Weblog

Waarom Yasmine Allas zo ontroerd raakt door de poëzie van Ingrid Jonker

De beste boeken van Afrika, in het Bijlmer Parktheater, woensdag 8 november 2017 Thema: sterke vrouwen.
Yasmine Allas stond op het punt met de trein van Amsterdam naar Groningen te reizen om daar een lezing te geven, toen zij de dichtbundel van Ingrid Jonker in handen kreeg gedrukt door een vriend. Ze las de gedichten ononderbroken in die trein. En ook de begeleidende tekst over Jonkers korte leven. Toen ze in Groningen in het hotel was aangekomen heeft ze 'twee uur gehuild'. Ze heeft de organisatoren gebeld om haar lezing af te zeggen.

Yasmine Allas wijst naar een foto van Ingrid Jonker. Van links naar rechts: gast Ingrid Glorie, Wim Bossema. Kiza Magendane, Allas, Ama van Dantzig.Beeld Francien Bossema

Yasmine vertelde dit bij haar presentatie van het werk van Jonker op het panel 'De beste boeken van Afrika'. Ze had zelden zo'n gevoel gehad dat haar belevingswereld als lezer zo samenviel met die van de schrijfster. En dat terwijl hun levens toch ook heel verschillend zijn. Het is moeilijk voor te stellen hoe het was te leven onder de apartheid begin jaren zestig. Yasmine zelf groeide op in Somalië en moest vluchten voor de oorlog daar. Maar de hartstochtelijke overgave aan je passies en overtuigingen en de rebellie tegen gevestigde, benepen normen en onderdrukking herkende Yasmine helemaal.

Verzet tegen de vader
Ingrid Jonker verzette zich tegen het conservatieve gedachtegoed en de strenge gedragsregels van haar calvinistische vader, naar wiens goedkeuring en liefde ze tegelijkertijd (en tevergeefs) hunkerde. Ze hoorde tot een groep linkse, blanke alternatievelingen die fel gekant waren tegen het blanke minderheidsregime, dat door haar vader werd gesteund. Haar dochtertje was haar grote levensvervulling, maar ze kon haar geen stabiel gezinsleven bieden, geplaagd als ze was door neurosen en onvrede. Haar onstuimige buitenechtelijke liefdesrelatie met de nog jonge schrijver André Brink (ook getrouwd met een ander), vol passie en de ruzies, was een bron voor haar poëzie maar vergrootte ook de wanhoop over haar leven, vooral toen hij met haar had gebroken. Ingrid Jonker maakte in 1976 een eind aan haar leven door bij Kaapstad de zee in te lopen.

Dit tragische leven in een tragische, donkere tijd heeft schitterende poëzie voortgebracht, betoogde Yasmine. Universeel en voor alle tijden. Haar favoriete gedicht is 'Ik herhaal je'.
'Ik herhaal je
Zonder begin of einde
Herhaal ik jouw lichaam
De dag kent een smalle schaduw
en de nacht gele kruisen
het landschap is onaanzienlijk
en het mensdom een rij kaarsen
terwijl ik jou herhaal
met mijn borsten
die de holtes van jouw handen imiteren'

Dit gedicht en drie andere werden door speciale gast Ingrid Glorie voorgedragen in de oorspronkelijke taal, het Afrikaans. Gerrit Komrij heeft ze naar het Nederlands vertaald; Ama las 'Ik herhaal je' in de vertaling. Het bekendste gedicht van Ingrid Jonker is, dankzij Nelson Mandela die het deels (in het Engels) voordroeg bij zijn eerste rede als president, 'Het kind dat doodgeschoten is door soldaten bij Nyanga'.

Na een korte pauze besprak Kiza Magendane de bestseller Americanah van de Nigeriaanse schrijfster Chimamanda Ngozi Adichie (zie zijn verhaal elders op het Afrikablog).

Ik (Wim Bossema) probeerde de Zimbabwaanse schrijfster Tsitsi Dangarembga uit de vergetelheid te halen: haar debuut Nervous Conditions had eind jaren tachtig wereldwijd bijna net zo'n invloed als Adichie nu. Een inspiratie voor veel jonge vrouwen, niet alleen in Afrika.

Een roerend verhaal van twee nichtjes, de een ontworstelt zich vastberaden aan het dorpsmilieu, de andere in een relatief verwesterd gezin, kinderjaren in Engeland doorgebracht, verzet zich tegen haar vader en lijdt aan anorexia nervosa. Dat nichtje is gemodelleerd op Dangarembga zelf, vertelde ze me in een interview in die tijd (zie knipsel hieronder), niet de ik-persoon.

Het duurde 18 jaar voor het vervolg verscheen: The Book of Not. Daarin speelt de gruwelijke strijd tegen het blanke minderheidsregime een huiveringwekkende rol. Het loppt tot de onafhankelijkheid in 1980. Het derde deel staat volgend jaar te verschijnen.


Het werk van Ingrid Jonker in het Zuid-Afrika van nu

Dichteres Diana Ferrus, die in juni nog in Nederland was voor de Keti Koti-viering en onlangs opnieuw voor het Wereld Verhalen Festival in Noordwijk, roemt Ingrid Jonker als wegbereider. ‘Ik zie Ingrid Jonker als een vrouw die haar tijd vooruit was’, schrijft ze in een mail. ‘Ze was onverschrokken, ze weigerde om te buigen voor wetten of regels. Haar leefwijze en haar werk getuigen daarvan. In de geschiedenis van Zuid-Afrika is zij een schrijfster die opvalt. Voor mij symboliseert ze hoop en lef. Haar werk is tijdloos, zelfs vandaag de dag bekoort haar werk nog steeds.’ Aan de Universiteit van Kaapstad wordt het werk van Ingrid Jonker niet afzonderlijk behandeld. Er heerst op dit moment veel onrust aan Zuid-Afrikaanse universiteiten, onder meer omdat studenten aandringen op ‘dekolonisatie van het curriculum’. In deze context is daar voor het werk van iemand als Ingrid Jonker weinig ruimte. Van de andere kant behoort het werk van Jonker in progressieve blanke kringen tot de literaire canon en er worden nog steeds nieuwe toneel- en muziekvoorstellingen rond haar persoon en werk opgevoerd, zoals onlangs het toneelstuk Plant vir my ’n boom, André. (Ingrid Glorie)

Ama van Dantzig brak een lans voor het boek Dust van de jonge Keniaanse schrijfster Yvonne Adhiambo Owuor. Geen gemakkelijk te lezen boek, maar in grootse stijl komt de hele recente geschiedenis van Kenia voorbij. Vanuit de zaal raadde journaliste Carien Westerveld, die Owuor interviewde voor het net verschenen boek De Afrikaanse droom, iedereen aan door te zetten: na de eerste vijftig pagina's wordt het pakkend. Op dit filmpje leest Owuor zelf een stuk voor.

Beeld wb
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden