G20-top in Japan Xi Jinping en Trump

Waarom Xi Jinping graag een akkoord wil met Trump... (maar het niet gaat sluiten)

Xi Jinping komt aan in Osaka, Japan. Beeld AP

Alle ogen zijn de komende dagen gericht op de zijkamers van de G20-top in Japan. Gaan daar de Chinese president Xi en zijn Amerikaanse collega Trump hun handelsoorlog bijleggen? Wie in de huid van Xi kruipt, voelt de tweestrijd.

1De Chinese economie zit waarschijnlijk in het slop

Als de Chinese president Xi Jinping vrijdag en zaterdag zijn Amerikaanse collega Donald Trump ontmoet, in de marge van de G20-top in Japan, heeft hij redenen genoeg om het op een akkoordje te willen gooien. De Chinese economie zit al maanden in het slop en de handelsoorlog doet zich voelen. De laatste cijfers zijn zo slecht dat Xi dringend goed nieuws kan gebruiken.

Om een idee te geven: de industriële productie in China groeide ­vorige maand met amper 5 procent, het slechtste resultaat sinds 1991. De retailverkoop kreeg een duwtje in de rug door de meivakantie, maar groeide in april het traagst sinds 2003. En het ondernemersvertrouwen, gepeild door de financiële krant Caixin, zakte naar het laagste punt sinds 2012, het jaar dat Caixin met zijn metingen begon.

Wat de Chinese leiders nog het meest zorgen baart, is in die cijfers niet eens terug te vinden: de stijgende werkloosheid en daarmee het toenemende risico op sociale onrust. De officiële werkloosheidscijfers – een geruststellend 3,89 procent volgens de laatste berichten – zijn notoir onbetrouwbaar. Meer geloofwaardig zijn de bevindingen van Baidu, de Chinese versie van Google, dat de zoekterm ‘een baan vinden’ in april vaker werd ingetikt dan ooit tevoren.

De Chinese economie, zo vrezen analisten, gaat richting een dubbele dip, na een korte heropleving begin 2019. Dat komt overeen met het verloop van de handelsoorlog. Na Xi en Trumps eerdere onderonsje, op de G20-top in Argentinië in december, werden de vijandelijkheden gestaakt, de onderhandelingen hervat en stabiliseerde de Chinese economie. Maar toen een handelsdeal in mei onverwacht afketste en het verhogen van tarieven opnieuw begon, sloeg de onrust meteen weer toe.

Gigantische schuldenberg

Natuurlijk, de economische vertraging in China is niet alleen aan de handelsoorlog te wijten. Sowieso ­waren de dubbele groeicijfers uit het verleden alleen mogelijk door een inhaalslag op het vlak van infrastructuur en industrialisatie, en is dat groeitempo niet vol te houden als het laaghangend fruit eenmaal is geplukt. Je kunt je land maar één keer volbouwen met luchthavens en treinstations. En je kunt je bevolking maar één keer van het platteland naar de ­fabriekssteden laten verhuizen.

In 2018 kwam daar een extra hindernis bij, toen Xi en zijn regering besloten om met schuldafbouw te beginnen. Sinds de financiële crisis van 2008 heeft Beijing de economie flink gestimuleerd met overheidsgeld, waardoor China de crisisjaren probleemloos doorstond maar nu met een gigantische schuldenberg kampt. Om uiteenspatten van die kredietbubbel te voorkomen, liet Beijing het overheidsgeld in 2018 wat minder rollen, maar dat had ook zijn weerslag op de economie.

Net in die mindere periode brak ook nog eens de handelsoorlog uit. De Amerikaanse tarieven – op Chinese exportproducten ter waarde van 250 miljard dollar – raakten in eerste instantie vooral exportbedrijven, die ondertussen een deel van hun productie hebben verplaatst, vooral naar Vietnam, Taiwan en Zuid-Korea. Maar de indirecte schade voor de Chinese economie is groter. Zo houden Chinese consumenten in deze onzekere tijden voorlopig maar even de hand op de knip.

De Chinese overheid heeft al aangekondigd de economie weer flink te zullen stimuleren. Ze is geld aan het vrijmaken voor metrolijnen en hogesnelheidstreinen, leningen en belastingvoordelen. Maar veel hangt af van het vervolg van de handelsoorlog. Als Trump nog meer tarieven oplegt, zoals hij eerder dreigde, zou dat China volgens analisten 1 tot 2 procent groei kunnen schelen. Zolang de handelsoorlog niet is opgelost, blijft het aanmodderen voor de Chinese economie.

Trump komt aan in Osaka, Japan. Beeld AFP

2. Maar Xi is niet van plan zich te laten ‘vernederen’

Hoe goed de Chinese economie een handelsakkoord ook kan gebruiken, de kans lijkt klein dat Xi tijdens zijn ontmoeting met Trump veel concessies zal doen. Dat blijkt uit de harde toon van de Chinese staatspropaganda, die in aanloop naar de G20 bol staat van onverzettelijkheid en nationale trots. De boodschap is duidelijk: Beijing voelt zich door de Amerikanen aangevallen en is niet van plan om te buigen.

Hoe er in Zhongnanhai – het Chinese Witte Huis – precies over de handelsoorlog wordt gedacht, is zoals altijd een goed bewaard geheim. In ­tegenstelling tot zijn Amerikaanse collega stuurt geen Xi geen tweets, en de Chinese onderhandelaars houden de lippen stijf op elkaar. Uit officiële kringen komen alleen nietszeggende verklaringen, zoals: ‘We hopen dat de VS de noodzakelijke voorwaarden en sfeer zullen creëren voor het oplossen van problemen door een dialoog ­onder gelijken.’

Maar de Chinese staatsmedia, vaak als spreekbuis van de Communistische Partij gezien, laten weinig aan de verbeelding over. De afgelopen weken grossierden ze in strijdkreten en oorlogsreferenties. ‘China is niet bang voor een escalatie van het handelsconflict met de VS’, ­aldus een commentaar in Qiushi, een toonaangevend magazine voor partijkaders. ‘Niemand moet de ijzeren volharding en ontembare wilskracht van het Chinese volk onderschatten.’

Armworstelen

Dat klonk begin mei nog heel anders. Toen zaten de Chinese en Amerikaanse onderhandelaars na elf gespreksronden dicht bij een akkoord, en leek het einde van de handelsoorlog in zicht. Maar op het laatste moment werd de ontwerptekst, opgesteld door vicepremier Liu He, door president Xi herroepen. Sindsdien ­lopen de spanningen weer op, met wederzijdse tarieven, een Amerikaanse boycot van telecombedrijf Huawei en een Chinese dreiging om zeldzame aardmetalen te blokkeren.

De handelsoorlog speelt zich af op het snijvlak van economie en politiek, en voor Xi lijkt politiek de doorslag te ­geven. De autoritaire leider hanteert een discours van nationale trots en Chinese heropstanding na een ‘eeuw van vernedering’ door buitenlandse imperialisten. De Amerikaanse armdrukpoging om China aan internationale spelregels te onderwerpen, neigt voor Xi naar een nieuwe vorm van buitenlandse inmenging. En China is niet van plan zich nog te laten vernederen.

Nieuwe Lange Mars

Dus speelt Xi het hard, en liet hij in aanloop naar de G20 al blijken dat niet met hem valt te sollen. Hij bracht, als eerste Chinese leider sinds 2005, een staatsbezoek aan Noord-­Korea – ter herinnering dat Trump hem daar nodig heeft. Ook lieten de Chinese media meermaals uitschijnen dat niet Xi, maar Trump vragende partij was voor de ontmoeting. Volgens de The Wall Street Journal zou Xi nu bovendien ook de opheffing van de boycot tegen Huawei eisen als voorwaarde voor een handelsdeal.

Xi neemt een risico met zijn harde ­opstelling, want de Chinese economie hapert nu al en kan nog meer geraakt worden als de handelsoorlog verder ­escaleert. Maar de Chinese leider is zijn bevolking aan het voorbereiden op moeilijke tijden. Vorige maand bezocht hij de provincie ­Jiangxi, vanwaar in 1934 de Lange Mars begon, een tocht waarbij duizenden communisten het leven verloren, maar die de basis legde van het latere succes. ‘Nu begint er een nieuwe lange mars’, zei hij veelbetekenend.

De Chinese president kent zichzelf meer uithoudingsvermogen toe dan Trump, die in 2020 opgaat voor herverkiezingen en dus gevoelig is voor economisch slecht nieuws. ‘We weten dat Trump een nieuwe verkiezingscampagne moet voeren, dus denken we dat hij gretig is om een akkoord te bereiken’, aldus Liang Ming, directeur van een onderzoeksinstelling onder het Chinese ministerie van Handel, op een persconferentie. ‘China heeft geen haast. De tijd staat aan onze kant.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden