Wachten op Europa

Van de drie grote handelsblokken zit alleen Europa niet in de economische problemen. De Verenigde Staten en Japan hebben het te druk met zichzelf, en dus is de hoop op Europa gevestigd....

HET IS EVEN wennen: de assertieve Europeaan die de bescheiden Amerikaan overdondert. De Europeanen kenden alleen de rol van de toeschouwer die lijdzaam toeziet hoe zijn pasgeboren troetelkindje, de euro, gestaag verder wegglijdt tegenover de dollar.

Maar sinds een maand of wat lijken de rollen te zijn omgedraaid. De grote concurrent om de wereldhegemonie, de Verenigde Staten, is onverwacht in economisch zwaar weer terecht gekomen. De voorbeeld-economie die jarenlange recordgroei vertoonde, moet ineens knokken om een dreigende recessie te vermijden.

Vorige maand kwamen de nieuwe verhoudingen tot uiting tijdens het World Economic Forum dat jaarlijks in Davos wordt gehouden. De twee belangrijkste Europese ministers van Financiën, Hans Eichel (Duitsland) en Laurent Fabius (Frankrijk), blaakten van het zelfvertrouwen, en wezen trots op de rooskleurige Europese vooruitzichten.

De nieuwe Amerikaanse president Bush had niet eens iemand naar Davos afgevaardigd. Ook Alan Greenspan, de Amerikaanse centrale bank-president, was niet van de partij. Ze hadden het te druk met het bestrijden van de binnenlandse problemen. De wél aanwezige Amerikanen gedroegen zich volgens zakenkrant The Wall Street Journal zeer timide.

Europa gaat de wereld redden, is sinds Davos de verwachting van de financiële markten. Europa neemt het stokje over van de Amerikanen. Die sleepten de wereld door de Aziëcrisis heen, en Europa moet nu hetzelfde doen omdat de economische motor van de VS is afgeslagen.

Helaas. Europa zal de vastlopende kar van de wereldeconomie niet uit de modder kunnen halen. Dat is tenminste de mening van Didier Reynders, Belgisch minister van Financiën en dit jaar tevens voorzitter van de groep eurolanden. In die functie is hij feitelijk de politieke tegenhanger van voorzitter Wim Duisenberg van de Europese Centrale Bank.

Reynders: 'Ik ben optimist, maar ook realist. Ik ben zowat twintig maanden minister, en ik hoorde de eerste tijd alleen maar klachten over de lage euro. Nu zou Europa ineens de wereldeconomie moeten redden. Ik ben bang dat die verwachting berust op een te gunstige beoordeling van de Europese mogelijkheden. Europa kan dat niet trekken. Europa wordt niet de nieuwe locomotief van de wereld.'

Hoe kan dat? Europa staat er toch uitstekend voor? Klopt, zegt Reynders. Maar

hij wijst op de vreemde situatie dat het economisch perspectief van Europa

in het afgelopen halfjaar nauwelijks is gewijzigd. 'Het is het imago van Europa

dat is veranderd. Voor een deel was het imagoprobleem ook reëel. Op sommige

vlakken was er te weinig coördinatie, zoals bij de Franse aanpak van

het probleem van de brandstofprijzen.'

In de fundamentele economische cijfers is echter nauwelijks verandering gekomen,

beklemtoont de Belg. 'Het groeiperspectief was ongeveer 3 procent, en dat

is het nog steeds.' Reynders ziet liever af van krachtige of overdreven optimistische taal: 'Als ministers van Financiën en als Europese leiders moeten we gewoon rustig blijven, gewoon onze job doen. We moeten niet afgaan op beoordelingen die al gauw te gunstig of te ongunstig uitpakken, maar doorgaan met ons werk van structurele hervormingen.'

Dit jaar verlagen veel Europese landen – bij toeval op ongeveer hetzelfde

moment – de belasting. Het resultaat van de belastingverlagingen in

Frankrijk, Duitsland, Italië, Nederland en andere landen is een extra

economische impuls van 0,75 procent van het Europese bruto binnenlands product.

Dit zijn precies de duwtjes waar de wereld op hoopt.

Waar Reynders zelf zijn werk relativeert als 'gewoon een job', noemen economen

datzelfde werk revolutionair. 'Er hebben zich in Europa drie revoluties voltrokken', stelt econoom Victor Halberstadt. `Een economische revolutie met de vorming van de interne markt en de komst van de euro, een sociale revolutie met de hervormingen in de sociale zekerheid, en een politieke revolutie die nu aan

de gang is met de voorbereidingen voor de uitbreiding van de Europese Unie.'

Het effect van die omwentelingen, die zich de afgelopen tien jaar bijna ongemerkt hebben voltrokken, is dat Europa nu kan bogen op betere economische perspectieven dan ooit. Ook voor Reynders is de vooruitgang onmiskenbaar. 'We zijn er al voor een belangrijk deel in geslaagd om onze economieën structureel te hervormen, en we slagen er steeds meer in om dat ook te doen op het terrein van de fiscale harmonisatie. Euronext (de fusie van de effectenbeurzen van Parijs, Brussel en Amsterdam, red.) vind ik daar ook een goed voorbeeld van.'

Er gebeuren grote dingen in Europa, daarover zijn vriend en vijand het eens.

De Amerikaanse econoom Michael Porter, bekend van het boek The competitive

advantage of nations, onderzoekt Scandinavië. Hij signaleert dat bedrijven

uit Finland, Zweden en Denemarken steeds meer technologische patenten aanvragen

in de Verenigde Staten. Vooral op het gebied van mobiele telefonie overstijgen

deze landen de rest. Ondernemingen als Nokia en Ericsson hebben daarmee een

enorme dynamiek gecreëerd.

Voor Porter is het Scandinavische succes het bewijs voor de Europese groeipotentie.

Ook Wim Boonstra, de hoofdeconoom van de Rabobank, is positief gestemd. Hij

stelt dat Europa er nu veel beter voor staat dan tien jaar geleden. Maar hij

zit meer op de lijn van de sceptische Reynders dan van de euforische Eichel

en Fabius. Voor een locomotief- functie vindt Boonstra het nog veel te vroeg.

'Europa zal de effecten van de Amerikaanse groeivertraging nog wel gaan merken.'

Als Amerika griep heeft, is Europa verkouden, wil het oude cliché.

Mogelijk komt aan die economische traditie in deze cyclus voor het eerst werkelijk een einde. Misschien hoeft Europa dit keer niet eens te niezen. Maar als heelmeester zal het oude continent nog niet kunnen functioneren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden