ReportageKlimaatbestendige gemeenten

Wadi's, wateradviseurs en groene daken: hoe de gemeente Ede zich wapent tegen extreme regenval

Felle buien, waarbij het water in korte tijd met ongekend veel bakken uit de hemel komt, komen steeds frequenter voor. Als gemeente wil je je daartegen wapenen. Maar hoe? In Ede zijn ze er intensief mee bezig.

Koen Claassen, wateradviseur bij de gemeente Ede, in een speciaal aangelegde 'wadi', een kuil die overtollig regenwater kan opvangen.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

‘Kijk, vanaf de afrit liep het water zo naar beneden de garages in.’ Anita Bakker (55) staat met haar fiets in de hand op de steile afrit naar de garage van haar woning in Ede. Die liep de afgelopen jaren één keer over, bij de buren verderop gebeurde dat drie of vier keer. Bakker wijst naar de geul met ijzeren raster voor de garagedeur, vanwaar water kan worden weggepompt naar het riool. ‘Bij hevige buien kan het riool dat niet aan. Bij sommige buren kwam het water daardoor zelfs uit de wc naar boven.’

Dinsdag leidden zware buien opnieuw tot veel wateroverlast in Ede. Straten kwamen blank te staan en een tunnel liep vol, waardoor een verkeersweg onbegaanbaar werd. Ede is niet de enige gemeente die kampt met dergelijke overlast. In veel plaatsen in Nederland, waaronder Delft, ’s-Gravenpolder (Zeeland), Berg en Terblijt (Limburg) en Utrecht stonden deze week na fikse regenval straten blank, kelders vol water en waren tunnels onbegaanbaar.

De overlast is het gevolg van klimaatverandering, waardoor buien heviger en intenser worden. Om zich hiertegen te wapenen en kwetsbaarheden in beeld te brengen, moeten gemeenten een heuse stresstest doorlopen.

‘De weg ligt hier lager dan de straten eromheen. Dat is dus een risicoplek’, zegt wateradviseur Koen Claassen (36) van de gemeente Ede, terwijl hij zijn auto door de dichtbebouwde wijk stuurt. Afgelopen week bleef het water dan ook op het wegdek liggen, vertelt Claassen, die verantwoordelijk is voor het rioleringsplan in de gemeente. ‘Bij zware buien stroomt het water vanuit omliggende straten hiernaar toe en het kan vervolgens nergens heen.’

Claassen zet zijn auto langs de weg en toont een kaart waarop de hoeveelheid gevallen neerslag te zien is. ‘De piek van de bui lag deze week toevallig in Ede-Zuid; het is dus logisch dat daar de meeste overlast was.’

Als toppunt viel in het zuiden van de stad, fel oranje op de kaart, plaatselijk 83 mm. ‘De volgende keer valt het meeste water weer op een andere plek. Je moet niet achter de overlast aanlopen. Maar het is goed om te kijken waar bepaalde knelpunten liggen en waar kansen zijn om overlast te voorkomen.’

Zwakke plekken

Daar zijn gemeenten in Nederland volop mee bezig. Met de zogenoemde ‘stresstest klimaatadaptatie’ onderzoeken zij onder meer waar problemen ontstaan bij zware regenval. ‘Het kwetsbaarst zijn de plekken waar veel verharding is en weinig groen’, zegt Stefan Kuks, voorzitter van de stuurgroep Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie en watergraaf bij het waterschap Vechtstromen. ‘In een volgebouwde binnenstad ontbreekt het aan plekken waar het water een tijdje kan staan.’

Volgens hem is driekwart van de gemeenten al begonnen met de stresstest zwakke plekken te lokaliseren, onder meer door virtueel een hevige regenbui te simuleren. Kuks: ‘Zo kun je ook kiezen: wat moet urgent worden aangepakt? Overstromingsrisico’s op wegen die de stad bereikbaar moeten houden of waarover ambulances rijden, krijgen bijvoorbeeld voorrang.’

Als steden niets aanpassen, kan de schade volgens een berekening van het Deltaprogramma oplopen tot 70 miljard in 2050. In het programma is afgesproken dat uiterlijk in 2019 alle gemeenten de stresstest hebben doorlopen. Behalve op wateroverlast richt de test richt zich op gevolgen van klimaatverandering, zoals droogte en hitte.

Ede rondde recentelijk de stresstest af, maar was al begonnen met aanpassingen, vertelt Claassen, terwijl hij in een rustige wijk stopt waar het hemelwater van de riolering is afgekoppeld. De gemeente legde hier verticale, ‘lekkende’ buizen aan onder de opritten van bewoners, zodat water van de daken de grond in wordt geleid.

Wel moest de oprit worden opengebroken: een kostbare en lastige klus. ‘In een bestaande wijk moet je altijd afwegen: welke ruimte heb je voor bijvoorbeeld meer groen? En bewoners moeten de plannen ondersteunen. Ze kunnen zelf ook dingen doen, zoals minder tegels in de tuin leggen.’

Alle straten openbreken en de riolering vervangen door bredere buizen is onmogelijk, zegt Nick van de Giesen, hoogleraar waterbeheer aan de TU Delft. ‘Dat is niet te betalen. Maar als dingen toch op de schop gaan, voor bijvoorbeeld renovatie, kunnen de aanpassingen worden meegenomen in de kosten.’

Vooral bij de bouw van nieuwbouwwijken kan veel worden gedaan, zoals het aanleggen van groene daken, vindt de hoogleraar. Zoals aan de Asakkerhof in Ede, waar tussen de huizen grasvelden liggen met flinke kuilen, ook wel wadi’s genoemd. Die lopen geregeld vol, beaamt een buurtbewoner.

In de straat van Anita Bakker lijken aanpassingen in de waterafvoer te helpen. Na klachten over waterschade heeft de gemeente een extra regenwaterriool aangelegd, dat het water naar een sloot leidt aan de overkant van de straat. Bakker is er blij mee. ‘De buren hadden dinsdag nog voor de zekerheid houten schotten voor de afrit neergezet. Het was gelukkig niet nodig; het water stroomde snel genoeg weg.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden