Waarom zou die 770 miljoen nu wel bij basisschoolleraren terechtkomen?

Leraren zijn terecht sceptisch

Negen van de tien leraren in het basisonderwijs staken vandaag voor een hoger salaris. De 770 miljoen euro die het nieuwe kabinet waarschijnlijk uittrekt, vinden ze niet genoeg. En dan nog: hoeveel daarvan komt op hun loonstrook?

In juni staakten basisschoolleraren een uur voor meer loon en minder werkdruk. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Geregeld komt onderwijsgeld niet terecht op de plek waarvoor het bedoeld was. Gaat het geld dat nu vrij komt voor lerarensalarissen straks echt naar salarissen?

De eerste slag hebben ze gewonnen. In de begroting voor volgend jaar was al 270 miljoen vrijgemaakt voor de salarissen van basisschool-leraren, woensdagavond werd bekend dat het nieuwe kabinet daar waarschijnlijk nog 500 miljoen bij doet voor het verlagen van de werkdruk. Scholen kunnen er klassenassistenten voor aantrekken of kleinere klassen vormen.

Niet genoeg, oordelen de actievoerders onder leiding van PO in Actie. Ze eisen 1,4 miljard. En dus houdt het overgrote deel van de scholen vandaag de deuren gesloten.

Maar de eerste toezeggingen zijn er dus. En dan rijst de vraag: komt dat geld straks ook goed terecht? Enige scepsis is immers op haar plaats, want in het verleden werd onderwijsgeld nog weleens aan andere zaken besteed dan waarvoor het bedoeld was.

Neem nou die 150 miljoen euro die enkele jaren geleden beschikbaar kwam om drieduizend jonge leerkrachten aan te stellen. Staatssecretaris Sander Dekker (Onderwijs) zei in 2014 tegen de Tweede Kamer dat hij er niet aan twijfelde dat dat geld goed terecht was gekomen, al kon hij 'geen bonnetjes' overleggen.

Het Onderwijsblad - huisorgaan van de Algemene Onderwijsbond (AOb) - twijfelde wel, dook in de cijfers en concludeerde dat die banen er nooit waren gekomen. Sterker nog: er waren 750 jonge docenten minder in het basisonderwijs aan het werk.

De staker, de gedwongen staker en de niet-staker

Ze zijn eigenlijk geen stakers, vinden leraren in het basisonderwijs. Toch leggen veel leraren het werk neer: vrijwillig of gedwongen door het schoolbestuur. En een enkeling gaat toch aan de slag. Waarom deze leraren in het basisonderwijs staken (of niet)

Elektriciteitsrekening

Dit was geen incident. Geld dat beschikbaar kwam voor conciërges en klassenassistenten kwam ook niet op de juiste plek terecht, becijferde wiskundedocent Frans van Haandel onlangs. Adviesbureau Berenschot concludeerde in mei dat scholen zich vaak genoodzaakt voelen om geld bedoeld voor personeel te gebruiken om de elektriciteitsrekening te voldoen.

Dat mag ook gewoon. Nederlandse scholen ontvangen op basis van het aantal leerlingen een zak met geld uit Den Haag. Die mogen ze naar eigen inzicht besteden. Daardoor hebben ze veel vrijheid. Ze mogen zelf bepalen of ze kleine klasjes in een lelijk gebouw willen lesgeven of grote klassen in een mooi gebouw.

Nadelen zijn er ook. Het is moeilijker geworden om het onderwijsveld vanuit Den Haag aan te sturen. Een staatssecretaris kan dus wel roepen dat hij geld vrijmaakt voor conciërges, maar het is uiteindelijk aan de schoolbesturen of ze dat geld daar ook aan besteden. Geldt dat ook voor het bedrag dat de leraren nu bij elkaar protesteren?

Waar het die 270 miljoen betreft voor de salarissen, lijkt het een uitgemaakte zaak. 'Het is uitgesloten dat scholen hiermee lekke daken repareren', zegt woordvoerder Thijs den Otter van de AOb stellig. 'Dit geld is echt bestemd voor de arbeidsvoorwaarden en het salaris is de eerste halte.'

'Iedere euro die we uit het vuur slepen, gaat naar de leraren', zegt woordvoerder Ad Veen van de organisatie van schoolbesturen in het basisonderwijs. 'Dat gaan we vastleggen in de cao en die is bindend voor de hele sector.'

Negen van de tien leraren in het basisonderwijs staken vandaag voor een hoger salaris. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Ongelijk verdeeld

Dat betekent overigens niet dat iedere leerkracht er straks evenveel op vooruit zal gaan, benadrukt zowel de AOb als de PO-Raad. De 270 miljoen die het demissionaire kabinet vrijmaakte is voldoende voor 3 procent loonsverhoging voor alle basisschoolleraren, maar het ligt voor de hand dat het geld niet gelijk verdeeld wordt.

'Startende docenten verdienen niet slecht', zegt Veen. 'Ik kan me voorstellen dat die er misschien één procent op vooruitgaan en leerkrachten die langer voor de klas staan vier procent.'

En hoe zit het met die 500 miljoen, die het nieuwe kabinet waarschijnlijk vrijmaakt voor het verlagen van de werkdruk? Zal die ook echt gebruikt worden voor het aanstellen van klassenassistenten en het verkleinen van de klassen? Om daar zekerheid over te krijgen, zullen de bonden en de werkgevers goede afspraken moeten maken. Want dat geld zal vermoedelijk gewoon via de lumpsum aan de scholen worden uitgekeerd. En dan is waakzaamheid geboden, weten we uit het verleden.

Roel van der Klugt en zijn leerlingen van zijn basisschool in Hoofddorp. Hij gaat zich vandaag wijden aan 'achterstallig onderhoud'. Beeld Aurélie Geurts

Lage lonen en structureel overwerken

- Een basisschoolleerkracht verdient in Nederland 74 procent van het salaris van mensen met een vergelijkbaar opleidingsniveau. Dat concludeerde de Oeso dit jaar in het jaarlijkse internationale onderwijsrapport. In veel landen is dat verschil kleiner. Een laag salaris maakt werken in het onderwijs onaantrekkelijk, stelde de rijkelandenclub bovendien.

- Tot vergelijkbare resultaten kwam SEO Economisch Onderzoek eerder dit jaar. Het onderzoeksbureau concludeerde dat leraren in het primair onderwijs in 2015 een gemiddeld bruto uurloon hadden dat 14 procent lager lag dan het uurloon van werknemers in de marktsector met een vergelijkbare opleiding.

- Vergeleken met de collega's in het voortgezet onderwijs verdienen leraren op de basisschool aanzienlijk minder. Het maximumloon van basisschooldocenten is 3.826 euro, dat van docenten op de middelbare school 4.639 euro.

- Leerkrachten met een fulltime-baan werken in Nederland officieel 1.659 uur. Dat komt neer op 41,5 werkweek van 40 uur (en dus bijna 11 weken vakantie). Volgens een onderzoek van de Algemene Onderwijsbond werken leraren echter 'structureel over'. De gemiddelde basisschooldocent komt uit op een werkweek van 46,9 uur. Dat komt neer op circa 7 weken overwerk per jaar.

- De werkdruk in het onderwijs is hoog. Circa 25 procent van de leerkrachten heeft last van burn-outklachten, blijkt uit onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek en onderzoeksinstituut TNO. Ze voelen zich regelmatig emotioneel uitgeput door hun werk en leeg na een werkdag. In andere sectoren ervaart circa 15 procent van de werknemers dergelijke klachten.

Lees meer over de lerarenstaking:

Stakingleiders: 'We leggen het werk neer totdat er geld is'
Basisschoolleerkrachten Thijs Roovers en Jan van de Ven kregen voor elkaar wat de vakbonden maar niet lukte: een landelijke staking voor meer loon en minder werkdruk. 'We gebruiken de techniek van de overrompeling.' (+)

Een maand geleden werd bekend dat de basisscholen op 5 oktober een dag dicht zouden gaan. Verslaggever Rik Kuiper vroeg aan de docenten wat ze hiermee willen bereiken: 'We hoeven geen gouden toiletten, slechts een redelijk salaris'

Als de staking van donderdag niets oplevert, gaan de basisscholen in november opnieuw dicht en dan voor minimaal twee dagen, aldus de actiegroep. Tot grote verbazing van de bonden, met wie dit niet is overlegd.

Zoek mee naar de oplossing voor het lerarentekort: Zijn importdocenten de oplossing voor het lerarentekort? Voor Nederlandse klassen in het grensgebied duiken steeds meer vooral Vlaamse, maar ook Duitse docenten op. De scholen kunnen het goed gebruiken. (+)

Of misschien een andere oplossing: de 'Hybride Docent'. Waarom zou je niet voor de klas kunnen staan en tegelijk een eigen architectenbureau hebben? De afwisseling in je werk is juist leuk en je draagt een steentje bij aan de bestrijding van het lerarentekort. (+)

Pensionado's voor de klas, tijdelijk een dag minder school of 80 kinderen in één klas: lees hier nog meer onorthodoxe oplossingen voor het lerarentekort

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.