Waarom zitten we nu weer boven de 3 procent?

Nederland zit alweer boven de 3-procentseis. Hoe komt dat? En welke uitvluchten zoemen rond in Den Haag?

En weer voldoet Nederland niet aan de Brusselse 3-procentseis. Dit jaar niet en, als er niets verandert, volgend jaar ook niet. Dat zou dan voor het zesde jaar op rij zijn. Die eis, het tekort op de overheidsbegroting mag niet groter zijn dan 3 procent van de economie, was bedoeld om de euro hard te maken.

Maar het grootste deel van de tijd dat de eenheidsmunt bestaat, houdt Nederland zich niet aan 'de 3 procent' - in 2003 ging het ook mis, met 0,1 procentpunt. Hoeft ook niet, zeggen pragmatische politici nu. Want we houden de begroting niet in toom voor Brussel, maar voor onszelf.

Volgens het Centraal Planbureau (CPB) is het tekort dit jaar 20,1 miljard euro en volgend jaar 21,3 miljard. In procenten is dat 3,3 en 3,4. Dat is 1,8 miljard en 2,5 miljard boven de 3 procent. Dat vermaledijde, door economen verfoeide percentage is overigens een maximum, geen norm, want die is 0 procent, oftewel begrotingsevenwicht.

In het tekortcijfer komt veel samen. Er zitten eenmalige meevallers in, eenmalige tegenvallers en ook is het de weerslag van belangrijke economische factoren, zoals de oplopende werkloosheid, de overheidsbestedingen en de economie als geheel. Per slot is het overheidstekort uitgedrukt als percentage van het bruto binnenlands product, de Nederlandse economie dus.

Eind vorig jaar kreeg minister Dijsselbloem van Financiën een onvervalst kerstcadeau. Door een speling van het lot pakte de veiling van 4G-frequenties uit als een klapper voor de schatkist: plus 3,8 miljard euro, totaal onverwacht. In een debat met de Tweede Kamer liet de PvdA-minister zich ontvallen dat spreken over bezuinigingen wellicht helemaal niet nodig meer was.

Eerder bleek in de afschaffing van de fiscaal aantrekkelijke levensloopregeling al een meevaller te schuilen. Later bedacht Dijsselbloem ook nog een mogelijkheid om toekomstige winst van De Nederlandsche Bank op zijn begroting te hijsen. Het Havenbedrijf Rotterdam betaalt deze maand ook nog eens eenmalig 290 miljoen euro terug aan de staat.

Dat geld ging meteen op aan het met de oppositie gesloten woonakkoord. En het 4G-kerstcadeau mocht Dijsselbloem ook weer inleveren. Hij redde er SNS Reaal en daarmee de financiële sector mee. Als je de mee- en tegenvallers bij elkaar neemt, zegt het CPB, dan wint de schatkist dit jaar per saldo 1 miljard en volgend jaar 2 miljard. Want in 2014 betalen de banken eenmalig 1 miljard euro aan Dijsselbloem als bedankje voor het nationaliseren van SNS.

Ondanks die 1 en die 2 miljard, is het tekort toch te groot, dit en volgend jaar. Dat heeft een kip-of-ei-reden: krimpt de economie door hogere werkloosheid of andersom? In ieder geval zijn de WW-uitkeringen een enorme en groeiende kostenpost voor de overheid. Maar de afspraak is dat zulke overheidsuitgaven onaangeroerd blijven.

In een recessie, zoals nu, pakt dat extra slecht uit. Want niet alleen lopen de belastinginkomsten terug, tegelijk nemen ook nog eens de overheidsuitgaven toe. Want bij (en door) economische krimp daalt de werkgelegenheid. Dit jaar stijgt het aantal werklozen met 90 duizend personen en volgend jaar met 15 duizend. Een groot deel daarvan vraagt een WW-uitkering aan.

Ook door de dalende huizenprijzen en de daarmee samenhangende teruglopende consumentenuitgaven krimpt de economie. Daar is moeilijk tegenop te bezuinigen. Want het tekort is nu eenmaal uitgedrukt in het bbp, de economie. Als het gat in euro's hetzelfde blijft, maar de economie krimpt, wordt het tekort in procenten groter.

Wanneer rekening wordt gehouden met de geldontwaarding, krimpt de economie in 2013 en groeit die volgend jaar met 1 procent. Dat is vooral te danken aan de aantrekkende wereldhandel, oftewel de Nederlandse export. Ondanks het keren van het economische tij, groeit het tekort in 2014 waardoor extra bezuinigingen noodzakelijk zijn. Althans, indien 'Den Haag' onder de 3 procent wil komen. Niet voor Brussel, maar voor Nederland.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden