INTERVIEW

Waarom ziekenhuis Zwolle een vondelingenkamer wil

Isala in Zwolle wordt het eerste Nederlandse ziekenhuis met een vondelingenkamer.

Harm de Haan en Barbara Muller Beeld Harry Cock

'Het is een alternatief voor een radeloze moeder die geen andere uitweg ziet dat haar kind achter te laten in de struiken of erger: in een vuilcontainer', zegt Harm de Haan, voorzitter van de maatschap Gynaecologie en Verloskunde. 'Vrouwen kunnen hun pasgeboren baby anoniem achterlaten, maar we hopen contact te kunnen leggen.'

Afgelopen jaar zijn vier vondelingenkamers bij particulieren aan huis geopend. Die kamers zijn het initiatief van de Stichting Beschermde Wieg, opgericht door Barbara Muller. Zij is opgetogen over de samenwerking met gynaecoloog De Haan: 'Hij is een pionier en een held.'

Hoe ontstond het plan voor een vondelingenkamer in het ziekenhuis?

Harm de Haan: 'Na berichten in de media over een dood gevonden baby'tje hoorde ik over de particulieren met een vondelingenkamer. De bewoners moeten met een kring van vrijwilligers regelen dat er altijd iemand in de buurt is. Ik dacht: wat idioot dat zo'n voorziening niet in ziekenhuizen is. Hier staan dag en nacht kinderartsen, psychologen en verpleegkundigen klaar, alles wat er maar nodig kan zijn.'

Barbara Muller: 'In Duitsland zijn meer dan honderd babyluikjes, waarvan een groot deel bij een ziekenhuis. Jaarlijks worden in Nederland vier tot zes dode vondelingen gevonden en twee baby's die nog leven. Daarnaast is er een onbekend aantal waar we nooit iets van horen, omdat ze nooit worden gevonden.'

Waarom vindt u dit een taak van het ziekenhuis?

De Haan: 'Wij hebben in Isala een van de grootste afdelingen gynaecologie en verloskunde van Nederland. We hebben 45 verloskamers, er worden hier bijna 4.000 kinderen per jaar geboren. We kunnen allerlei fancy dingen: ivf, intensive care voor veel te vroeg geboren kindjes van amper 500 gram, een bekkenbodemcentrum voor complexe verzakkingsoperaties, ga maar door. En dan zouden we dit relatief eenvoudige probleem laten passeren? Dat vind ik stuitend.'

Harm de Haan Beeld Harry Cock

Was het moeilijk uw collega's te overtuigen?

De Haan: 'Integendeel. De andere gynaecologen, kinderartsen, verpleegkundigen, de raad van bestuur en de raad van toezicht waren het snel met me eens. De meest gestelde vraag was of zo'n vondelingenkamer geen uitlokking is. Dat waag ik te betwijfelen. Je legt je kind toch niet te vondeling, domweg omdat het kan? Die vrouwen zijn slachtoffer van incest, of vrezen voor eerwraak en handelen uit nood.'

Zijn er al kinderen gebracht bij de particuliere vondelingenkamers?

Muller: 'Nee, nog niet, maar we hebben wel via onze hulplijn drie moeders ervan weerhouden om hun kind in hulpeloze toestand ergens achter te laten. Bij een Belgisch babyluikje duurde het zeven jaar voor de eerste vondeling werd gebracht, maar nu gebeurt het gemiddeld eens per jaar. De ervaring in Duitsland is dat de drempel bij ziekenhuizen lager is.'

Juridisch is het een grote stap. Een moeder kan 4,5 jaar cel en 19.500 euro boete krijgen voor het te vondeling leggen. U maakt een strafbaar feit mogelijk.

De Haan: 'Daarvan zijn onze juristen niet onder de indruk. Dit dient het hogere doel van het ziekenhuis: met hart en ziel mensen helpen. We voegen de daad bij het woord. Als het leidt tot een rechtszaak of proefproces, dan moet dat maar. Het is simpel: de wetgeving moet veranderen.'

Muller: 'De vondelingenkamers worden gedoogd. Een aantal sleutelfiguren bij de Raad voor de Kinderbescherming is er fel op tegen en heeft politiek veel invloed. Gelukkig gaf de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming vorig jaar een genuanceerd advies. Ze vinden het geen toereikende oplossing, maar willen partijen met goede bedoelingen niet nodeloos criminaliseren.'

Het is strafbaar omdat het kind recht heeft zijn of haar afstamming te weten. Is dat niet belangrijk?

De Haan: 'Dat is prachtig in theorie, maar niet als je dood in de struiken ligt. Het recht om te leven heeft meer prioriteit dan het recht te weten wie je ouders zijn. Ik heb vreselijke verhalen gehoord, bijvoorbeeld over een vrouw die haar kind ergens had begraven en drie jaar later zag dat op die plek een flat is gebouwd. Dat is zo'n groot drama, onvoorstelbaar.

Muller: 'Er wordt wel gezegd dat je als vondeling geen leven hebt, omdat je je afkomst niet weet. Maar in Duitsland gaan ze met kinderen die te vondeling zijn gelegd kijken naar het babyluikje waar ze zijn gevonden. Ze benadrukken hoe moedig hun moeder was om die moeilijke stap te zetten. De ervaring met de Duitse babyluikjes is trouwens dat eenderde van de vrouwen zich binnen een jaar alsnog meldt. Ze leggen hun kindje uit wanhoop te vondeling, het kan een tijdelijke situatie zijn.'

Denkt u dat andere ziekenhuizen gaan volgen?

De Haan: 'Dat hoop ik wel. Ik heb er veel over gepraat met collega's in andere ziekenhuizen, overigens zonder deze concrete stap aan te kondigen, en krijg veel bijval. Ik vind het onbegrijpelijk dat we de eerste zijn, want het is zó simpel: je rolt een protocol uit, je hebt een kamertje nodig, je regelt wat technische zaken. En je moet wegwijzers ophangen.'

Waar precies komt de vondelingenkamer?

De Haan: 'We hebben om het ziekenhuis heen gelopen en geconcludeerd dat een verscholen, donker hoekje niet handig is. Dan valt het juist op als je met een baby rondloopt. De kamer komt pal naast de hoofdingang, bij de invalideningang. Het is een plek waar je gemakkelijk in de drukte kunt opgaan, waar je onopvallend een paar keer langs kan lopen voor je de deur open doet.'

Intussen werkt de Stichting Beschermde Wieg aan een volgende stap: anoniem bevallen. Hoe zit dat?

Muller: 'We willen in 2016 een Centrum voor Beschermd Bevallen openen, maar ik kan nog niet zeggen waar. In Duitsland is het al mogelijk in ziekenhuizen anoniem te bevallen. Het is er zo'n 500 keer gebeurd. 61 procent van de moeders gaat toch met haar kind naar huis, van de overige vrouwen laat 95 procent persoonsgegevens achter.'

De Haan: 'Echt anoniem bevallen kan nog niet in Nederland, maar er kan wel veel met de mantel der liefde worden bedekt. Het ziekenhuis stuurt bijvoorbeeld geen rekening en stelt de huisarts niet op de hoogte. Dat gebeurt regelmatig, ook elders. Wellicht is anoniem bevallen op termijn een volgende stap voor ons.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden