Wachten op de Brexit-doorbraak die niet kwam: May bewoog, maar niet genoeg

Het gonsde maandag de hele dag van de geruchten over een doorbaak in de Brexit-onderhandelingen. Maar die kwam er niet. De Britse premier May, die weet dat een kritisch thuisfront meekijkt, bewoog, maar niet genoeg.

Juncker en May moesten uiteindelijk meedelen dat ondanks 'aanzienlijke vooruitgang' geen volledig akkoord was bereikt. Beeld afp

Hoog spel en een beetje drama in Brussel maandag. De Brexit-onderhandelingen hebben het moment bereikt van buigen of barsten. De Britse premier Theresa May was er hoogstpersoonlijk voor naar de hoofdstad van Europa gekomen. Zij heeft haast. Zij wil dat op de Europese top van volgende week eindelijk besloten wordt over te gaan op de tweede fase van de besprekingen: de toekomstige handelsrelatie. Maar de Europese Unie blijft eisen dat eerst voldoende vorderingen wordt geboekt bij het regelen van de echtscheiding.

May bewoog, maar niet genoeg. Zij moet op elke stap letten en daarbij bovendien voortdurend over haar schouder kijken naar wat achter haar rug gebeurt. Want thuis staan haar tegenstrevers klaar om met haar af te rekenen als zij te veel toegeeft. Het maakt haar tot een 'taaie' onderhandelaar, zoals Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie, zijn gesprekspartner omschreef in een gezamenlijk optreden voor de pers. Maar je hebt taaiheid uit kracht en taaiheid uit zwakte, en dat laatste lijkt het geval bij de Britse eerste minister.

Juncker weigerde te spreken van een mislukking. Voor het einde van deze week is er een nieuwe onderhandelingssessie. Beeld reuters

De hele dag gonsde het van berichten dat een 'doorbraak' in de maak was, maar volgens de Ierse premier Leo Varadkar gebeurde er rond lunchtijd iets aan Britse kant waardoor May weer afstand moest nemen van een akkoord over de grens tussen de Ierse republiek en Noord-Ierland. Ze had bewogen om meteen daarna weer een stap terug te doen. De beweging van een onzekere zwemmer op de rand van het diepe.

Het leidde ertoe dat Juncker en May uiteindelijk moesten meedelen dat ondanks 'aanzienlijke vooruitgang' geen volledig akkoord was bereikt. Beiden zeiden erop te vertrouwen dat het toch nog wel gaat lukken voor de top van 14 en 15 december. Juncker weigerde te spreken van een mislukking. Voor het einde van deze week is er een nieuwe onderhandelingssessie.

Kritisch thuisfront

Op zich is het niet zo verwonderlijk dat er meer tijd nodig is. Vooral voor May staat er veel op het spel. Zij weet zich op de vingers gekeken door een kritisch thuisfront, dat er in de geest van de Brexit met argusogen op toeziet dat zij niet te veel weggeeft aan die vermaledijde EU. Niet te veel geld en niet te veel blijvende invloed. In haar eigen Conservatieve partij heeft ze te maken met Brexiteers die net zo lief helemaal geen akkoord willen met Brussel. Hun stem weegt zwaar nadat de premier zich politiek flink had misrekend door vervroegde verkiezingen uit te schrijven die niet leidden tot de beoogde versteviging van haar parlementaire meerderheid maar tot een aanzienlijke verzwakking.

De belangen voor May zijn zo groot zijn dat het logisch is dat zij desnoods tot één minuut na twaalf wil door onderhandelen. 'Zij verdedigt het standpunt van Groot-Brittannië met al de energie waarvan we weten dat zij die heeft', zei Juncker. Om er tegelijk aan toe te voegen dat hij hetzelfde doet namens de EU. Zo dreigt de Europese top van volgende week er weer eentje te worden met crisissfeer en nachtwerk.

De Europese top van volgende week dreigt er weer eentje te worden met crisissfeer en nachtwerk. Beeld ap

Ierse kwestie

Hoe explosief de Brexit-onderhandelingen zijn voor May bleek maandag vooral bij de Ierse kwestie. Doordat het Britse Noord-Ierland tegelijk met Groot-Brittannië uit de EU zal stappen, dreigt er een harde grens te ontstaan tussen de Noord-Ierse provincie en de Ierse republiek. Dat wil eigenlijk niemand. Daarom werden de Ierse en Britse regering het volgens berichten in de Britse pers eens over een akkoord waarin met de nodige semantische acrobatiek de EU-regels voor de interne markt toch zouden blijven gelden voor Noord-Ierland.

Feitelijk kwam dat neer op een soort status aparte voor de Noord-Ieren binnen Groot-Brittannië, terwijl May altijd had gezegd dat het Verenigd Koninkrijk als geheel uit de EU stapt en dat 'de territoriale en economische integriteit van het VK zal worden beschermd'. Na het bekend worden van het compromis staken de Schotse nationalisten en de burgemeester van Londen meteen hun vinger op: zij wilden ook zo'n uitzonderingspositie. Tegelijkertijd lieten de Noord-Ierse Democratische Unionisten weten er juist mordicus tegen te zijn. En de stemmen van die partij heeft May nodig voor haar parlementaire meerderheid. Het moet op dat moment rond lunchtijd geweest zijn dat het Ierse compromis alsnog schipbreuk leed, zoals de Ierse premier Varadkar 's avonds op een persconferentie zei.

Juncker en May moesten uiteindelijk meedelen dat ondanks 'aanzienlijke vooruitgang' geen volledig akkoord was bereikt. Beeld ap

's Morgens had EU-president Donald Tusk nog optimistisch getwitterd: 'Zeg me waarom ik gek ben op maandagen!' Dat deed hij na een belletje met Dublin. Maar toen iedereen aan het Ierse draadje ging trekken, ontrafelde May's breiwerk weer. Haar poging het laatste grote obstakel weg te nemen voor het openen van handelsonderhandelingen met de EU, was mislukt.

De andere twee scheidingskwesties (de financiële eindafrekening en de rechten van EU-burgers in Groot-Brittannië) zijn zo goed als rond. 'Het wordt nu heel krap, maar een akkoord op de top is nog steeds mogelijk, tweette Tusk aan het eind van een bewogen dag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.