'Wandelgangenakkoord gaat te veel over lastenverzwaring'

Twee specialisten in overheidsfinanciën hebben het 'Wandelgangenakkoord' doorgerekend. Hun conclusie: 'Dit is een politiek succes, maar geen onverdeeld economisch succes.'

De fractievoorzitters van VVD, CDA, D66, GroenLinks en de ChristenUnie, overlegt met demissionair minister van Financiën Jan Kees de Jager over de begroting 2013 vlak voor het debat over de begroting in de Tweede Kamer. Beeld anp

In het 'Wandelgangenakkoord' over de overheidsbegroting van 2013 zitten onverstandige, ondoordachte en mogelijk economisch schadelijke voorstellen. Dat stellen de economiehoogleraren Lans Bovenberg en Bas Jacobs in een artikel deze week in economenblad ESB.

De twee economen hebben de plannen doorgerekend van de coalitie van VVD, CDA, D66, GroenLinks en ChristenUnie. 'Die vijf partijen hadden minder doldriest de overheidsfinanciën op korte termijn moeten saneren en zich meer moeten richten op de structurele zwakten van de economie en begroting', vinden de twee professoren.

Bovenberg is hoogleraar Algemene Economie aan de Universiteit van Tilburg en prominent CDA'er. Jacobs is hoogleraar Overheidsfinanciën aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en niet verbonden aan een politieke partij.

 
Dit is pleisters plakken en kan schadelijker zijn dan niets doen
Bas Jacobs, Hoogleraar Overheidsfinanciën

Snelle lastenverzwaring
Positief aan het in anderhalve dag gesmede 'Wandelgangenakkoord' van 26 april vinden ze dat de vijf partijen er op zijn minst voor hebben gezorgd dat 'begrotingsjaar 2013' niet een volslagen verloren jaar wordt. Daarmee is de razendsnel door een Kamermeerderheid opgestelde noodbegroting een politiek succes. Maar waar Bovenberg en Jacobs over vallen, is dat de coalitie-van-vijf vooral voor snelle lastenverzwaring heeft gekozen om volgend jaar al te voldoen aan de Brusselse 3-procentseis. 'Frontloading noemen we dat', zegt Bovenberg.

Bij die hogere lasten van 8,3 miljard steekt de bezuiniging van 3,6 miljard bescheiden af, vinden de twee economen. Ze hebben bovendien nauwelijks structurele bezuinigingen aangetroffen. Gaan de belastingen omhoog, dan hebben Nederlanders minder te besteden. Aldus heeft het 'noodpakket' een negatief effect op de economische groei, de werkgelegenheid, de toch al dalende koopkracht en het terugdringen van het overheidstekort.

Die schade, de zogenoemde uitverdieneffecten, moet weer van het bezuinigingsbedrag worden afgetrokken. Doordat die economische kosten hoger zijn dan waar de gelegenheidscoalitie rekening mee houdt, zal hun akkoord waarschijnlijk niet voldoen aan de Europese eis dat het overheidstekort van een euroland niet groter mag zijn dan 3 procent van het bruto binnenlands product van dat land.

'Te vaag'
Het CPB zegt het 'Wandelgangenakkoord' (ook: het Kunduz-akkoord) niet te kunnen doorrekenen, omdat de vijf partijen te veel in het vage hebben gelaten. Vandaag overleggen de financieel woordvoerders van de vijf partijen onder voorzitterschap van de minister van Financiën De Jager. Vooral de 1,6 miljard bezuiniging op de zorg is daarbij onderwerp van discussie.

Bovenberg en Jacobs voorspellen dat de opstellers van de begroting op tal van problemen stuiten. Zo signaleren ze dubbeltellingen doordat bezuinigingen die al in het regeerakkoord van het kabinet-Rutte waren opgenomen, als nieuwe bezuiniging of lastenverzwaring in het akkoord van de Kunduz-coalitie staan. 'Het gaat daarbij bijvoorbeeld om de AOW-leeftijdsverhoging', zegt Jacobs, 'die levert structureel 3 miljard op, maar dat stond al in het eerder gesloten pensioenakkoord.'

Zowel in het Catshuisakkoord dat VVD en CDA bijna met gedoogpartner PVV sloten, als in het akkoord van de twee regeringspartijen met de drie oppositiepartijen staat een verhoging van de btw centraal. Het hoge tarief gaat van 19 naar 21 procent, het lage tarief blijft ongemoeid. Deze lastenverzwaring heeft de grootste opbrengst voor de schatkist: ruim 4 miljard euro.

Verhoging btw
Bovenberg en Jacobs zijn negatief over de keuze de btw met ruim eentiende te verhogen, maar hebben er wel begrip voor. 'Als je eenmaal hebt besloten volgend jaar binnen de Europese 3 procent te willen blijven, dan moet je snel geld hebben en kun je niet anders dan de btw verhogen', zegt Bovenberg.

De btw-verhoging wordt in de jaren na 2013 geleidelijk teruggegeven in de vorm van lagere inkomstenbelasting. Maar deze 'ruil' pakt slecht uit voor uitkeringsgerechtigden en gepensioneerden. Hun koopkracht gaat achteruit door de btw-verhoging, maar verbetert niet of nauwelijks doordat ze minder loonbelasting hoeven te betalen, aldus Jacobs.

Catshuisakkoord hersteld
Helemaal negatief zijn de twee niet over de inspanningen van de vijf politieke partijen. 'Een grote fout in het Catshuisakkoord is hersteld', stelt Bovenberg. 'En dat is dat tegelijk met het eerder verhogen van de AOW-leeftijd ook de arbeidsmarkt wordt aangepakt. Dat is heel logisch, maar dat hadden de Catshuisonderhandelaars laten liggen. Want je kunt de pensioenleeftijd niet verhogen als je niet tegelijk maatregelen neemt om mensen langer te laten doorwerken.'

De twee hoogleraren zetten eerder hun handtekening onder een plan van 22 economen om de woningmarkt en de hypotheekrenteaftrek te hervormen. 'Het is winst dat ook VVD en CDA nu eindelijk eens iets willen doen aan de fiscale behandeling van de eigen woning', zeggen Bovenberg en Jacobs. Maar de manier waarop de vijf partijen dat taboe doorbreken vinden ze 'economisch ondoordacht'.

Want de gelegenheidscoalitie kiest niet voor geleidelijke verlaging van het aftrektarief, maar voor ingewikkelde en nauwelijks te handhaven regels die alleen gelden voor de nieuwe, en niet voor de bestaande gevallen. Daardoor is de daling van de huizenprijs maximaal, maar de opbrengst voor de schatkist minimaal en blijft de onrust op de woningmarkt gewoon bestaan. Daar hadden de 22 economen nu juist een einde aan willen maken. 'Dit is pleisters plakken', zegt Jacobs over de hervormingsplannen. 'Dit kan schadelijker zijn dan wanneer ze niks hadden gedaan.'

Hoogleraren economie Lans Bovenberg (links) en Bas Jacobs. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden