Waarom Zaltbommel niet het Raqqa aan de Waal is

De Zaltbommelse wijk De Vergt is volgens de PVV in Gelderland een 'islamitische enclave in wording' waar buurtbewoners worden geterroriseerd onder het toeziend oog van een 'shariapolitie'. Mac van Dinther ging er kijken.

Een buurtvader praat met 'chillende' jongeren in de oude arbeiderswijk De Vergt in Zaltbommel. Beeld null
Een buurtvader praat met 'chillende' jongeren in de oude arbeiderswijk De Vergt in Zaltbommel.

'Dit is een van onze succesprojecten', zegt Amar Rahou (51) trots. We staan voor een glimmende kooi met een groen kunstgrasveld op een braakliggend terrein aan de rand van de wijk De Vergt. De regen druipt van Rahou's paraplu, zijn blauwe hesje met het opschrift Buurtouder boven een afbeelding van de brug van Zaltbommel, is nat geworden.

Dit pannaveldje met een overdekte dug-out ernaast is kort geleden aangelegd, vertelt Rahou. Voorheen groepte de buurtjeugd samen voor de ingang van de Jumbo, een stukje verderop. Nu kunnen ze hier terecht. Met wifi en al, wijst hij. 'Op die paal staat het modem.' Rahou wil maar zeggen: je kunt wel klagen over overlast door jongeren. 'Maar je moet ze ook een alternatief bieden.'

Het is maar één voorbeeld van de verbeteringen die recentelijk zijn aangebracht in de wijk. En het werkt. In De Vergt, een buurt die jarenlang synoniem stond voor overlast door jonge Marokkaanse-Nederlanders, is het al geruime tijd rustig.

Des te meer verwondering wekte de felle uithaal die de voorzitter van de Gelderse Statenfractie en PVV-senator Marjolein Faber deed naar Zaltbommel. Faber sprak over De Vergt als een 'islamitische enclave in wording' waar buurtbewoners worden geterroriseerd en waar onder het toeziend oog van een 'sharia-politie' van Marokkaanse buurtouders overlastgevende straatjeugd is uitgegroeid tot een 'volwaardige criminele bende'.

Marjolein Faber, PVV-senator en voorzitter van de Gelderse Statenfractie. Beeld null
Marjolein Faber, PVV-senator en voorzitter van de Gelderse Statenfractie.

Beproefd PVV-recept

Het was een bommetje volgens beproefd PVV-recept dat Faber dropte in de vergadering van Provinciale Staten in december: gooien en wegwezen. De PVV-voorvrouw is niet bereid haar woorden toe te lichten of van onderbouwing te voorzien. Telefoontjes blijven onbeantwoord, in een e-mail wordt verwezen naar een 'onderzoek' op de PVV-website waar de beschuldigingen worden herhaald - alleen wat uitgebreider.

In de Gelderse Staten keek niemand ervan op, gewend als ze daar zijn aan de stoere teksten van Faber. Maar in Zaltbommel vielen ze van verbazing bijna van hun stoel, zegt burgemeester Albert van den Bosch (VVD). De aanpak van overlast door Marokkaans-Nederlandse jongeren is namelijk een Zaltbommels succesverhaal. 'Het is iets waar we trots op zijn. Dat durf ik gerust te zeggen.'

De problemen in De Vergt logen er niet om. Van den Bosch trad in 2004 aan en wist niet wat hem overkwam. Marokkaans-Nederlandse jongeren teisterden de buurt. Bewoners werden lastiggevallen, er werd gedeald en ingebroken. 'Ik kwam uit Utrecht. Ik was wel wat gewend, maar ik dacht: wat gebeurt hier?'

In 2010 kwamen de onlusten tot een hoogtepunt toen de politie twee winkeldieven achtervolgde tot in een Marokkaans buurthuis. Auto's werden vernield, de burgemeester werd bedreigd en kreeg politiebewaking. Van den Bosch haalde zelf het landelijke nieuws met zijn openlijke steun aan een winkelier die een dief een karatetrap verkocht. 'Sla ze maar verrot.'

Dat er iets moest gebeuren was duidelijk, zegt Patricia Allard, al twaalf jaar wijkagent in De Vergt. Allereerst wordt in kaart gebracht wat voor jongeren overlast veroorzaken. Dat blijken er een stuk of dertig à veertig te zijn in de leeftijd van 15 tot 22 jaar. 'Daar zat van alles tussen: criminelen, hangjongeren, meelopers.'

Albert van den Bosch (VVD), burgemeester Zaltbommel. Beeld null
Albert van den Bosch (VVD), burgemeester Zaltbommel.

Aanpak

Daarop volgt een aanpak op verschillende fronten. Een Marokkaans buurthuis, waar jongeren samenklonteren, wordt gesloten. De criminele kern van de jeugdgroep wordt hard aangepakt en veroordeeld tot gevangenisstraffen. Op de groep die daaromheen hangt, wordt wat Van den Bosch een plus-minbeleid noemt, losgelaten.

'Binnen één gezin kun je een plusje hebben - iemand met een baan of een opleiding - en iemand met een minnetje die in de criminaliteit zit. Onze taak is ervoor te zorgen dat hun jongere broertje niet in de min- maar in de plusgroep komt.'

De politie werkt samen met scholen om schooluitval aan te pakken. Met ouders van probleemjongeren worden gesprekken gevoerd. 'Sommigen wisten niet eens wat hun kinderen uitvoerden.' Goedwillende vaders en moeders worden geholpen met gezinscoaches. Ouders die niet willen meewerken worden in de nek gezeten. 'Als we zien dat ze een dure auto hebben en een uitkering, dan sturen we de uitkeringsinstantie erachteraan.'

Tegelijkertijd wordt door de woningbouwvereniging in de wijk geïnvesteerd. Er komen speelplaatsen en trapveldjes voor de jeugd. Op strategische plekken worden camera's opgehangen, gangetjes achter de huizen die dienst doen als sluip- en schuilroutes worden afgesloten met hekken. Allemaal kleine dingen, zegt Van den Bosch, die inmiddels vertrekkend burgemeester is; hij stond als nummer 25 op de kandidatenlijst van de VVD voor de Tweede Kamer en is dus gekozen. Maar samen maken ze groot verschil. 'Jeugdoverlast is van alle tijden', benadrukt de burgemeester. 'Maar je wilt dat het beheersbaar is.'

Retro-nieuwbouw

Dat is gelukt, beaamt een oudere Nederlandse buurtbewoner die liever niet met zijn naam in de krant wil. 'Het is een tijdje onaangenaam geweest. Maar de overlast is zo goed als weg.' De politie maakt tegenwoordig ook weer eens een praatje met jongeren op straat, zegt wijkagente Allard. 'Voorheen vroegen we alleen om legitimatie, nu proberen we een gesprek aan te knopen. Het is ook de toon die de muziek maakt.'

Op een regenachtige zaterdagavond in maart oogt Zaltbommel niet als het Raqqa van Gelderland. De Vergt is een oude arbeiderswijk waar in de jaren zeventig Marokkanen neerstreken om te werken in de metaalindustrie. Van de ruim twaalfduizend inwoners van Zaltbommel hebben er zo'n 1.100 Marokkaanse wortels; de meesten van hen wonen in De Vergt.

Nu zijn de oude huizen en portiekflats gerenoveerd of afgebroken om plaats te maken voor retro-nieuwbouw. Er is een nieuwe school gebouwd en een winkelcentrum met een Jumbo, Aldi en Primera. De gordijnen van de woonkamers zijn open, de tuintjes aangeharkt.

'Met deze buurt is helemaal niks mis', zegt Amar Rahou die er al sinds zijn 14de woont. Samen met vier andere buurtouders maakt hij zich klaar voor zijn wekelijkse ronde, zoals ze al tien jaar doen. Vanavond zal het wel rustig zijn, zegt Mohamed Maaroufi (49), terwijl hij de capuchon over zijn hoofd trekt: het giet pijpestelen.

De Marokkaans-Nederlandse buurtouders in De Vergt. 'Met deze buurt is helemaal niets mis.' Beeld null
De Marokkaans-Nederlandse buurtouders in De Vergt. 'Met deze buurt is helemaal niets mis.'

'Sharia-politie'

Fabers 'sharia-politie' is een stel brave huisvaders. Ze zijn onderwijsassistent, manager of operator in een broodfabriek. Ze stemmen D66, Denk of SP. Rahou is meer van de VVD. 'Ik ben het met Rutte eens. Als je hier niet tevreden ben, ga je maar weg.' Ze zijn allemaal tweedegeneratie-Marokkanen en als kind naar Nederland gekomen.

De buurtouders werden opgericht kort nadat de problemen in 2004 waren begonnen. Dat was een andere tijd, zegt Saïd Kouassar, met 41 jaar de jongste van de groep. Het was ook een andere generatie die destijds de overlast veroorzaakte. 'Ze hadden geen baan, gingen niet naar school. De ouders hadden geen gezag over ze.'

Het waren heus niet allemaal fijne jongens, onderstreept Rahou. Maar het was crisis. 'Ze voelden zich er niet bij horen. Het was ook een manier om aandacht te trekken.'

Hoe anders is dat met de huidige generatie jongeren, hun kinderen. Die van Kouassar en Maaroufi doen havo/vwo, de oudste zoon van Rahou is accountant. Rahou maakt zich boos over het voortdurende gepraat over de 'mislukte integratie'. 'Ik ben al 35 jaar hier. Kan iemand zeggen wat er mislukt is aan mij?'

Van de pannakooi aan de rand van De Vergt lopen we de wijk in. We maken een rondje langs nieuw aangelegde trapveldjes en speelplaatsen die door de buurt worden onderhouden. Rahou wijst op de bordjes die zijn opgehangen: na 18.30 uur zijn ze verboden terrein.

'Nu kan de politie boetes uitdelen als jongeren er te laat rondhangen.' Rahou's eigen zoon kreeg een boete omdat hij op een zomeravond om half acht nog aan het voetballen was: 98 euro. 'Eigen schuld.'

Chillen

Praten is de oplossing, zegt Saïd. 'Als buurtbewoners klachten hebben, nodigen we ze uit voor een kopje koffie om hun verhaal te doen. Dan zoeken wij uit welke kinderen het zijn en spreken we de ouders aan.'

Vanavond is het zoals verwacht rustig. Alleen onder een afdakje voor de sporthal staan vier jongens: een Marokkaans-Nederlandse jongen en drie Nederlandse jongens. Wat ze doen? 'Een beetje chillen.' Saïd knikt. 'Zolang je niemand lastigvalt, hebben wij daar geen probleem mee.'

De Marokkaans-Nederlandse jongen klaagt dat ze overal worden weggestuurd door de politie. 'Laatst nog, bij de pannakooi. Als we daar ook al niet mogen staan, waarom hebben ze die dan gebouwd?' De bewoners van de oprukkende nieuwbouw klagen over herrie van het pannaveldje, weet Saïd. 'We zullen eens met de wijkagent praten', belooft hij. 'Die jongens moeten toch érgens kunnen hangen.'

Om tien uur zit onze ronde erop en zijn we terug bij ons verzamelpunt, een voormalige school. Wilders heeft soms best een punt, zegt Rahou, terwijl hij onder het afdakje een sigaret opsteekt. 'Problemen moet je aanpakken. Maar je moet er wel over blijven praten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden