Waarom zou Diederik Stapel geen toneelvoorstelling mogen maken?

Ionica zag een getal

Gisteren vond het wetenschapsfestival Discovery plaats zonder Diederik Stapel, de voormalig hoogleraar die in 2011 werd ontmaskerd als wetenschapsfraudeur. Nu vinden er elke dag tientallen evenementen plaats zonder Diederik Stapel, maar het was de bedoeling dat hij er gisteren wél bij zou zijn. Sterker nog, de organisatie van Discovery had hem gevraagd om samen met A.H.J. Dautzenberg een speciale voorstelling te maken naar aanleiding van hun gezamenlijke boek De Fictiefabriek. De organisatie dacht dat dit 'supergoed paste in het festivalthema waarheid en werkelijkheid'. Alleen bleek hun sponsor de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) daar iets anders over te denken. Als de voorstelling doorging, zou het festival zijn subsidie van 10.000 euro kwijtraken.

Nu snap ik de impuls van de wetenschappers, want wat een lul vond ik Stapel toen bekend werd hoe hij de boel had bedonderd. En wat had ik weinig zin om zijn boeken te lezen of zijn voorstelling te bekijken. Ik zat te schuimbekken toen hij op televisie laatst klaagde dat hij de kritiek op hem wat eendimensionaal vond. Er zelf een puinzooi van maken en dan mopperen dat de reacties niet zo schitterend zijn als de door jou verzonnen onderzoeksdata.

Alleen besefte ik al snel dat dit allemaal puur onderbuikgevoel was. Stapel is veroordeeld tot een taakstraf, heeft die uitgevoerd en zou weer gewoon moeten mogen rondlopen. Dat is toch het idee van onze rechtsstaat? Het is logisch dat de psycholoog na zijn bedrog nooit meer welkom is aan de universiteit. Maar waarom zou Stapel geen toneelvoorstelling mogen maken? Moet hij de rest van zijn leven binnen blijven?

Juist van een club wetenschappers als de KNAW zou je een rationele reactie verwachten. Een woordvoerder verklaarde dat de Akademie op geen enkele wijze geassocieerd wil worden met Stapel. Dat is helder als het om wetenschappelijke conferenties gaat. Je wilt niet dat Stapel het gevoel krijgt dat hij gerehabiliteerd is in de wetenschap. Maar Discovery is een festival, met allerlei kunstprojecten die niets met wetenschappelijk onderzoek te maken hebben. Waar trekt de KNAW de grens voor Stapel? Mag hij verjaardagsfeestjes bezoeken waar hun leden komen? Of dreigen die professoren dan om de verjaardagscadeaus terug te trekken?

Het intrekken van een subsidie van 10.000 euro heeft iets sneus, het is nog geen 0,007 procent van het jaarlijkse budget van de KNAW. Het bedrag is ook een schijntje vergeleken met de miljoenen aan subsidie die Stapel tijdens zijn loopbaan kreeg. Alleen is dat geld lastig terug te halen, want dat is bijvoorbeeld besteed aan salarissen van promovendi (die overigens de slechtst mogelijke start van hun carrière hebben gehad). Waarschijnlijk zit daarover nog veel boosheid bij wetenschappers. Stapel is er met 'hun' geld vandoor gegaan en heeft bovendien met zijn gesjoemel het vertrouwen in de wetenschap flink beschadigd. En dan kwam hij ook nog eens weg met een milde taakstraf.

Soms denk ik dat het voor Diederik Stapel beter was geweest als hij veel strenger was gestraft. Dat een rechter had gezegd: 'U moet die miljoenen aan subsidies persoonlijk terugbetalen. En anders gaat u maar een paar jaar in de gevangenis M&M's tellen.' Dan zou het als hij daarna vrijkwam voor de buitenwereld veel makkelijker te accepteren zijn dat hij weer rondliep op feestjes.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.