Analyse DSM

Waarom zet DSM twee kapiteins op één schip?

DSM-topman Feike Sijbesma krijgt niet één maar twee opvolgers. Zo’n twee-kapiteinsmodel is uniek voor een groot, beursgenoteerd Nederlands bedrijf. ‘Wat als ze ruzie met elkaar krijgen?’

Een chemische fabriek van DSM in Geleen. Beeld Flip Franssen / HH

Chemie- en biotechnologiereus DSM, werkgever van 21 duizend mensen, gaat ­experimenteren met een nieuwe bestuursvorm. Na het vertrek van Feike Sijbema (60) als bestuursvoorzitter (ceo) komt diens positie te vervallen. Zijn taken worden opgesplitst en overgedragen aan de huidige ­financieel directeur (cfo) Geraldine Matchett (47) en de di­rec­teur be­drijfs­voe­ring (coo) Dimitri de Vreeze (52). Zij worden beide co-ceo.

Twee kapiteins op een schip, dus. Een schip dat vaart in tamelijk onbekende wateren, bovendien: Dutch State Mines (DSM) zit middenin een jarenlange omwenteling. Het is een spannende tijd voor aandeelhouders en werknemers.

Sijbesma werkt sinds zijn aantreden in 2007 aan het omvormen van de klassieke chemiereus - met een verleden als mijnbouwer - naar een innovatief en maatschappelijk betrokken biotechnologieconcern dat niet alleen aandeelhouders, maar ook werknemers én de rest van de wereld een beetje gelukkiger maakt. DSM wil een voorbeeld zijn van hoe grote bedrijven de maatschappij positief kunnen veranderen. Dat was een opdracht die Sijbesma op eigen instigatie neerlegde, waarvan hij het gezicht werd, en waarbij er nog een hoop verandering in het verschiet ligt.

Een nieuwe ceo betekent doorgaans nieuwigheid: een frisse blik en verse ideeën, maar ook het risico dat een al te ingrijpende nieuwe koers leidt tot onzekerheid bij de werk­nemers, of onrust onder aandeelhouders. De raad van commissarissen, die als vertegenwoordigers van de aandeelhouders een nieuwe leiding voor DSM moet aanstellen, vindt kennelijk dat er al genoeg verandering gaande is en dat het bedrijf gebaat is bij leiding die de huidige koers met vaste hand voortzet. 

Sijbesma overwon veel interne en externe tegenstand bij het omvormen van een klassieke chemiereus in een ‘prestatiegericht bedrijf dat wordt gedreven door doelen en betere levens creëert voor allen’. Aandeelhouders en hooggeplaatsten DSM-managers betwijfelden dat er geld te verdienen was met duurzame dingen. Sijbesma bleef zeggen: deze koerswijziging is goed voor de wereld én voor het bedrijf. Het aandeel DSM is in vier jaar tijd bijna drie keer zoveel waard geworden.

De top van DSM, met financieel directeur (cfo) Geraldine Matchett, bestuursvoorzitter (ceo) Feike Sijbesma en de di­rec­teur be­drijfs­voe­ring (coo) Dimitri de Vreeze. Beeld DSM

Roergangers

Beide nieuwe ceo’s waren de afgelopen 5 (Matchett) en 6(De Vreeze) jaar nauw betrokken bij deze strategie. De Zwitserse Matchett trad eind 2014, aan. De Nederlander De Vreeze zat toen al ruim een jaar in de tamelijk intieme Raad van Bestuur, waar verder alleen Sijbesma deel van uitmaakt. De Vreeze en Matchett waren co-roergangers op verschillende eerdere omslagpunten: een reorganisatie die bijna 1.100 banen kostte, het oprichten van een tak voor essentiële voedingsstoffen zoals vitaminen (inmiddels een van de grootste ter wereld, red.), en het overwinnen van interne en externe weerstand tegen die koerswijzigingen.

Het persbericht over hun nieuwe functie als co-ceo schittert dan ook van de aanbevelingen: ‘Het duale leiderschap is geworteld in een lange geschiedenis van samenwerking tussen beiden, hun vaardigheden vullen elkaar uitstekend aan, samen zullen ze zorgen voor een soepele overgang en een sterke basis voor voortdurende, winstgevende groei.’

Lovende woorden, en niet gelogen, zegt de beursanalist Corné van Zeijl van vermogensbeheerder Actiam. ‘De cultuur bij DSM is anders dan bij bijvoorbeeld veel financiële instellingen. Daar is veel meer egotripperij. Bovendien zijn Matchett en De Vreeze wel sterke leiders, maar ze kunnen ook tegen kritiek. En ik denk dat de raad van toezicht vreesde dat als ze één van de twee tot ceo zouden benoemen, de ander was vertrokken. Bij de meeste bedrijven had ik er anders over gedacht, maar in het geval van DSM is het duale leiderschap een verstandige keuze. Al blijft het een risico.’ 

Voer voor onrust

Een duobestuur kan namelijk óók ­onrust brengen, bijvoorbeeld als de twee kapiteins een verschillende koers willen varen. Dat is dan ook het bestaansrecht van een ceo: als er onenigheid ontstaat in het bestuur van een groot bedrijf, dan is duidelijk wie de knoop doorhakt. Een duobestuur kan ook stroperigheid in de besluitvorming veroorzaken, waardoor een bedrijf minder snel kan inspringen op de concurrentie. Vrees voor zulke instabiliteit jaagt beleggers weg, en dat schaadt de financiële positie van een bedrijf. Maar tot nu toe was daarvan geen sprake: na aankondiging van het nieuws veranderde de koers nauwelijks. Kennelijk hebben beleggers er vooralsnog vertrouwen in.

Sijbesma legt zijn functie per 15 februari neer, maar hij blijft nog tot 1 mei op de achtergrond in een adviserende rol.

Nuchtere vernieuwer met een werelddoel gaat DSM verlaten
Voor een topman van een beursgenoteerd bedrijf houdt Feike Sijbesma er een merkwaardige boodschap op na: eerst de wereld, dan pas de winst. Als ze op korte termijn succes en rendement voor ogen hadden, konden ze hun geld beter in een ander bedrijf steken, waarschuwde DSM-topman Feike Sijbesma aandeelhouders vaak. Hij wilde innoveren, wat tijd kost, en op de lange termijn succesvol zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden