Wahid moet zich bewijzen op Timor

Jakarta reageert als gestoken zodra het woord Oost-Timor valt. Er zit veel oud zeer. Maar Timor wordt ook gebruikt om het gezag van Wahid te ondermijnen....

Afwijzend, soms zelfs agressief hebben de Indonesische autoriteiten gereageerd op de VN-resolutie waarin Jakarta, naar aanleiding van de moord op drie VN-medewerkers, wordt opgeroepen de pro-Indonesische milities in West-Timor te ontwapenen en te ontbinden. Daaruit blijkt niet alleen dat het verlies van Oost-Timor nog niet is verwerkt, maar vooral ook hoe precair de positie is van president Wahid.

Na het referendum over Oost-Timors afscheiding van Indonesië joegen moordende en plunderende milities, gesteund door Indonesische militairen, een jaar geleden meer dan 200 duizend Oost-Timorezen de grens over naar West-Timor. Zo'n 120 duizend van hen zitten daar nog steeds in armzalige vluchtelingenkampen. Zonder bescherming van politie en leger tegen de terreur van de milities.

Medewerkers van de VN-vluchtelingenorganisatie Unhcr riskeerden hun leven om de vluchtelingen te voorzien van de meest elementaire hulp. De aanval van de milities op het Unhcr-kantoor, waarbij drie doden vielen, heeft daar vorige week een einde aan gemaakt. Alle medewerkers zijn vertrokken.

Alle reden voor Indonesië om de internationale gemeenschap excuses te vragen en de milities eindelijk op te rollen, zo lijkt het. Maar het tegendeel is het geval. 'De milities zijn in 1999 al ontbonden en hebben toen meer dan zeshonderdwapens ingeleverd', reageert minister van Veiligheid Susilo Bambang Yudhoyono. De regering-Wahid stelt alles in het werk om het probleem op te lossen, maar dat kost tijd, zegt hij met nadruk. Zijn collega van Defensie, Machfud MD, voegt daaraan toe dat de regering niet bereid is een aangekondigde missie van de Veiligheidsraad te ontvangen.

En het kan nog erger. Minister van Justitie en Mensenrechten Yusril Ihzra Mahendra suggereert in volle ernst dat 'grote landen een intern conflict in Oost-Timor veroorzaken', omdat het VN-overgangsbewind te traag is met de overdracht van de macht aan een lokale regering. Golkar-parlementslid Ferry Mursyidin Baldan speculeert op een internationale samenzwering onder aanvoering van de VN en de VS om Indonesië te destabiliseren en te isoleren.

Dagelijks vinden in Jakarta demonstraties plaats tegen internationale interventie. De agressieve houding wekt verbazing omdat de internationale gemeenschap zich het afgelopen jaar achter het democratische bewind van Wahid heeft geschaard.

De verklaring ligt niet alleen in het breed gedeelde gevoel dat het referendum in Oost-Timor nooit had mogen plaatsvinden. Ook de als vernederend beschouwde interventie van de VN vormt maar een deel van de verklaring. De voornaamste oorzaak lijkt de aanhoudende ondermijning van Wahid.

Tijdens de Millennium Top van de VN in New York reageerde de president op de militie-aanval: 'De timing is precies gekozen terwijl ik in New York ben. Het doel is om mij te vernederen.' Volgens hem stelt een grote groep hardliners in het leger alles in het werk om zijn bewind te saboteren.

Asmara Nababan, secretaris-generaal van de Indonesische Commissie voor de Mensenrechten en zelf een voorstander van VN-steun, onderschrijft dat. Hij wijst bovendien beschuldigend naar een groep kapitaalkrachtige aanhangers van Soeharto, die van diens dictatuur hebben geprofiteerd maar nu onder vuur liggen.

Voor antiwesterse demonstraties maken zij gebruik van fundamentalistische moslims. 'Op die manier proberen ze het bewind van Wahid te vernederen en zwak te houden', aldus Nababan.

Shihab bevestigt dat impliciet, maar vermijdt zorgvuldig de door Nababan geschetste achtergronden. 'Waarnemers van individuele landen zijn welkom in West-Timor en ook in de Molukken of elders. Maar een VN-missie, hoe vriendschappelijk ook, wekt de indruk dat Indonesië het probleem niet zelf kan oplossen.'

Uit vrees voor zijn positie doet Wahid er weinig aan om de binnenlandse en internationale gemoederen te sussen - in tegendeel. Op zijn terugreis uit New York blufte hij dat hij het zenden van een internationale troepenmacht naar West-Timor persoonlijk had voorkomen. Terwijl van een dergelijke interventie nooit sprake was geweest. De VN zullen hem zo'n uitspraak niet in dank afnemen. En het is koren op de molen van de stemmingmakers tegen de VN en de VS.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden