ReportageUit Arnhem (13)

Wandelen met Marcouch: ‘De straat is de thermometer van de stad’

Met welke dilemma's worstelt een burgemeester in crisistijd? Om daar achter te komen, wandelde de Volkskrant driemaal met Ahmed Marcouch door Arnhem. ‘We doen meer dan alleen handhaven.’

Rik Kuiper
Burgemeester Ahmed Marcouch van Arnhem wandelt op weg naar het  gemeentehuis over de Koningsstraat: ‘Iedereen wordt door deze crisis geraakt. Dan is de vraag: hoe kunnen we elkaar nog moed inspreken?’ Beeld Marcel van den Bergh / VK
Burgemeester Ahmed Marcouch van Arnhem wandelt op weg naar het gemeentehuis over de Koningsstraat: ‘Iedereen wordt door deze crisis geraakt. Dan is de vraag: hoe kunnen we elkaar nog moed inspreken?’Beeld Marcel van den Bergh / VK

Uit een koffiezaak in de Koningsstraat in Arnhem schalt muziek. Binnen zijn twee mensen aan het schoonmaken. Burgemeester Ahmed Marcouch, op weg van het stadhuis naar zijn woning op de grens van de wijken Klaren­dal en Sint Marten, houdt even halt. ‘Heb je goed gedraaid, Walt?’, schreeuwt hij naar binnen. De eigenaar van de zaak zet de muziek wat zachter en haast zich naar buiten. ‘Geen klachten van de buurt, toch?’

Het is een dinsdagavond halverwege december. Winkels en horeca mogen op dat moment tot 17 uur open blijven. Die avond staat een persconferentie gepland, waar het kabinet aankondigt de avondlockdown te verlengen en de basis­scholen een week eerder te sluiten. Even verderop ruimt een vrouw het terras van Bar Bodega op. ‘Gaat het goed met jullie?’, vraagt Marcouch. ‘We doen wat we kunnen’, zegt de vrouw met een treurige blik in de ogen. ‘Jullie zijn afhankelijk van het terras, hè?’

Marcouch doet het vaker. Dan wandelt hij ’s ochtends naar zijn werk of ’s avonds terug naar huis om te peilen hoe de stad erbij ligt. Onderweg groet hij gul. En hij kijkt in het rond met zijn ‘politie-oog’, zoals zijn woordvoerder het noemt. Het is een verwijzing naar het verleden van Marcouch als politieagent in de Indische buurt in Amsterdam.

Zo kijkt hij of er auto’s geparkeerd staan op een oprit voor rolstoelers, of coffeeshops geen overlast geven en of er geen oude matrassen op straat liggen. Geregeld maakt hij foto’s die hij doorstuurt naar de ambtenaren verantwoordelijk voor handhaving of de openbare ruimte. En hij is ook niet te beroerd zelf vuile handen te maken. Dan komt hij, zo vertelde een ambtenaar, met ‘afval op het stadhuis aan’.

Worstelende stad

De afgelopen anderhalve maand deed de Volkskrant verslag vanuit Arnhem, met als doel te ontdekken hoe het landelijke coronabeleid in de praktijk uitpakt. Dat leverde hoopgevende verhalen op. Over de prikbus waar de bewoners van de wijk Malburgen (en een paar jokkende wintersporters) zich lieten prikken, bijvoorbeeld. Over de supporters van Vitesse die niet het stadion in mochten, maar toch een enorm spandoek maakten voor de wedstrijd van het jaar. En over het voedselbankje waar jongeren uit een moeilijke wijk ‘de negatieve gevoelens waarmee ze rondlopen ombuigen in iets positiefs’, zoals een jongerenwerker het formuleerde.

Maar de verhalen toonden ook hoeveel Arnhemmers worstelen. Bij het anderhalvemeterloket van de gemeente kwamen (en komen) talloze vragen binnen, vooral van wanhopige ondernemers die toch nog proberen een beetje omzet te draaien. Toen de zwembaden QR-codes moesten gaan controleren stroomde de mailbox vol met dreigende mailtjes: ‘Schandalig dat jullie meedoen met het vaccinatiepasjesbeleid’, schreef iemand. ‘We do not forgive, we do not forget.’ En bij een klein verpleeghuis voor demente ouderen lukte het maar moeilijk om een boosterprik te regelen.

Hoe bestuur je zo’n worstelende stad, zo’n stad vol hoop en wanhoop, een stad vol verlangens en teleurstellingen, een stad waar de jeugd zich verveelt en een tweedeling dreigt? Om dat te achterhalen, wandelde de Volkskrant drie keer met burgemeester Marcouch door Arnhem. Wat komt er op hem af? Waar ligt hij van wakker? En hoe kijkt hij naar het kabinetsbeleid?

Extra wandeltijd

De eerste wandeling vindt plaats op 25 november. Een dag later staat de persconferentie gepland waar de avondlockdown zal worden afgekondigd. Het is ochtend, Marcouch brengt eerst zijn 6-jarige zoontje te voet naar school. Daarna zet hij koers richting stadhuis.

Vaak loopt hij over de Hommelseweg de stad in. ‘Die straat is voor mij de thermometer van de stad’, zegt hij. ‘Ik zie tijdens mijn wandelingen hoe de openbare ruimte erbij ligt. Maar ik kom ook allemaal verschillende inwoners tegen: ondernemers, ouders, Arnhemmers met schulden of met psychische problemen en mensen die zijn aangewezen op de maatschappelijke opvang.’

Later vertelt Marcouch hoe belangrijk hij het vindt om als burgemeester ‘nabij’ te zijn, zeker tijdens zo’n crisis. Hij wil dat burgers hem aanspreken, hij wil horen waar ze mee kampen en wat er beter kan. ‘Daarom zorg ik altijd dat ik wat extra tijd heb als ik naar het stadhuis wandel. Het moet mogelijk zijn een beetje te praten.’

Marcouch zegt dat hij de laatste tijd – en niet alleen tijdens zijn wandelingen – veel ondernemers spreekt. Ze maken zich zorgen over hun omzet. En over het personeel dat ze door de coronamaatregelen moeten laten gaan en of ze datzelfde personeel dan straks, als het allemaal weer voorbij is, wel weer terugkrijgen.

Wat hij daar dan mee kan als burgemeester? ‘Aan landelijke maatregelen kunnen we niets veranderen’, zegt hij. ‘Maar we kunnen cafés en restaurants wel toestemming geven voor grotere terrassen. Ze mogen hun belastingen later betalen. En we hebben mensen ingezet die horecaondernemers helpen bij het naleven van de QR-code. We doen meer dan alleen handhaven.’

Want dat is natuurlijk de andere taak van de burgemeester. Hij is verantwoordelijk voor handhaving van de maatregelen die Den Haag afkondigt en voor de openbare orde. Dat betekent dus dat hij agenten moet afsturen op de voetbal­supporters die tóch naar het stadion gaan waar geen publiek welkom is, dat hij een noodbevel afkondigt als er coronarellen dreigen rond de Steenstraat en boa’s naar kroegen laat gaan die het niet zo nauw nemen met de anderhalvemeterregel.

Het grote en kleine tandwiel

In de machinerie van het coronabeleid bevindt de burgemeester zich dus op de plekken waar het piept en knarst. De grote Haagse tandwielen draaien dwingend rond en zetten daarmee de kleine lokale radertjes in beweging. Dat gaat niet altijd makkelijk. Die radertjes werken soms wat tegen. Aan de burgemeester de taak om voldoende olie tussen de tandwielen te smeren om alles soepel te laten draaien.

De twee rollen – die van burgervader en burgemeester – zijn soms moeilijk te verenigen, bekent Marcouch. Maar hij doet zijn best. ‘We proberen de handhaving zo humaan mogelijk te doen. We moeten normeren, maar ook empathie tonen voor inwoners en ondernemers die last hebben van de maatregelen.’

Toch schuurt het soms. Zo kwam onlangs een kroegbaas op de Korenmarkt op het idee de deuren tijdens de avondlockdown om 5 uur ’s ochtends te openen. Hij nodigde bezoekers van huisfeesten uit langs te komen voor een after­party. Bij Omroep Gelderland noemde Marcouch dat initiatief ‘asociaal en onwenselijk’.

‘Volgens de letter van de wet deed die ondernemer niets verkeerd’, zegt Marcouch tijdens de tweede wandeling op 14 december. ‘Maar je moet ook bedenken wat de geest van de wet is. Waarom doen we dit ook alweer? Waarom hebben we die openingstijden ingeperkt?’ En dus besloot Marcouch wat druk uit te oefenen. Hij vroeg een ambtenaar de kroegbaas te bellen om te vragen wat de plannen waren. En om te vertellen dat hij zich wel aan de voorschriften moest houden, en dat er boa’s langs zouden komen om dat te controleren. Daarna trok de ondernemer zijn plan in.

Maar waarom stelde de burgemeester zich zo streng op, terwijl hij soepel was bij het verruimen van de terrassen, wat toch ook leidt tot meer mensen in de stad? ‘Ik begrijp dat hij het doet’, zegt Marcouch. ‘Hij zoekt een manier om toch nog omzet te draaien, hij probeert zijn onderneming vitaal te houden. Maar zo’n actie kan zoveel mensen mobiliseren, dat het niet meer in de hand te houden is. En ik wilde niet dat er copycat-­achtige toestanden zouden ontstaan.’

Glazen bol

Tijdens de tweede wandeling is de avondlockdown al bijna drie weken van kracht. Het is even na 17 uur, de winkels in de Koningsstraat hebben net de deuren gesloten, er is weinig volk op straat. Op de eerste verdieping van een gebouw staart een vrouw uit het raam. Marcouch – de fiets aan de hand – ziet haar staan. ‘Een symbolisch beeld’, zegt hij. ‘Wat kun je anders dan een beetje voor je uit staren?’

Die avond zal de persconferentie plaatsvinden waar het kabinet de verlengde Kerstvakantie voor basisscholen aankondigt. Het Outbreak Management Team adviseerde de schoolsluiting al weken, maar het kabinet wilde er niet aan. Steeds was de boodschap: de scholen zouden openblijven. Marcouch weegt zijn woorden wanneer hij gevraagd wordt naar het kabinetsbeleid. Hij lijkt de Haagse maatregelen in het openbaar niet te willen afvallen. Die zijn ‘noodzakelijk’, zegt hij. Ook benadrukt hij dat je ‘een glazen bol’ moet hebben om op het juiste moment de juiste beslissingen te nemen in deze pandemie.

Over de klacht van veel Nederlanders dat het kabinet vaak laat ingrijpt en te snel versoepelt, zegt hij: ‘Ik snap de frustratie.’ Bij station Velperpoort houdt Marcouch de pas in. De burgemeester raapt een verdwaalde plastic tas op en werpt die even verderop in de vuilnisbak. ‘Doordat we het op deze manier hebben aangepakt, hebben we in Nederland wel altijd enige ruimte gehad om door te leven’, vervolgt hij. ‘Er is hier nooit een lockdown geweest waarin je alleen met een briefje de straat op mocht. En de landen waar ze dat wel deden, zijn er ook niet per se beter aan toe.’

Wel zet hij kanttekeningen bij de manier waarop het kabinet het beleid naar buiten brengt. ‘Ik vind dat crisis­communicatie zo precies mogelijk moet zijn’, zei hij tijdens de eerste wandeling. ‘Het is lastig als maatregelen via de pers uitlekken en dan uiteindelijk toch anders uitvallen. Dat leidt achteraf tot veel vragen. Al die ruis is niet handig. Neem de openingstijden van de horeca. Eerst leek het alsof ze om 18 uur dicht moesten, uiteindelijk werd het toch 20 uur.’

Elkaar stutten

De laatste wandeling. Het is woensdag 22 december, er is inmiddels een volledige lockdown van kracht en Marcouch loopt de Koningsstraat op en neer voor een foto. En ja, hij maakt zich zorgen, zei hij even daarvoor in zijn werkkamer. Om de onverenigbaarheid van thuisonderwijs en thuiswerken. Om de jongeren die toch al zo lang beperkt worden. Om de eenzame ouderen. ‘Iedereen wordt door deze crisis geraakt. Dan is de vraag: hoe kunnen we elkaar nog moed inspreken, hoe kunnen we elkaar nog stutten?’

Ondertussen ademt de stad de sfeer van ‘de zondag van vroeger’, zegt Marcouch. Winkels dicht. Horeca dicht. Scholen dicht. Of nou ja, helemaal dicht zijn ze natuurlijk niet. Zo heeft Walt bij zijn koffietent een tafel voor de ingang geschoven, waarop de producten liggen die hij verkoopt. ‘Koffie?’, vraagt hij de burgemeester. Die wil wel. Terwijl een medewerker een indrukwekkend koffiezetapparaat aanzwengelt, vertelt Walt over de ontbijtservice die hij weer heeft opgeschaald. Op beide Kerstdagen brengen zijn medewerkers tasjes met brood, taart en ander lekkers rond.

Op de weg terug naar het stadhuis komt Marcouch een man met een grote grijze baard tegen. Hij begroet de burgemeester, tilt zijn muts op en zegt, wijzend naar zijn kale schedel: ‘Zelfde kapper!’ En dan spoedt de burgemeester zich naar zijn volgende afspraak, wetend dat de stemming soms bedrukt is, dat de polarisatie toeneemt, dat ondernemers moeite hebben het hoofd boven water houden, maar dat verse koffie en een lach nog niet helemaal uit het straatbeeld verdwenen zijn.

Dit is de dertiende aflevering van een serie over het coronabeleid in Arnhem. Volkskrant-verslaggever Rik Kuiper doet de komende weken verslag uit de Gelderse hoofdstad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden