Opinie

'Waarom zijn Ruben en Julian een nationale aangelegenheid geworden?'

Nederland stortte zich collectief in rouw, na de vondst van de lichamen van Ruben en Julian. Onze deelname aan de openbare ruimte is gereduceerd tot collectieve emotiebeleving, schrijft Lysanne Erlings.

Op de Kerckeboschschool is een gedenkhoek voor Ruben en Julian ingericht. Beeld anp

Heel Nederland leefde mee met Iris tijdens de vermissing van haar twee zoontjes Ruben en Julian. Toen zondagavond een einde kwam aan deze vermissing leek Nederland zich collectief in rouw te storten. Alsof prinses Beatrix of Nelson Mandela was overleden, werd de programmering van de nationale televisie aangepast en kwamen journaals met extra uitzendingen. Wat mij echter het meest verbaasde, was dat de politie zich genoodzaakt voelde mensen op te roepen niet naar het gebied te komen waar zij zojuist de lichamen van de twee jongens had gevonden. Wilden mensen die deze twee jongens niet kenden, echt naar de plek gaan om een glimp op te vangen van de twee lichamen?

Waarom zijn Ruben en Julian een nationale aangelegenheid geworden? Jaarlijks overlijden veel kinderen, ook door de hand van hun ouders. Natuurlijk brengt dat een schok teweeg in de directe omgeving van de jonge slachtoffers. Maar naar mijn weten is dit voor het eerst dat een burgemeester kijkt hoe aan 'het massale verdriet' van Nederland vorm gegeven kan worden. De zoektocht en het massale verdriet van Nederland lijken voorbeelden van de nieuwe samenleving waarin we volgens filosoof Gijs van Oenen leven.

'Samenbeleving'
Hij stelt dat onze samenleving is veranderd in een 'samenbeleving'. Van Oenen is van mening dat onze verschijning in de openbare ruimte betekenisloos is geworden. Wij willen met elkaar 'iets' beleven in de openbare ruimte, bij een collectief proces horen. Een rouwbijeenkomst voor een bekende Nederlander, een voetbalwedstrijd kijken op een stadplein: het maakt niet uit, als we er maar bij zijn.

Deze houding is een reactie op het interactieve burgerschapsideaal van de Verlichting. Burgers mochten toen meebeslissen over elk aspect van het leven, maar wij zijn dat als een last gaan ervaren. Wij zien nog wel in welke normen en welk gedrag nodig is, maar wij vinden onszelf niet capabel genoeg meer om daarnaar te handelen. Daarom vragen wij de overheid, politie, bewakers en toezichthouders de verantwoordelijkheid daarvoor op zich te nemen.

Wij vragen de anderen ook om namens ons betrokken te zijn. Dit noemt Van Oenen interpassiviteit. Onze interpassieve houding heeft ervoor gezorgd dat onze deelname aan de openbare ruimte is gereduceerd tot collectieve emotiebeleving. Burgers voelen zich volgens Van Oenen aangestoken of meegesleept door collectieve processen waarbij de aard van de emotie ondergeschikt is aan het verlangen om deze met anderen te beleven.

Verantwoordelijkheid
Degenen aan wie wij onze verantwoordelijkheid hebben uitbesteed, proberen deze wel aan ons terug te geven. Maar omdat wij onze betrokkenheid hebben uitbesteed, is Van Oenen van mening dat dat niet meer gaat lukken. De vrijwillige zoektocht van burgers naar de twee broertjes leek op betrokkenheid te draaien, maar volgens Van Oenens theorie gaat het hier om metabetrokkenheid. Dit is één van de twee kenmerken van interpassiviteit die zich verzetten tegen de uitbesteding van betrokkenheid. Bij burgers bestaat een obsessieve betrokkenheid bij de betrokkenheid van degenen aan wie wij onze betrokkenheid hebben uitbesteed. We laten ons volgens Van Oenen letterlijk 'beleven'. We willen niet besluiten, alleen aansluiten. We willen niet optreden, alleen opduiken.

Dus gaan we nu met z'n allen kaarsjes aansteken en wensballonnen oplaten voor Ruben en Julian. Hopelijk vinden Nederlanders daarna een andere beleving waar ze zich bij kunnen aansluiten. Wellicht een zoektocht naar de vermiste volleybalster in Spanje, of dit keer misschien iets met een vrolijker noot.

Lysanne Erlings freelance dramaturg en freelance journalist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.