Wachtlijst van 8.400 jongeren

Psychische hulp aan jongeren komt 30 miljoen euro tekort...

Van onze medewerkster Jet Bruinsma

EINDHOVEN Elke week worden twintig kinderen met psychiatrische problemen bij de jeugdgeestelijke gezondheidszorg (ggz) in Eindhoven aangemeld. Twee daarvan worden onmiddellijk geholpen vanwege acuut dreigend gevaar, zoals zelfmoord of ernstige anorexia. De anderen belanden op een wachtlijst. Dit jaar is de wachttijd opgelopen tot zeven maanden en het aantal wachtende kinderen naar vijfhonderd.

‘Een beetje genant’, zegt de psychologe Sonja van Heumen, gespecialiseerd in de hulp aan kinderen onder de 12 jaar. ‘Eerst zeggen we: ‘Welkom’ en meteen daarna: ‘Sorry’. Kinderen die in maart zijn aangemeld, zijn pas in oktober aan de beurt. Dat is een half schooljaar; erg lang voor jonge kinderen. De problemen worden in die tijd ook zwaarder. Een meisje van 10 had een wasdwang; ze moest voortdurend haar handen wassen. Maar het ging steeds verder: ook haar kleren moesten gewassen, haar schoolboeken vond ze vies. Het duurde maanden voordat we haar konden helpen, terwijl je zo’n kind eigenlijk meteen van de wachtlijst moet plukken.’

‘Het aantal aanmeldingen is hier dit jaar met 20 procent toegenomen. Vorig jaar hebben we ook al meer kinderen geholpen dan we door de zorgverzekeraar betaald kregen’, zegt bestuursvoorzitter Joep Verbugt van GGZ Eindhoven. ‘Die extra hulp hebben we toen betaald uit onze reserves. Dat dreigt dit jaar weer. Het kost ons een miljoen euro. De overheid wil dat we meer marktgericht gaan werken. Dat betekent dat we risico’s moeten kunnen opvangen, maar daarvoor hebben we juist grotere reserves nodig.’

De situatie in Eindhoven is geen uitzondering. Volgens een schatting van de brancheorganisatie GGZ Nederland wachtten op 31 januari 2006 bijna 8.400 kinderen onder de 18 jaar, langer dan veertien weken op een eerste gesprek, een diagnose of behandeling. Die wachttijd geldt in Nederland als maximaal aanvaardbaar voor de jeugdggz, de geestelijke gezondheidszorg voor de jeugd (zie kader).

Frank Vroemen, gezondheidszorgpsycholoog in Eindhoven, gespecialiseerd in het behandelen van autisme: ‘Bij ons heeft een fulltime hulpverlener honderd kinderen in zijn bestand. Dat is zwaar. Vanwege de lange wachtlijst moeten we streng selecteren. Een kind in de brugklas kan acuut worden overspoeld door angst en in de war raken omdat de overstap van de basisschool te groot is. Zó zonde als je zo’n kind ziet verzuipen terwijl jij er niet meteen op af kunt gaan.’

De overheid heeft dit jaar meer geld beschikbaar gesteld, erkennen de instellingen, maar dat is niet genoeg om het groeiend aantal probleemkinderen te kunnen helpen. GGZ Nederland schat dat er 30 miljoen euro extra nodig is om de wachtlijsten weg te werken.

Hulpverleners, onderzoekers en bureaus voor jeugdzorg noemen allemaal dezelfde oorzaken voor de groei. Zo worden psychiatrische stoornissen vroeger onderkend; wordt de maatschappij complexer, waardoor met name kinderen met autisme of ADHD (druk en snel afgeleid) problemen krijgen; worden de risico’s voor verslaving en crimineel gedrag groter en is de drempel naar de jeugdggz lager geworden. Ook vinden ouders met een andere culturele achtergrond beter de weg en zien artsen, consultatiebureaus en onderwijzers eerder dat het mis dreigt te gaan met een kind. Recente drama’s, zoals ‘het meisje van Nulde’ en Savanna, hebben ertoe geleid dat verwijzers defensiever zijn geworden. Ze sturen een kind eerder door naar zwaardere vormen van hulp. Tenslotte is er het harmonicafenomeen: als de wachtlijst in de ene sector lang is, dan worden de cliënten verwezen naar elders, waar geen (of een kortere) wachtlijst is. Het stuwmeer verplaatst zich.

Directeur Jos de Beer van GGZ Nederland: ‘Iedereen weet dat er een probleem ligt, maar probeert de hete aardappel zolang mogelijk van zijn bord te houden.’

Als er meer kinderen worden verwezen, krijgt de jeugdggz een probleem. Dus vragen de instellingen meer geld aan de zorgverzekeraars. Die claimen op hun beurt 30 miljoen euro bij de Nederlandse Zorgautoriteit. En die onderzoekt nu of dat nodig is.’ Veel hulpverleners hebben nu hun hoop gevestigd op de nieuwe minister voor Jeugd en Gezin.

Vroemen en Van Heumen zien ook het persoonsgebonden budget (pgb) als een van de oorzaken voor de groeiende wachtlijst. Elke week melden zich in Eindhoven ouders van kinderen met problemen die iemand willen inschakelen om het gezin thuis te ondersteunen. Maar om een pgb (of een ‘rugzakje’ met geld voor ondersteuning op school) te kunnen krijgen, moeten ze een diagnosebriefje kunnen tonen aan de zorgverzekeraar die het geld uitkeert. Ook zij komen op de wachtlijst.

Toch hebben wachtlijsten niet alléén nadelen, aldus Vroemen.

‘De lange wachttijd dwingt ons ook tot creatieve oplossingen. Wij nodigen ouders van kinderen met autisme of ADHD uit voor overbruggingsbijeenkomsten. We proberen hun de gebruiksaanwijzing voor hun kinderen te leren, maar intussen ook gewoon te blijven opvoeden.

‘Dat helpt. Als de kinderen eenmaal aan de beurt zijn, verloopt de hulp gemakkelijker en duurt korter. Ook als er geen wachtlijsten meer zijn, gaan we door met die bijeenkomsten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden