Waarom worden in Amsterdam zoveel coffeeshops beschoten?

In Amsterdam zijn in iets meer dan een jaar acht coffeeshops beschoten, waarvan twee tot twee keer toe. Burgemeester Van der Laan zit in een lastig pakket: werkt hij meer beschietingen in de hand door de getroffen shops te sluiten? De vier mogelijke beweegredenen van de schutter(s).

De gesloten en dichtgetimmerde coffeeshop Vondel op de Overtoom in Amsterdam.Beeld Klaas Jan van der Weij

Toen zich in de loop van dit jaar een patroon aftekende - onbekende persoon schiet buiten openingstijd enkele kogels door de ruit van coffeeshop - viel in steeds meer berichten het woord afpersing. Direct na de beschieting timmert de gemeente de shop op last van de burgemeester voor onbepaalde tijd dicht, wat de eigenaar vele duizenden euro's kost. 'Een schietpartij in een woonwijk, waarbij de motieven niet duidelijk zijn en herhaling niet is uit te sluiten, brengt de veiligheid van bewoners en voorbijgangers ernstig in gevaar en tast de openbare orde aan': dat is de standaardpassage uit het persbericht dat Van der Laan daags na elke beschieting rondstuurt. In de praktijk zijn de sluitingen minimaal drie maanden. Al die tijd heeft de coffeeshop in kwestie wel lasten voor huur en personeel, maar geen inkomsten. Dan is het misschien aanlokkelijk om toch maar 'beschermingsgeld' te betalen als iemand daar nadrukkelijk om vraagt. Of om in te gaan op het 'aanbod dat je niet kan weigeren' om de winkel te verkopen.

De politie heeft vooralsnog geen aanwijzing dat dergelijke maffiapraktijken achter de beschietingen schuil gaan, terwijl je dat wel zou verwachten, zegt woordvoerder Rob van der Veen. 'Pietje moet in dit scenario contact opnemen met de shophouder. Als die weigert en de shop wordt beschoten, weet de shophouder wel waar hij het moet zoeken.'

Een inhalige concurrent

Door de beschietingen, en de dichtgetimmerde zaken, wordt op minder plekken cannabis verkocht. Minder aanbieders betekent meer handel voor de overgebleven wietwinkels. Zeker als die hun onderneming in de buurt van de beschoten winkels hebben.

Toch is dit scenario weinig waarschijnlijk. De laatste vijf jaar is het aantal zaken al met 32 afgenomen tot 175 dit jaar. Dat is het gevolg van een afspraak die Van der Laan heeft gemaakt met de Rijksoverheid - tot 6 miljoen toeristen mogen er blijven kopen maar er moet wel een aantal coffeeshops dicht. Er hangen nog veertien sluitingen boven de markt.

In die situatie maken de meeste shops zich eerder zorgen over te veel klandizie dan te weinig. Want minder shops, een groeiende bevolking en meer toeristen maakt dat het vaak te druk is in de overgebleven zaken. En juist overlast voor de buurt, onder meer door rijen, kan een reden zijn om een coffeeshop definitief te sluiten. Dat is de grootste angst van uitbaters en hun personeel.

Een conflict aan de achterdeur

Praktisch elke coffeeshophouder doet aan de achterdeur zaken met criminelen. De telers en handelaars van wie hij de wiet afneemt zijn soms kleine thuistelers, maar ook grote jongens die miljoenen verdienen met hun handel. Zit de opdrachtgever van de beschietingen in die hoek?

Advocaat Sidney Smeets, die veel coffeeshops vertegenwoordigt, denkt van wel. 'Het liefst doe je natuurlijk zaken met en oude hippie die zijn wiet biologisch kweekt, maar zware criminelen willen zo ook zo veel mogelijk afzetmarkt.' Door coffeeshops te beschieten die geen zaken met hen wensen te doen, hebben zulk soort criminelen een stevig machtsmiddel.

Advocaat Maurice Veldman, die enkele beschoten shops als klant heeft, gelooft niet in dit scenario. Volgens hem weet iedereen in de branche dat er geen 'cannabis-Makro' bestaat. 'Ieder heeft zo zijn eigen adresjes en de getroffen coffeeshops hebben geen problemen gemeld aan de achterdeur.'

Burgemeester Van der Laan verzuchtte vorige week in de gemeenteraad nog dat de coffeeshophouders zelf zeer weinig tips geven. Dat steekt hem, omdat diezelfde coffeeshophouders hem aanwrijven dat hij de schutters stimuleert door zaken direct voor drie maanden te sluiten.

Op het stadhuis wordt de achterdeur-hypothese ondanks het zwijgen zeer serieus genomen. Het vermoeden is dat shophouders de kaken op elkaar houden omdat praten misschien ook meer politie-onderzoek en een langere sluiting betekent. Nu hoeven zij alleen een goed veiligheidsplan te maken, en dan kunnen de meesten na drie maanden weer open.

Advocaat Smeets ziet een andere reden waarom shophouders zich niet uitlaten over een vermeend conflict met leveranciers. 'De handel aan de achterdeur is nog altijd illegaal. Onlangs is een cliënt van ons nog veroordeeld voor 24 maanden omdat hij een te grote voorraad had. Door de Burgemeester in te lichten over die handel, belasten shophouders zichzelf dus. Ze zitten volledig klem.'

Green Place op de Kloveniersburgwal.Beeld Klaas Jan van der Weij

Een coffeeshop-hater

In de coffeeshopwereld wordt gekscherend gefluisterd dat een doorgeslagen CDA'er misschien achter de beschietingen zit. De partij is binnen de gemeenteraad de meest uitgesproken tegenstander coffeeshops in de stad.

Grapje natuurlijk, maar het scenario van een gestoord persoon die een persoonlijke vete voert, nemen zowel coffeeshophouders als de politie serieus. Alleen denken ze daarbij niet aan ideologische motivatie. De politie zoekt het eerder in de hoek van boze klanten of ex-werknemers. Advocaat Veldman is ervan overtuigd zoiets in elk geval bij de recentste beschieting aan de orde was. 'De Speakeasy in de Oosterparkstraat heeft problemen gehad met een groep criminele Marokkanen die niet meer welkom waren. Daarop kreeg hij het dreigement: 'ik schiet je ruiten eruit kankerblanke'. Daarvan is ook al aangifte gedaan.'

Veldman vermoedt dat er sprake is van verschillende schutters en misschien verschillende achtergronden. 'De consequenties van een beschieting zijn groot, dat zien mensen nu en dat werkt vermoedelijk inspirerend.'

Intussen is er nog geen dader gepakt. In een overleg met burgemeester Van der Laan en de politie is woensdagochtend aan de advocaten van Amsterdamse coffeeshops wel toegezegd dat er één rechercheteam komt dat alle zaken gaat onderzoeken. 'De politie steekt er echt veel energie in', aldus Velman. Zolang dat nog niets heeft oplevert heeft een aantal shops ook tijdens sluitingstijd bewaking voor de deur staan. En er is door de branche een beloning uitgeloofd van 25 duizend euro voor de gouden tip.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden