Opinie

'Waarom zouden de Britten het wreedst zijn van alle Europese jihadisten?'

Het Britse contingent westerse jihadisten is niet alleen het grootste, maar naar de mening van velen ook het wreedste. Dat komt door de aard van de hedendaagse Britse cultuur, betoogt schrijver en psychiater Theodore Dalrymple.

April 2014: De politie in Londen voorkomt een confrontatie tussen moslims en aanhangers van de English Defense League. Beeld anp
April 2014: De politie in Londen voorkomt een confrontatie tussen moslims en aanhangers van de English Defense League.Beeld anp

Zoals iedereen weet die die fase al enige tijd achter de rug heeft, is de jeugd niet de leeftijd van idealisme maar van eigendunk, van twijfel vermomd als zekerheid en van nog niet door levenservaring aangetaste gewichtigdoenerij - of, uiteraard, de leeftijd van totale onbekommerdheid. Het is niet verbazend dat ideologie jonge mannen gevaarlijk maakt, want het ligt in de aard van ideologie om alle moeilijke vragen van het bestaan te beantwoorden en de gelovigen de illusie te geven dat zij een inzicht en lot hebben die alleen aan hen zijn voorbehouden.

Met het ineenstorten van de Sovjet-Unie verloor het marxisme alle aantrekkingskracht voor door hormonen geplaagde jonge mannen in het Westen. Ze waren beroofd van zingeving en van een doel. Met uitzondering van één bepaalde groep konden ze nu alleen nog strijden tegen een aantal zaken (seksisme, racisme, milieuvervuiling) die geen van alle echt bevredigend waren.

Postzegel
Die ene groep waren natuurlijk de moslims. De islam stond al met een kant-en-klare ideologie in de coulissen te wachten. De natuur verafschuwt het vacuüm, vooral in de hoofden van jonge mannen, die zich maar al te gemakkelijk laten vullen met kwartbakken ideeën. Islamisme is zo stompzinnig en intellectueel waardeloos en daarbij zo stuitend catastrofaal in zijn uitwerking dat je nog bijna zou terugverlangen naar de dagen van het marxisme. Dat had tenminste nog een laagje rationaliteit en de meeste aanhangers ervan (althans in het Westen) hadden dan wel geen bezwaar tegen geweld in abstracte zin, maar waren best bereid de uiteindelijke, extreem gewelddadige apocalyps tot nader datum uit te stellen. Ook geloofden ze niet dat ze door zichzelf op te blazen of mensen de strot af te snijden rechtstreeks zouden opstijgen naar de klassenloze maatschappij om daar op een ereplaats naast Marx plaats te nemen.

Je kon wel martelaar worden voor de marxistische zaak, maar dan was de dood ook wel het einde. Je kon hoogstens hopen dat er na de eindzege van de proletarische revolutie ter ere van jouw nagedachtenis een postzegel zou worden uitgegeven. Dat is toch wat minder aantrekkelijk dan een eeuwigdurende orgie in een koele oase terwijl alle anderen voor eeuwig branden in de hel (geen zaligheid is echt compleet zonder het lijden van een ander).

Het andere grote voordeel van het marxisme, vanuit het oogpunt van staatsveiligheid, was dat je er gemakkelijk in kon infiltreren. Degenen die bespied werden en de bespieders deelden een gezamenlijke algemene cultuur: er hoefde geen vreemde taal te worden geleerd en het marxisme had wel een eigen jargon, maar dat was eenvoudig onder de knie te krijgen. Bovendien gingen maar weinig westerse jongemannen op pad om over de hele wereld mee te doen aan marxistische opstanden, om bij terugkeer in eigen land een bedreiging te vormen. Zij gaven de voorkeur aan de theorie boven praktische deelname, zeker na de Tweede Wereldoorlog. Alleen in de Spaanse Burgeroorlog wisten de Internationale Brigades marxisten te verleiden tot werkelijke gevechtshandelingen.

Wreedheid
Helaas vormt de pure stompzinnigheid van een geloof dat onverenigbaar is met de meest voor de hand liggende gedachten over heden en verleden geen belemmering voor de verspreiding ervan. Het islamisme is er dan ook in geslaagd om honderden of duizenden (niemand weet precies hoeveel) jonge moslims uit Europa, en een paar uit Noord-Amerika, te inspireren (als dat het goede woord is) om voor de islamistische zaak te strijden in de Maghreb, de Sahel, het Midden-Oosten en Afghanistan. Van hen komen er meer uit Groot-Brittannië dan uit enig ander westers land. Frankrijk telt twee keer zoveel moslims als Groot-Brittannië, maar slechts de helft van het aantal jihadisten.

Dat degene die kennelijk James Foley, Steven Sotloff en David Haines heeft vermoord een Zuid-Londens accent heeft, en de wijze van executie, hebben de Britse bevolking geschokt en met afschuw vervuld. Er is niet veel bekend over deze man, zelfs niet tot welke etnische groep hij behoort. Eenderde deel van de bevolking van Londen is in het buitenland geboren, dus zijn er vele mogelijkheden. Het was echter duidelijk dat hij genoot van zijn eigen wreedheid en een sadistische genoegen schiep in het bedrijven van kwaad met als excuus dat het voor een zogenaamd heilige zaak was. Hij heeft mensen ter dood gebracht in de waan dat het een plicht was en geen misdaad. Zijn 'geloof' stelt hem in staat de fantasie uit te leven van elke gevaarlijke psychopaat die droomt van wraak op een wereld die niet goed genoeg voor hem is en hem ook anderszins niet de bijzondere aandacht of plaats gunt waarop hij recht meent te hebben.

Het Britse contingent westerse jihadisten is niet alleen het grootste, maar naar de mening van velen ook het wreedste. Dat is in elk geval de conclusie van onderzoekers van King's College in Londen, die de ontwikkeling van de verlokking van de jihad in Groot-Brittannië hebben gevolgd, als meest recente voorbeeld van wat Jean-François Revel de 'totalitaire verleiding' noemde.

Twee kwesties vragen om opheldering. Ten eerste: waarom komen er relatief meer jihadisten uit Groot-Brittannië dan uit bijvoorbeeld Frankrijk? Ten tweede: waarom zijn ze wreder? Aangezien de aannamen bij deze vragen op zich nogal speculatief zijn en afhankelijk van informatie die bepaald niet onomstotelijk bewezen is, zijn de antwoorden noodzakelijkerwijs nog speculatiever. Maar goed, het waarom achterhalen van welk menselijk gedrag dan ook is bijna altijd een gecompliceerde bezigheid.

Zijn er meer Britse jihadisten omdat de moslims in Groot-Brittannië onder slechtere omstandigheden leven dan elders? Daarbij moeten we niet vergeten dat moslims niet alleen maar moslim zijn en verder niets. Moslims in Duitsland zijn voornamelijk van Turkse origine; in Frankrijk van Noord-Afrikaanse en in Groot-Brittannië van Pakistaanse of Bengaalse origine. Verschillen in collectief gedrag kunnen daarom misschien net zo goed worden toegeschreven aan origine als aan het land waarin mensen opgroeien.

Mislukking
De positie van moslims in Groot-Brittannië is niet 'objectief' slechter dan die van hun geloofsgenoten in Frankrijk; het is eerder andersom. Een jonge moslim komt in Groot-Brittannië aanzienlijk gemakkelijker aan een baan dan in Frankrijk en ook de maatschappelijke ladder is gemakkelijker te beklimmen. Groot-Brittannië is wel meer een klassenmaatschappij dan Frankrijk, maar de sociale mobiliteit is er hoger. Ook is er in Groot-Brittannië geen wet tegen het in het openbaar dragen van de sluier, dat dierbare moslimsymbool van mannelijke dominantie.

Mislukking is echter niet noodzakelijk gemakkelijker te dragen in een meer open dan in een gesloten samenleving. Integendeel, de rancune wordt des te sterker vanwege het bijkomend aspect van de persoonlijke verantwoordelijkheid voor dat feitelijke of verwachte mislukken. In bepaalde opzichten is het leven eenvoudiger als je mislukkingen geheel kunt toeschrijven aan externe oorzaken en niet aan jezelf. Het mislukken van moslims (voornamelijk van Pakistaanse origine) wordt duidelijk als je ze vergelijkt met sikhs en hindoes: hun gezinsinkomen is nog niet de helft van dat van sikhs en hindoes (die ongeveer in dezelfde tijd geïmmigreerd zijn) en terwijl het werkeloosheidspercentage van jonge sikhs en hindoes ietsje lager is dan dat van blanke Britten, ligt dat van jonge moslims twee keer zo hoog. De criminaliteit onder sikhs en hindoes ligt ruim onder het landelijk gemiddelde; bij moslims ligt die er ruim boven. Zulke verschillen kunnen moeilijk worden toegeschreven aan racistische vooroordelen.

De jihad trekt ambitieuze mislukkelingen aan, waaronder degenen die te ongeduldig zijn of te bang voor de lange, lastige weg naar gewoon succes. De jihad is een snelle route naar belangrijkheid, met als extra voordeel dat je als jihadist angst kunt zaaien in een samenleving waarvan je vindt dat die je onrecht heeft aangedaan, al is het eigenlijk andersom.

Maar waarom zouden de Britten het wreedst zijn van alle Europese jihadisten en naar de mening van velen doctrinair het extreemst? Dat is denk ik te verklaren uit de aard van de hedendaagse Britse cultuur, waarbij ik het woord 'cultuur' in de breedste zin van het woord gebruik. Dat is namelijk de grofste, de agressiefste en minst verfijnde van alle westerse culturen.

Steven Sotloff werd vermoord door iemand met een Zuid-Londens accent. Beeld epa
Steven Sotloff werd vermoord door iemand met een Zuid-Londens accent.Beeld epa

Uitsmijters
Voor zover ik weet zijn er nergens zoveel jonge mannen die eruit willen zien als bruten voor wie het geringste meningsverschil, het eerste het beste wat ze ontzegd wordt, het eerste woord dat ze niet bevalt, aanleiding is om tot geweld over te gaan. In geen ander land ter wereld zijn er zoveel portiers en uitsmijters nodig om in het uitgaansleven de orde te handhaven.

Nergens ter wereld ontaardt gezamenlijke feestvreugde zo snel in vechtpartijen en relletjes. Oogcontact wordt beschouwd als provocerend en kan leiden tot moordzuchtige aanvallen, terwijl seksuele grofheid en losbandigheid vergezeld gaan van heftige jaloezie, een veelvoorkomende aanleiding tot geweld tussen jonge mannen.

Voordat ze in het islamisme het antwoord vinden op levensvragen, hebben de jihadisten vaak al volop meegedaan aan deze manier van leven. Jihadistische websites eisen van geloofsgenoten dat ze die minderwaardige, vreselijke manier van leven (en dat is het ook) afzweren: degenen die dit eisen, weten waarover ze het hebben.

In plaats van hun gewelddadigheid af te zweren, geven ze er echter een morele draai aan waardoor de schijn wordt gewekt van iets wat nastrevenswaardig is. Voor hen is de jihad gewoon een kroeggevecht op grote schaal, met een ogenschijnlijk transcendent doel. Door het wreedst van allemaal te zijn, tonen ze eens te meer aan hoe typisch Brits ze zijn.

Theodore Dalrymple is schrijver en psychiater. Onlangs verscheen van hem het boek Threats of Pain and Ruin.

© National Review Online
Vertaling: Leo Reijnen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden