Opinie

'Waarom zou Den Boefs levensvisie superieur zijn aan die van Mona Keijzer?'

Zoals uit zijn artikel over Mona Keijzer blijkt, is August Hans Den Boef van het geloof afgevallen. 'Maar is Den Boefs nieuwe geloof niet gewoon ressentiment, of: bad faith?', vraagt literatuurwetenschapper Ted Laros zich af.

Mona KeijzerBeeld anp

In een bijdrage aan Volkskrant.nl, neemt August Hans den Boef politica Mona Keijzer de maat. Op deels cabareteske, deels fanatische wijze probeert hij in een aantal alinea's deze nummer twee van de huidige CDA-kandidatenlijst te diskwalificeren. Zo impliceert hij dat Keijzer helemaal niet zo'n 'gewone vrouw' is! En zegt hij dat het 'voor iemand van Keijzers generatie' 'een beetje onfris' is om vijf kinderen te hebben! Den Boef besluit zijn stukje met opruiende praat: Keijzer, zo stelt hij, behoort tot die gelovigen die 'onze politieke tegenstanders' zijn! Zij behoort namelijk tot de 'mensen die menen dat godsdienstvrijheid boven alle andere wetten staat en/of als minderheid andere burgers willen opleggen hoe te leven'!

Drogreden
Het stukje van Den Boef blinkt niet uit in logica. Feitelijk heeft het niet meer te bieden dan één enkel ad hominem-argument - een klassieke categorie van drogredenen. Nu zijn er mensen die deze argumentsoort toch tot een zeer effectief persuasief middel kunnen maken, bijvoorbeeld doordat ze over grote stilistische gaven beschikken. Friedrich Nietzsche was zo iemand en hij maakte dan ook graag en veelvuldig gebruik van het instrument. Het is twijfelachtig of Den Boef ook bewust voor de ad hominem-strategie gekozen heeft, maar of hij er met opzet voor koos of niet: aan de reacties op zijn stukje valt af te lezen dat zijn ad hominem aanval in ieder geval jammerlijk gefaald heeft.

Wat dat betreft hoefde dit stukje eigenlijk niet meer geschreven te worden. Den Boefs stuk diskwalificeert zichzelf naar alle waarschijnlijkheid beter dan welke reactie erop ooit zou kunnen doen. Toch wilde ik graag nog een aantal dingen aanroeren. Ik wil het niet hebben over het feit dat Den Boef mevrouw Keijzers particuliere moederschap 'een beetje onfris' vindt. Ik wil het ook niet hebben over de vraag of Den Boefs stukje, of hijzelf - als stukjesschrijver, of als persoon - wel helemaal 'fris' bevonden kan worden. Ik wil het zelfs niet hebben over de bepaald lompe manier waarop hij in zijn stukje uitlegt hoe het precies kon komen dat hijzelf ook uit een groot gezin afkomstig is - hoewel ik mezelf wel degelijk afvraag of zijn ouders eenzelfde lezing zouden geven als hij doet. Het enige dat ik graag even aan wilde stippen is het volgende.

Zoals uit zijn stukje blijkt, is Den Boef van het geloof dat hij erfde van zijn ouders afgevallen. Getuige de titels van een behoorlijke reeks boeken die hij geschreven c.q. samengesteld heeft - Nederland seculier!, God als hype! Dwarse notities over religieus Nederland! en O God, er is geen God! - is hij er inderdaad behoorlijk hard van afgevallen.

Den Boef is duidelijk een secularist van het type Richard Dawkins, Christopher Hitchens en Herman Philipse. In feite betekende Den Boefs geloofsafval daarom niet veel meer dan het inruilen van het ene dogmatische ideeënstelsel (een calvinistisch systeem) voor een ander (een orthodoxe Verlichtingsideologie). Zoals de voornoemde boektitels doen blijken, en zoals wel meer ex-calvinisten doen, draagt Den Boef zijn nieuw gevonden geloof uit met een ijver die je, met Max Weber, wellicht juist weer typisch calvinistisch zou moeten noemen.

Ressentiment
Maar is Den Boefs nieuwe geloof niet gewoon ressentiment, of: bad faith, om die antieke existentialistische termen weer eens van stal te halen? Hoe het ook zij, met al zijn geëxalteerde geloofsijver, en vooral ook met zijn (George W.) Bushiaanse us vs. them-denken (Den Boef: 'Anderssoortige gelovigen zijn onze politieke tegenstanders'!), maakt onze convertiet exact die kapitale fouten die nu juist de orthodox calvinisten - de groep waar hij schijnbaar eens zelf toe behoorde en waar hij zich nu zo tegen af wil zetten - in diskrediet brengen.

Bijbelse opvoeding
Dit ironische gegeven wordt des te treuriger wanneer je je realiseert dat Den Boef naar alle waarschijnlijkheid een bijbelse opvoeding heeft gehad - en zelfs bij de meest heidens opgevoede atheïsten gaat nog een belletje rinkelen wanneer ze Mattheüs 7:4 horen. Het wordt allemaal nog triester wanneer je weet dat Den Boef kennelijk een literatuurwetenschapper is en vol vuur kan debiteren dat '[d]e vergelijkende literatuurwetenschap [je] leert . . . de [sic] verschillende culturen te relativeren. . . . Waarom zouden het jodendom en christendom superieur zijn aan de cultuur van de Grieken en Romeinen?' En dat '[j]e . . . niets [moet] aannemen, maar zelf rationele verklaringen [moet] proberen te vinden . . .'. En dat '[l]iteratuur [je] leert . . . relativeren. Het verrijkt je eigen leven en denkbeelden omdat je geconfronteerd wordt met andere mensen in andere tijden, op andere plaatsen, in andere sociale omstandigheden. Een gebrek aan cultureel inlevingsvermogen is juist een van mijn bezwaren tegen gelovigen' (Zie hier het hele artikel).

Vragen
De bovenstaande opmerkingen van Den Boef lezend, komen drie vragen in mij op: (1) Waarom zou Den Boefs secularisme superieur zijn aan Keijzers levensbeschouwing? (2) Waarom zou je op alles wat je wil weten een rationele verklaring moeten proberen te vinden? (Overigens vraag ik me ook af of Den Boefs voorschrift ook zou moeten gelden voor die vragen waarop geen rationele verklaring te geven valt.) En ten slotte (3) Hoe komt het dat Den Boef, terwijl hij zo de loftrompet steekt over 'cultureel inlevingsvermogen', deze deugd zelf duidelijk niet in de praktijk brengt: waar is zijn 'cultureel inlevingsvermogen'?

Kennelijk leest Den Boef graag en vindt hij dat 'literatuur [je] leert . . . relativeren'. Ik zou hem daarom een literatuurtip willen geven: Alain de Bottons Religion for Atheists: A Non-Believer's Guide to the Uses of Religion (2012). Wellicht kan een collega-atheïst als De Botton de heer Den Boef precies datgene leren waar de laatste zo de mond van vol heeft: relativeren. Nog mooier zou het zijn als De Bottons verhaal over de positieve kanten van religie er toe bij zou kunnen dragen dat Den Boefs zelotisme, maar vooral ook de onbeschoftheid die daarmee gepaard lijkt te moeten gaan, een beetje ingedamd worden.

Ted Laros is literatuurwetenschapper

 
Maar is Den Boefs nieuwe geloof niet gewoon ressentiment, of: bad faith?
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden