Wahid gelooft in scheiding tussen islam en staat

De nieuwe president van Indonesië is een moslimleider. Maar Wahid is de eerste om het islamitische karakter van het land te relativeren....

In het grootste islamitische land ter wereld is de leider van de grootste islamitische massabeweging president geworden. Als dat in een Arabisch land gebeurde, zou de westerse wereld zich waarschijnlijk ernstige zorgen maken. Maar het gebeurt in Indonesië, en de bezorgdheid over de nieuwe president betreft in dit geval voornamelijk diens broze gezondheid.

De schriftgeleerde Abdurrahman Wahid is dan ook het tegendeel van een radicale fundamentalist. Hij gelooft heilig in de sunnitische islam zoals die in Indonesië in praktijk wordt gebracht. Dat is, in tegenstelling tot de shi'itische islam van Iran, een godsdienst zonder hiërarchie. Indonesië kent geen imam, maar slechts schriftgeleerden. 'Door de teksten van de Koran steeds opnieuw te interpreteren, heeft de islam zich in Indonesië kunnen aanpassen aan een pluriforme samenleving', meent Wahid.

In Indonesië draagt 85 procent van de bevolking het stempel 'moslim' op zijn identiteitskaart. Maar Wahid is de eerste om het islamitische karakter van Indonesië te relativeren. 'Hooguit 30 à 40 procent van de moslims houdt zich nauwgezet aan de regels van het geloof', zegt hij. 'Meer dan 50 procent doet dat niet. Samen met de 14 procent van de bevolking die een ander geloof aanhangt, vormen zij de meerderheid.'

De nieuwe president zou het dan ook onjuist vinden als de minderheid van strenge moslims haar leefregels bij wet zou opleggen aan de meerderheid van andersdenkenden. Hij is een overtuigd voorstander van de scheiding tussen religie en staat die de eerste president van Indonesië, Soekarno, de republiek al bij haar oprichting heeft opgelegd.

Net als Soekarno - en diens dochter, vice-president Megawati Soekarnoputri - is Wahid van opvatting dat het uitgestrekte eilandenrijk Indonesië gedoemd is uiteen te vallen als de moslim-meerderheid haar eigen wetten gaat opleggen aan de hindoes op Bali en de christenen in de Molukken.

Dat de roep om een islamitische republiek in Indonesië nooit geheel is verstomd is het gevolg van het 'minderheidscomplex' waaraan veel Indonesische moslims lijden. Zij voelen zich tweederangs burgers in eigen land: de meeste armen zijn nu eenmaal moslim, terwijl veel rijken (vooral de etnische Chinezen die in de Indonesische economie een onmisbare rol vervullen) christen zijn.

Die gevoelens van achterstelling hadden in de Nederlandse tijd een goede grond. Het Nederlandse bestuur had best in de gaten dat sommige islamitische scholen haarden van anti-Nederlands verzet waren. Wie eenmaal op een islamitische school zat werd nooit meer toegelaten tot een openbare school, al was hij nog zo knap. En toen Jakarta in 1910 zijn eerste bioscoop kreeg werd die ingedeeld in Eerste Klasse, Tweede Klasse en Moslim-Klasse.

Maar de islamscholen hebben hun emanciperende functie in de loop der jaren goed vervuld. 'Tegenwoordig vormen moslims juist het best opgeleide deel van de natie', meent de liberale moslim-intellectueel Nurcholis Madjid. 'Ze staan op diverse terreinen aan de top: biologie, technologie, computers. Alleen in de economie zijn ze altijd weggedrukt door president Soeharto, die de beste kansen weggaf aan bevriende Chinese zakenlieden.'

De democratisering die na de val van Soeharto is ingezet heeft de moslims nieuwe kansen geboden. Verschillende van de nieuwe politieke partijen die de halve maan in hun partijvlag voeren hebben in juni een plaats veroverd in het Indonesische parlement.

Sommige van die partijen hebben de moslimleider Abdurrahman Wahid kandidaat gesteld voor het presidentschap. Met onverwacht succes.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden