Analyse

Wandelgangenpakket is niet genoeg voor 3 procent

Minister Jan Kees de Jager van Financiën heeft gisteren een lijst bezuinigingen van ruim 12 miljard in een enveloppe voor Brussel kunnen stoppen. Maar wat hebben we eigenlijk precies gedaan?

Minister van Financien Jan Kees de Jager arriveert voor de wekelijkse ministerraad waar de definitieve verkiezingsdatum wordt bepaald. Beeld anp

De gelegenheidscoalitie van VVD, CDA, D66, GroenLinks en de ChristenUnie heeft in een roes van politieke daadkracht en zelffelicitaties een ongekende bezuinigingsoperatie in gang gezet. Zonder de deadline die Brussel Nederland had opgelegd, was dat niet gebeurd. Gevolg: minister Jan Kees de Jager van Financiën heeft gisteren een lijst bezuinigingen van ruim 12 miljard in een enveloppe voor Brussel kunnen stoppen.

Maar nu de slingers weg en de wijnglazen leeg zijn en de Tweede Kamer met reces is, kan het realisme toeslaan: wat hebben we eigenlijk gedaan?

Daarover moet het Centraal Planbureau uitsluitsel geven. De rekenmeester van het kabinet heeft daar meer tijd voor nodig dan de anderhalve dag waarin het 'wandelgangenakkoord' is gesmeed. Maar het CPB heeft een eerste aanzet al gegeven door het Catshuispakket door te lichten. De grootste posten van dat bijna-akkoord van VVD, CDA en PVV zijn dezelfde als waar de schijf-van-vijf op uit kwam: een btw-verhoging en een nullijn.

Dat maakt de koopkrachteffecten die het CPB eerder vaststelde goed te gebruiken voor het nieuwe akkoord. Die effecten zijn stevig: gemiddeld genomen heeft iedereen volgend jaar 3 procent minder te besteden.

Dat zit hem in een aantal maatregelen die de vijf hebben bedacht of gekopieerd van het Catshuis. Ambtenaren krijgen twee jaar geen loonstijging. Zij worden dubbel gepakt, want voor iedereen geldt ook dat de loonbelasting omhoog gaat.

Dat is zuur, en helemaal voor wie het loon niet meestijgt met de inflatie van ruim 2 procent. Dat zullen de meeste werknemers zijn. Zij krijgen ook minder reiskostenvergoeding. Daar komt bij dat de meeste spullen 2 procent duurder zullen worden, door de btw-stijging van het hoge tarief van 19 naar 21 procent.

Maar, zeggen de vijf fractievoorzitters, nood breekt wet, onder druk wordt alles vloeibaar en we moeten over onze schaduw heen springen. De clichés betreffen allemaal de 3-procenteis van Brussel. Dat is wat het tekort op de overheidsbegroting in 2013 maximaal mag zijn: 3 procent van 627 miljard, het bruto binnenlands product van 2013, is 18,81 miljard. Als 'Den Haag' niets doet is dat tekort volgens het CPB 28,84 miljard. Met andere woorden: de gelegenheidscoalitie moet volgend jaar 10 miljard euro bezuinigen.

Dat lijkt veel minder dan de 12,3 miljard bezuiniging die de fractievoorzitters Blok (VVD), Van Haersma Buma (CDA), Pechtold (D66), Sap (GroenLinks) en Slob (ChristenUnie) in elkaar hebben getimmerd samen met De Jager. Maar als het CPB eroverheen is gegaan, blijkt dat het waarschijnlijk te weinig is voor groen licht uit Brussel. Dat komt door de 'uitverdieneffecten' en doordat de vijf partijen zich rijk rekenen.

Eerst dat laatste. De nullijn voor ambtenaren boekt de gelegenheidscoalitie in voor 1,6 miljard. Maar zei het CPB, je mag blij zijn als het 1,2 miljard oplevert. Bij de posten 'zorg' (1,6 miljard in het nieuwe akkoord) en 'inkomensmaatregelen' (1,7 miljard) plaatst het CPB vergelijkbare kanttekeningen. Daardoor blijft van het pakket van 12,3 miljard in het gunstigste geval 11 miljard over. En daar moeten de uitverdieneffecten nog af.

Dat begrip slaat op de kosten van bezuinigingen. Wanneer bijvoorbeeld de lonen niet meestijgen met de inflatie is dit schadelijk voor de economie. Hoe schadelijk? Het CPB gebruikt als vuistregel dat je van bezuinigen 40 procent 'schade' moet aftrekken. Ook wie welwillend rekent, ziet dat het wandelgangenpakket onvoldoende is om de 3 procent te halen. In het gunstigste geval komt het op 3,17 procent.

Wie echter rekening houdt met het strenge oordeel en de 'uitverdieneffectvuistregel' van het CPB, maar ook met nul uitverdieneffect op de btw, die komt op een tekort van 3,3 procent. Anders gezegd: de gelegenheidscoalitie moet nog een keer bij elkaar komen en nog de laatste 2 à 3 miljard euro aan bezuinigingen overeenkomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.