Nieuws

Wanhopig Zweden pleit voor oprichting IS-tribunaal

De Zweedse regering wil dat Syriëgangers uit Europese landen worden berecht door een internationaal tribunaal van de Verenigde Naties, net zoals dat destijds is gedaan met oorlogsmisdadigers uit Rwanda en Joegoslavië. Daarvoor heeft Zweden donderdag een pleidooi gehouden tijdens een vergadering van Europese ministers van Binnenlandse Zaken in Brussel.

IS-strijdersBeeld ANP

Over de details van het voorstel hielden de Zweden echter op de vlakte. De Zweedse minister van Binnenlandse Zaken, Mikael Damberg, zei tegen de Zweedse radio: ‘Wij zien nu een intensere discussie in Europa. Meerdere landen hebben net als Zweden aangegeven dat ze geen plannen hebben om IS-terroristen naar huis te halen. Daarmee ontstaat de vraag of een internationaal tribunaal de weg zou kunnen zijn voor het berechten en veroordelen van de terroristen in de regio.’ De voorkeur van de Zweedse regering zou uitgaan naar een tribunaal in Syrië, dan wel een ‘ander mechanisme’ om de IS-terroristen te berechten.

De terugkeerkwestie rond IS-reizigers is net als in Nederland en andere Europese landen in Zweden de laatste dagen acuut geworden nu het IS-gebied in Syrië vrijwel helemaal is veroverd. Er zijn de afgelopen week interviews op de Zweedse televisie geweest met Zweedse IS-strijders die zichzelf hebben overgegeven en een beroep doen op de Zweedse regering om terug te mogen keren. Ze willen weer een ‘normaal’ leven met kinderen op de Zweedse kinderopvang, vertelde één van hen. Daar lijkt in Zweden vooralsnog weinig draagvlak voor.

Politiek uitweg

Zweden stelt zich op hetzelfde standpunt als Nederland en zegt geen actieve hulp te willen verlenen bij het terughalen van Zweden uit IS-gebied. Het ontbreekt Zweden bovendien nog aan juridische middelen om zelf terugkeerde IS-strijders te berechten, zegt Magnus Ranstorp, de belangrijkste deskundige in Zweden op het gebied van terrorisme. ‘De Zweedse regering grijpt het idee van een internationaal tribunaal daarom vooral aan als een politieke uitweg.’

In 2013 adviseerde Ranstorp de Zweedse regering de terreurwetgeving aan te scherpen, maar dat advies is jarenlang genegeerd. Zo wordt in Zweden waarschijnlijk pas in de loop van dit jaar via een nieuwe wet de deelname aan een terroristische organisatie strafbaar gemaakt. In landen als Noorwegen en Nederland is de terreurwetgeving al jaren geleden aangescherpt, zegt hij. In Zweden lag dit lange tijd politiek te gevoelig. ‘We reageerden te laat.’

In 2016 is het in Zweden wel verboden om met terroristische doeleinden naar IS-gebied te reizen, zegt Ranstorp. Maar omdat de meeste van de driehonderd IS-gangers uit Zweden al voor die tijd waren vertrokken, kunnen ze evenmin op basis van die wet berecht worden, zegt Ranstorp. Het gevolg van de late juridische Zweedse reactie is dat er de afgelopen jaren al 150 Zweedse IS-reizigers op eigen houtje zijn teruggekeerd naar Zweden zonder het risico te lopen dat ze zouden worden aangeklaagd.

Vrijwillige verhoren

De Zweedse veiligheidsdienst verhoort hen wel op het vliegveld, maar meewerken aan die verhoren is volgens Ranstorp vrijwillig. Bovendien weet hij dat er met IS-reizigers uit Stockholm geen verder contact is gezocht door de Zweedse sociale diensten. ‘In Nederland worden er individuele plannen gemaakt. In Zweden verdwijnen ze direct vanuit Raqqa zo in hun appartement in Stockholm.’

Of het Zweedse initiatief weerklank zal hebben in Europa is onzeker. Tegenover de Zweedse televisie liet de Duitse minister van Binnenlandse Zaken, Horst Seehofer, zich na de Europese vergadering wel positief uit over het voorstel. Maar hij liet meteen weten dat er verder te weinig politieke steun voor is.

‘Het is nauwelijks te geloven dat de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties zich rond een Syrië-tribunaal kan verenigen’, zei Hans Corell, gepensioneerd Zweeds VN-diplomaat, eerder in dagblad Dagens Nyheter. Corell is als topambtenaar van de VN in de jaren negentig onder meer betrokken geweest bij de oprichting van het Internationaal Strafhof in Den Haag. China en Rusland hebben al meerdere malen in de besluitvorming rond Syrische kwesties hun veto uitgesproken. Hij acht daarom de kans groot dat die landen dat eveneens bij de oprichting van een internationaal Syriëtribunaal zouden doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden