Column

Wandelen met een wifitracker

Een wandeling met de man die al onze bewegingen peilt.

Huib Lubbers: `Wie zich echt zorgen maakt, logt nooit in op gratis wifi met Facebook.' Beeld
Huib Lubbers: `Wie zich echt zorgen maakt, logt nooit in op gratis wifi met Facebook.'Beeld

In de drukste winkelstraat van Utrecht volg ik een voormalige tapijtverkoper, die tegenwoordig uw en mijn wifisignaal oppikt: Huib Lubbers, directeur van Citytraffic ('We know where people GO'). We wandelen over de Steenweg, achter de HEMA aan de Oudegracht. Lubbers, jaren de assistent van de directeur bij Carpetland, zwaait monter met zijn dichtgeklapte paraplu en met de punt daarvan wijst hij voortdurend in onverdachte hoeken en gaatjes binnen en buiten etalages: overal onopvallende apparaatjes, camera's, poortjes, antennes, kastjes. Lieve help. Nooit geweten dat er al zoveel in mijn stad hing om mijn bewegingen te peilen.

'Daar één!'

'Daar ook!'

'Hopla, nog een kastje!'

Twee stuks op de Steenweg zijn van hem, de rest van concurrenten en van winkelketens zelf. Een reeks bedrijven zoals Citytraffic achterhaalt met wifirouters het unieke wifi-identificatienummer van telefoons. Ze tellen deze zogeheten MAC-adressen ('media access control adress') en zo weten ze na enige analyse waar tienduizenden mensen precies lopen, hoe lang en via welke route. Deze 'passantenstromen' zijn de heilige graal voor grootwinkelbedrijven, wegkwijnende winkeliersverenigingen en steeds dichter bevolkte steden.

Citytraffic alleen al heeft 'honderden' wifirouters door heel Nederland opgehangen, in 83 gemeenten, van de grote steden tot het strand van Katwijk. De plaatsen en straten zijn te vinden op zijn website citytraffic.nl, maar de exacte locatie van iedere wifirouter houdt Lubbers liever voor zichzelf. Voor je het weet, zegt hij, loopt de concurrent je telling te verzieken door mensen met een rugzak vol mobiele telefoons langs je router te sturen: 'Dat is gebéúrd.'

Onze eerste afspraak in juni zegde Huib Lubbers nog wat defensief af: RTL Nieuws had zijn bedrijf net genoemd, waarbij de Autoriteit Persoonsgegevens liet weten dat nogal wat mensen bang zijn dat wifitracking inbreuk maakt op hun privacy. Zeg dat wel. Privacywaakhond des vaderlands Maxim Februari is met de week alarmerender in NRC over 'de stalkende stad' vol camera's, chips en sensoren die ons volgen en roept op tot 'Politieke bewustwording en actie!'. Een avond over 'de jacht op onze persoonsgegevens' waarvoor De Correspondent de Utrechtse Schouwburg heeft afgehuurd is uitverkocht. En afgelopen donderdag meldde de Autoriteit Persoonsgegevens ook nog eens dat een dwangsom is opgelegd aan wifitracking-bedrijf Bluetrace: daar bewaren ze opgevangen wifigegevens te lang, filteren ze omwonenden er niet goed uit en waarschuwen ze passanten onvoldoende.

'`Dat is iets van een ander bedrijf.' Beeld
'`Dat is iets van een ander bedrijf.'Beeld

Over twee jaar worden Europese regels over wifitracking hier van kracht. Voorlopig heeft het er veel van dat men maar wat aanrommelt, binnen enige sturing van de Autoriteit Persoonsgegevens.

'Mijn probleem', zeg ik tegen Huib Lubbers, 'is dat ik helemaal niet kan controleren wat jij allemaal met mijn MAC-adres doet'.

Hij: 'Maar ik kan met alleen een MAC-adres dus totaal niet bij jouw persoonsgegevens.' Daarvoor heeft hij dan ook andere methoden. Zo'n 80 procent van de mensen die ergens inloggen op gratis wifi doen dat bijvoorbeeld met een Facebookaccount. 'Hoe je daar geregistreerd bent, is dan bekend. En daar wordt zeker gebruik van gemaakt.' Citytraffic combineert wifitracking met zulke big data. Wie zich echt zorgen maakt over privacy, logt dus nooit in met Facebook, zegt Lubbers. 'En als jij je wifi in de stad ook nog eens uitschakelt, dan kan ik zelfs niet bij je MAC-adres.'

Goed verstopte wifirouter van Citytraffic. Beeld
Goed verstopte wifirouter van Citytraffic.Beeld

De servers van Citytraffic versleutelen de MAC-adressen bovendien meteen, bezweert hij. Dit noemt hij 'verhashen, in de wasserij'. Maar kan Citytraffic dat bewijzen? 'Dat verklaren mijn opdrachtgevers en wij. En de Autoriteit Persoonsgegevens controleert.' Alleen ís hij nog nooit gecontroleerd.

Om de betrouwbaarheid van wifitracking te vergroten, tellen bedrijven zoals Citytraffic ook nog met camera's, bluetooth, infrarood. Goed voor een compleet, degelijk en gewild 'product'. De gemeente Utrecht zelf wilde bijvoorbeeld via wifitracking uitvinden hoe een belangrijke fietsroute werd gebruikt. Toch deed een gemeentewoordvoerder tegenover RTL geschokt over wifitrackers in winkelstraten ('Hier horen wij absoluut over te zijn ingelicht, maar dat is niet gebeurd'). Huib Lubbers, droogjes: 'Ik noem het maar gebrek aan kennis. Ik heb ze toen moeten uitleggen: jongens, jullie hebben er zelf een paar jaar geleden gebrúík van gemaakt.'

Zelfs in de gemeentelijke aanbesteding voor de aanleg van gratis wifi in het centrum van Utrecht stond dat de gegadigden ook informatie over bezoekersstromen moeten kunnen leveren: iedereen doet ongerust over big data, maar bijna niemand wil nog zonder.

m.oostveen@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden