Waarom wil niemand derivaten snappen?

Individuen lukt het steeds weer hun werkgevers met derivaten een rad voor ogen te draaien. Niemand wil ze begrijpen.

Als voormalig Vestia-kasbeheerder Marcel de V. zijn derivatenconstructies aan managers en bestuurders van de corporatie uitlegde, verslapte bij de meesten al na enkele minuten de aandacht. Ze konden het verhaal over opties, futures, hefbomen, hedgen en straddles niet meer volgen. Als De V. na afloop informeerde of er nog vragen waren, durfde echter niemand zijn vinger op te steken. Geen van de aanwezigen wilde voor dom worden aangezien en bekennen er niets van gesnapt te hebben.


Gerard Erents, die in februari als interim-bestuurder aantrad bij Vestia nadat De V. en Erik Staal vanwege het derivatenschandaal het veld hadden moeten ruimen, vertelt dit verhaal graag op bijeenkomsten ter illustratie van de naïviteit van bestuurders bij woningbouwcorporaties. Niemand vond het nodig derivatenconstructies precies te begrijpen. De voordelen waren evident. Vestia kon tenslotte leningen afsluiten tegen 1 procentpunt minder rente dan de andere corporaties. Iedereen wreef zich in de handen. De derivaten waren een wondermiddel, zoiets als de toverdrank in de strips van Asterix.


Schandalen uit het verleden deden ook geen belletje rinkelen. In februari 1995 - 17 jaar eerder - blies een handelaar in Singapore de Barings Bank op, een van de oudste en gerenommeerdste zakenbanken in de wereld. De 28-jarige Nick Leeson sloeg op de vlucht nadat hij de bank met een verlieslatende positie van 1 miljard euro in derivaten had opgezadeld die onvermijdelijk tot het faillissement zou leiden. Ook Leeson had in de jaren daarvoor veel geld verdiend voor Barings. Op de bestuursvergaderingen in Londen was iedereen verwonderd over de geldpers die in Singapore was gecreëerd, maar niemand vroeg zich af hoe Leeson dit deed. Niemand wilde het snappen.


De Barings-affaire beheerste wekenlang de voorpagina's, maar gek genoeg ging het kort daarna weer mis. Een jaar later bleek bij Daiwa Bank in Japan hetzelfde te zijn gebeurd voor een nog groter bedrag. Weer een jaar later ging het mis bij het handelshuis Sumitomo.


Sinds 1995 kwam elk jaar wel een nieuw schandaal aan het licht waarbij een handelaar met derivaten miljardenverliezen had geleden - meestal nadat hij eerst goede zaken had gedaan en daarvoor was beloond met fikse bonussen. Het grootste schandaal was de kredietcrisis van 2008, toen, mede door het gebruik van derivaten, het hele financiële systeem bijna werd opgeblazen. 'Financiële massavernietigingswapens', noemde superbelegger Warren Buffett de derivaten.


Ook hierna blijken bij corporaties, pensioenfondsen en zelfs nutsbedrijven op succes en eigen gewin azende individuen hun gang te kunnen gaan, omdat hun bazen geen vragen durven te stellen.


Reageren? p.dewaard@Volkskrant.NL


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden