Waarschuwen helpt beter dan lik op stuk

Amsterdam - Het is nog maar vier jaar geleden dat het politiekorps Haaglanden meldde dat de Oudjaarsnacht 'relatief rustig' was verlopen. Achter die woorden ging een harde werkelijkheid schuil: charges van de mobiele eenheid, geweld tegen agenten, 150 arrestaties en 50 uitgebrande auto's.


'Destijds dachten veel mensen: zoiets moet kunnen, één keer per jaar', zegt onderzoeker Otto Adang. 'Het gevoel op straat was: dit is ons feestje, we doen wat we willen. En als de overheid dat verstoort, is geweld gelegitimeerd.' Bestuurders waren er zo aan gewend geraakt dat het tijdens de jaarwisseling uit de hand liep, dat ze het min of meer normaal vonden.


Adang, lector openbare orde en gevaarbeheersing aan de Politieacademie, presenteerde in 2007 een geruchtmakend rapport over de viering van Oud en Nieuw. Hij wilde de samenleving bewust maken van de gevolgen van deze 'doorgeschoten traditie': veel schade, overlast en geweld tegen hulpverleners. De jaarwisseling is een risico-evenement dat tot in de puntjes moet worden voorbereid, beklemtoonde hij.


De boodschap is overgekomen. 'Het onderwerp staat steeds nadrukkelijker op de agenda', constateert Adang tevreden. Veel bestuurders doen hun uiterste best om rellen te voorkomen of in de kiem te smoren. Tijdens de jaarwisseling lopen meer agenten op straat en ze zien minder door de vingers. Relatief nieuw is dat sommige stelselmatige overlastplegers huisarrest krijgen of een brief ontvangen waarin staat dat de politie hen extra in de gaten houdt. Een deel van de arrestanten staat tegenwoordig 'supersnel' voor de rechter, om ze lik op stuk te geven.


Over de effectiviteit van de maatregelen verschillen de meningen. 'Dat supersnelrecht helpt niet, het is er alleen om burgers het gevoel te geven dat hard en snel wordt opgetreden', zegt Jan Brouwer, hoogleraar algemene rechtswetenschap in Groningen. 'De meeste misdrijven tijdens Oud en Nieuw worden impulsief gepleegd, onder invloed van alcohol. Wat wel helpt is verdachten ruim van tevoren waarschuwen, als ze nog nuchter kunnen nadenken.'


De eerste, voorlopige resultaten van de nieuwe aanpak zijn goed. Het aantal incidenten is voor het tweede jaar op rij gedaald, met twintig procent. Volgens Adang is dat het gevolg van een mix van repressie en preventie. 'Het effect van lik op stuk is beperkt, veel belangrijker is dat de pakkans groter lijkt te worden. Maar uiteindelijk kan de politie lang niet overal zijn. Daarom moet je ook investeren in contacten met buurtbewoners en jongerenwerkers.'


Socioloog en publicist Herman Vuijsje roemt de hardere aanpak. 'Veel mensen zijn het zat dat jarenlang slap is opgetreden tegen criminelen en vandalen. Zware straffen en de dreiging van een snelle rechtszaak hebben wel degelijk een afschrikkend effect, reken maar.'


'Wat ook meespeelt is dat de tijdgeest is veranderd', zegt Vuijsje. 'Ik zie over de hele linie een terugkeer naar normaal gedrag. Mensen laten niet meer met een triomfantelijk gezicht hun hond op straat kakken. Ze gedragen zich netter, gooien niet zomaar troep op straat. Dat is een reactie op de doorgeslagen mentaliteit van de laatste decennia, toen het gevoel was dat alles moest kunnen.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden