Wanhopig op zoek naar de Geest van Bandung

Vijftig jaar geleden schreef de conferentie van Bandung geschiedenis. Opnieuw komen Aziatische en Afrikaanse leiders bijeen in Indonesië. Maar de conferentiekoorts ontbreekt....

'De geest van Bandung' is dood, nee hij leeft, moet alleen nieuw leven worden ingeblazen, is nooit weggeweest, is terug. Indonesische politici en geleerden buitelen al weken over elkaar heen om 'de betekenis van Bandung' uit te leggen. Want levend of dood, 'Bandung' is terug: precies vijftig jaar na de legendarische conferentie van nietgebonden landen in deze stad verzamelen Aziatische en Afrikaanse staatshoofden, regeringsleiders en afgevaardigden zich vandaag opnieuw in Indonesië.

Zij komen voor een feestje, maar zo mag het niet genoemd worden. De 'Azië Afrika Conferentie 2005' wordt een serieuze aangelegenheid, en 'niet slechts een ceremoniële bijeenkomst' benadrukt president Susilo Bambang Yudhoyono. In totaal komen vertegenwoordigers van 105 onafhankelijke Afrikaanse en Aziatische landen naar Jakarta. Zij vertegenwoordigen tweederde van de wereldbevolking, maar, afgezien van China en Japan en misschien nog een paar andere landen, zijn het nauwelijks landen die ertoe doen op het wereldtoneel. Wat dat betreft is er sinds 1955 weinig veranderd in de positie van Azië en Afrika.

Dat het er nu zoveel zijn, kan worden gezien als een overwinning van de eerste conferentie, in 1955. Aan die bijeenkomst namen slechts negenentwintig landen deel, maar de impact was enorm. De deelnemers hadden zich pas ontworsteld aan koloniale overheersing of waren daar nog mee bezig. Sudan had nog niet eens een eigen vlag. Behalve de charismatische Soekarno namen er leiders aan deel als de Egyptische president Gamal Abdul Nasser, de Indiase president Jawaharlal Nehru, de Cambodjaanse koning Norodom Sihanouk en de Chinese leider Zhou Enlai.

De bijeenkomst van de onafhankelijke landen maakte de heersende grootmachten uiterst nerveus. Het jonge Indonesië bewees dat het in staat was een serieuze groep landen op de been te brengen, die na een tumultueuze conferentie een serieuze overeenkomst ondertekenden waarin 'de geest van Bandung' werd vastgelegd. De deelnemers spraken zich uit tegen kolonialisme en racisme, beloofden elkaars soevereiniteit te respecteren, alle conflicten op vreedzame wijze op te lossen en onderling samen te werken op alle mogelijke terreinen. De kleine maar ambitieuze bijeenkomst van vijftig jaar geleden schudde aan de fundamenten van de gevestigde wereldorde. De conferentie werd de opmaat tot de latere Organisatie van Niet-gebonden Landen en was een inspiratie voor tal van volken die nog niet onafhankelijk waren.

De ambities van 'Bandung II' liggen aanzienlijk lager. De conferentie was een idee van president Megawati Soekarnoputri, die een eerbetoon aan haar vader Soekarno wilde brengen. Het moest vooral een feest worden. Megawati verloor echter vorig jaar in de presidentsverkiezingen van Yudhoyono en moet nu toezien hoe de honneurs door hem worden waargenomen. De nieuwe president probeert met alle macht nog een serieus karakter aan de conferentie te geven.

Goede intenties zijn er wel. 'Het is geen sentimental journey, het is een poging een geïnstitutionaliseerd proces te scheppen', zegt Hassan Wirayuda, minister van Buitenlandse Zaken. De economische banden kunnen nauwer worden aangetrokken. Vooral dat is er na 1955 nooit echt van gekomen.

De onderlinge vrede – ook een van de 'tien principes van Bandung' – is een ander thema. China en Japan kunnen Bandung gebruiken om de scherpe kantjes van hun jongste ruzie af te halen. Zelf heeft Indonesië nog steeds een appeltje te schillen met Maleisië, over een olierijk stukje zee bij Borneo. De tsunami van 26 december is aanleiding om te praten over een gezamenlijke aanpak van rampen.

De conferentie wordt groot en staatshoofden komen er genoeg. Tienduizenden militairen en politiemannen zullen over hun veiligheid waken, het trein-en vliegverkeer naar Bandung ligt twee dagen plat. Maar er ontbreekt toch iets: de opwinding, de ware 'geest van Bandung'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden