral de verdeling van het gezag over de ordediensten van de Palestijnse Autoriteit en het lot van het Hamas-politiekorps is een netelig vraagstuk. Niemand is geneigd macht in te leveren, en met een hervatting van het geweld wordt alom rekening gehouden.

Het is daarom niet toevallig dat de Palestijnen een andere bron van eensgezindheid trachten aan te boren: de verdediging van de Al Aqsa-moskee in Jeruzalem tegen (vermeende) Israëlische agressie. Sinds de Haram al-Sharif, zoals moslims de Tempelberg noemen, in 1967 in handen van Israël is gevallen, is de Al Aqsa-moskee het symbool van de Palestijnse vrijheidsstrijd. Fatah en Hamas kunnen zich daar beide in vinden.

Het is vooral de kleine Palestijnse terreurgroep Islamitische Jihad die de Israëlische werkzaamheden in de buurt van de Tempelberg op de agenda heeft gezet. Het was een van de redenen voor de zelfmoordaanslag, vorige week, in Eilat en ook voor beschietingen vanuit de Gazastrook met Qassam-raketten.

Hoe explosief het getouwtrek om de Tempelberg/Haram al-Sharif is bleek al in 1996 (toen Israël er een tunnel opende en bij aanhoudende onlusten tachtig doden vielen) en in 2000 (toen na een bezoek van oppositieleider Ariel Sharon aan de Tempelberg de tweede intifada ontbrandde). Het waren die jaren waar de rookpluimen boven de Tempelberg vrijdag aan herinnerden.

Het refrein in alle debatten over Palestijnse eenheid luidt: de echte vijand is Israël. Van Gaza-Stad tot Ramallah, overal was dat de afgelopen maanden te horen. Maar hoe Israël tegemoet moet worden getreden is de hamvraag. Zeker na twee intifada’s die de Palestijnen weinig of niets hebben opgeleverd. Snel onderhandelen is het voorstel van Abbas. Een wapenstilstand van decennia is het voorstel van Hamas. Oorlog het voorstel van de Islamitische Jihad. Om de koers te bepalen moet door de Palestijnen stevig worden onderhandeld – of anders gevochten.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden