analyse

Waarom worden misstanden bij The Voice nu pas onderzocht? Experts: ‘Als werkgever ben je zelden objectief’

Het schandaal rond The Voice of Holland blijft niet beperkt tot enkele individuen, maar gaat ook over het systeem eromheen. Het externe onderzoek dat nu is aangekondigd, onder meer naar het seksueel grensoverschrijdend gedrag van bandleider Jeroen Rietbergen, komt volgens deskundigen jaren te laat.

Hassan Bahara
Jeroen Rietbergen tijdens de finale van The Voice Kids 2018.  Beeld Laura Oldenbroek / ANP
Jeroen Rietbergen tijdens de finale van The Voice Kids 2018.Beeld Laura Oldenbroek / ANP

Dat Jeroen Rietbergen nogal het nodige aan seksueel grensoverschrijdend gedrag op zijn kerfstok heeft, is wat je noemt een ‘Hilversums geheim’. Bij de grotere buitenwereld misschien niet bekend, maar in sommige tv-kringen al langer parate kennis. Dat blijkt uit de verklaring die de ex-bandleider van The Voice of Holland afgelopen zaterdag naar buiten bracht. Daarin schrijft hij dat hij al een ‘aantal jaren’ geleden door zijn werkgever is aangesproken op zijn misstappen. Rietbergen zou zich naar eigen zeggen schuldig hebben gemaakt aan ‘contact van seksuele aard’ en het versturen van ‘seksueel getinte whatsappberichten.’

Wanneer dat gesprek met zijn werkgever precies plaatsvond, en wie formeel zijn werkgever was, wordt niet helder uit Rietbergens verklaring. Wel is duidelijk dat Rietbergen – die zijn gedrag naar eigen zeggen dankzij therapie ‘drastisch en permanent’ wist te veranderen – na zijn misdragingen weer gewoon aan de slag kon als bandleider bij The Voice.

Volgens experts, die allemaal het voorbehoud maken dat er ook nog veel onbekend is over de kwestie-Rietbergen, had er destijds op zijn minst een extern onderzoek moeten volgen. ITV Studios, producent van The Voice, kondigde zo’n extern onderzoek zaterdag aan.

‘Misschien besloot men in het geval van Rietbergen om het bij een ferme waarschuwing laten’, zegt Ernst-Jan Schubad, directeur van Bezemer & Schubad, een bureau dat zich specialiseert in de aanpak van ongewenste omgangsvormen op de werkvloer. ‘De vraag is dan wel of je de kwestie grondig hebt onderzocht.’

Doofpotcultuur

Volgens Schubad hebben veel organisaties die met zulke kwesties te maken hebben een ‘actieve grondhouding’. Die willen zo snel mogelijk alle zweem van verdachtmakingen en doofpotcultuur uit de wereld helpen door een extern onderzoek uit te laten voeren door een onafhankelijke partij. ‘Dat kan een signalenonderzoek zijn. Dan vraag je aan melders of ze op anonieme basis willen meedoen. De signalen worden getoetst; zijn ze aannemelijk? Op basis daarvan kunnen er vervolgstappen genomen worden.’

In situaties waarin afhankelijkheidsrelaties een grote rol spelen, worden meldingen van seksueel grensoverschrijdend gedrag niet lichtvaardig gemaakt, stelt Marjan Olfers, hoogleraar sport en recht aan de Vrije Universiteit. Olfers is daarnaast directeur van Verinorm, een onderzoeks- en adviesbureau op het terrein van sociale veiligheid en integriteit, en deed jarenlang onderzoek naar machtsmisbruik en seksueel wangedrag in de sport, en nu in de culturele sector. ‘Uit tal van onderzoeken naar grensoverschrijdend gedrag blijkt dat het in de regel zo zit: een melder meldt niet zomaar iets. Dat moet altijd je uitgangspunt zijn.’

Daarna kan er worden gekeken hoe een onderzoek naar zulke meldingen het beste kan worden aangevlogen. Ook Olfers denkt dat je dit het beste aan een externe, professionele partij kunt overlaten.

‘Onderzoek doen is iets voor experts. Zeker als het gaat om de mogelijke betrokkenheid van minderjarigen die in een machts- en afhankelijkheidsrelatie zitten, kun je dat het beste door een professionele, onafhankelijke partij laten doen. Je bent als werkgever te betrokken met mogelijke slachtoffers, maar ook met de mogelijke daders.’

Werkgever ‘zelden objectief’

Freek Walther, mededirecteur van De Vertrouwenspersoon, is dezelfde mening toegedaan. Hij hanteert de regel dat de noodzaak tot een extern onderzoek des te groter wordt naarmate de aantijgingen zwaarder zijn. De Vertrouwenspersoon, dat zich inzet voor veilige werk- en leeromgeving, maakt vaak mee dat melders van grensoverschrijdend gedrag zich binnen een organisatie niet gezien en gehoord voelen. Ze hebben het idee dat hun meldingen niet serieus genoeg worden genomen. ‘Als werkgever ben je zelden objectief. Om alle twijfel daarover weg te nemen, kun je een onderzoek naar wangedrag beter uitbesteden aan een externe partij.’

ITV Studios wil met het externe onderzoek een ‘compleet beeld’ krijgen van wat zich allemaal bij het talentenjachtprogramma heeft afgespeeld. RTL sluit zich bij het onderzoek aan en hoopt dat mensen zich melden, omdat ‘we alleen dan dingen kunnen rechtzetten’. Iedereen die getuige of slachtoffer is geweest van ongepast gedrag rond The Voice wordt aangemoedigd om, al dan niet anoniem, contact op te nemen met het advocatenkantoor Van Doorne, dat onderzoek naar de kwestie zal doen. In afwachting van het onderzoek besloot RTL maandag ook om The Voice Kids en The Voice Senior voorlopig stop te zetten.

Maar of dit echt het gewenste externe en onafhankelijke onderzoek is, is volgens Marjan Olfers nog maar de vraag. Advocaten zijn uit hoofde van hun beroep partijdig – de vraag is welke partij ze dienen. ‘Ik zou zeggen; besteed het onderzoek volledig transparant aan en kies dan het onderzoeksbureau of de universiteit die het beste voldoet.’

ITV en RTL willen hangende het externe onderzoek niet reageren

Heeft u tips over misstanden bij The Voice of Holland of andere talentenjachten? Mail ons vertrouwelijk op tips@volkskrant.nl of bel of app ons op 0615003958. Wij gaan zorgvuldig met uw gegevens om. Meer informatie over contact met de Volkskrant vindt u hier.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden