drie redenen wetenschappers en de brexit

Waarom wetenschappers de Brexit vrezen

Wetenschappers vrezen de gevolgen van de Brexit. Velen wachten die niet af en pakken nu al hun koffers. De Volkskrant sprak met twee van hen. Waar zijn ze bang voor?

Yiannis Kyratsis werkte als hoogleraar organisatietheorie aan de University of Londen, nu aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Beeld Rebecca Fertinel

Yiannis Kyratsis werkte als hoogleraar organisatietheorie aan de University of London, nu aan de Vrije Universiteit (VU) in Amsterdam. Toen de European Medicines Agency, waar zijn vrouw werkt, naar Amsterdam verhuisde vanwege de Brexit, koos het gezin voor Nederland. ‘Hier kunnen we onze twee dochters een goede toekomst bieden. Daarbij, in de EU heb ik nog kans op onderzoeksfinanciering.’

Kyratsis is niet de enige. De Royal Society, de vereniging van Britse wetenschappers, signaleert 35 procent minder aanmeldingen uit het buitenland voor een wetenschappelijke baan in het Verenigd Koninkrijk (VK). Bovendien steeg het aantal academici dat emigreert met bijna 50 procent.

Ook Catherine de Vries koos deels door de Brexit voor Amsterdam. Vanaf 2012 werkte zij als hoogleraar Europees politiek gedrag aan de University of Oxford, nu voor de VU. ‘Ik voelde me niet meer thuis in Engeland. Als ik met mijn Spaanse man op straat liep en hij met onze dochter Spaans sprak, hoorden we: ‘We spreken hier Engels. Ga terug naar je eigen land.’’ Daarnaast speelde de onzekerheid van de Britse onderzoeksfinanciering. ‘Je wordt afhankelijk van onderzoeksgeld van de Britse overheid. Nou, dat gaat niet naar Europese politiek.’

Een aantal van hun collega’s pakte eveneens de koffers. ‘Van de twintig hoogleraren met wie ik werkte, zijn er vijf gegaan. Een kwart!’, aldus de Vries. Dat waren mensen verbonden met Europa, die dus een mogelijkheid hadden om te gaan. In 2018 kwam ongeveer 18 procent van de academici die in het Verenigd Koninkrijk werkten uit een Europees land. Dit geldt ook voor Kyratsis, die Griekse wortels heeft. ‘Als je zo’n handig paspoort mist, of je hebt nog geen naam gemaakt in je vakgebied, is zo’n verhuizing lastiger.’ Ook veel van de Britse ‘thuisblijvers’ zien de naderende Brexit met lede ogen aan. Waar ‘het volk’ met 44 procent ‘remain’ stemde, was dat onder wetenschappers 83 procent. Waar zijn de Britse wetenschappers bang voor?

1. Minder geld

Voor wetenschappers valt veel geld te halen in Europa, via de European Research Council (ERC). Zo heeft het laatste ERC-programma Horizon 2020 een budget van bijna 80 miljard euro, dat in de vorm van beurzen wordt uitgedeeld. Net voor het referendum in 2015 streek het VK 16 procent van al die beurzen op, in 2018 is dat gedaald naar 11 procent. Het aantal Britse aanmeldingen voor onderzoeken van het Europese onderzoeksgeld daalde met bijna 40 procent.

Zolang het VK lid blijft van de EU (momenteel tot 31 januari), kan het volledig deelnemen aan Horizon 2020. In het geval van een No Deal neemt de Britse regering de financiering over van reeds goedkeurde Horizon 2020-aanvragen, laat de Royal Society weten. Kyratsis: ‘Maar daarna staat het totaal op losse schroeven. Funest voor wetenschappers, die onderzoeksprojecten van lange perioden doen en grotendeels afhankelijk zijn van Europese financiering. Om alle Britse wetenschap te financieren is enorm veel geld nodig – onmogelijk voor één land om te betalen.’

Toch lukt het een land zoals Zwitserland, ook geen lid van de EU, wel om wetenschapsfinanciering te krijgen. ‘Daar steekt de overheid zelf veel geld in’, zegt de Vries. ‘Het geld dat ze via Europa krijgen is afhankelijk van verdragen en continue onderhandelingen. Al dat getouwtrek en die onzekerheid is verre van ideaal.’

Catherine de Vries werkte vanaf 2012 als hoogleraar Europees politiek gedrag aan de University of Oxford. Ook zij koos deels door Brexit voor de VU. Beeld Rebecca Fertinel

2. Minder studenten

Studeren in Londen? Misschien kiezen internationale studenten door de Brexit binnenkort liever voor Amsterdam of Kopenhagen. Het is namelijk nog maar de vraag of het VK onderdeel kan blijven van het Erasmus-programma, waarmee studenten een beurs kunnen krijgen om tijdelijk in het buitenland te studeren. Ook kunnen de prijzen om aan een Britse universiteit te studeren oplopen: door Europese regels mogen studenten uit EU-landen nu nog tegen een verlaagd tarief van maximaal 9 duizend pond per jaar aan Britse universiteiten studeren, zonder die regels kan dat oplopen tot 30 duizend pond per jaar. Daarbij kan het voor internationale studenten door strengere immigratieregels moeilijker zijn om na hun afstuderen in hun studieland te blijven werken. ‘Stel je wilt als Roemeen in het buitenland studeren. Ga je dan zoveel geld investeren, een torenhoge studieschuld opbouwen in een land waar je vervolgens niet kunt blijven werken? Dan kies je liever een EU-land waar dat wel kan’, aldus de Vries.

Als de internationale studenten in de toekomst wegblijven, valt een belangrijke inkomstenbron voor Britse universiteiten weg. Een kans voor Nederlandse universiteiten, denken de hoogleraren. ‘Door Engelse programma’s aan te bieden, kunnen ze een groot deel van die Europese studenten binnenhalen.’

3. Moeilijkere samenwerking

Kijk naar de lijst met auteurs op een gemiddeld wetenschappelijk artikel en één ding valt direct op: namen uit allerlei landen, verbonden aan verschillende universiteiten. Wetenschap gedijt bij specialisatie en internationale samenwerking. Dat wordt moeilijker door de Brexit, vanwege ontbrekende financiering en strengere immigratieregels. ‘Als je nog in het VK bent en je hebt geen toegang tot financiering van de EU, dan wordt samenwerking met internationale collega’s problematisch’, zegt Kyratsis. ‘Als je voor tien of vijftien jaar een onderzoeksproject gaat doen, wil je liever met een partner samenwerken waarvan je weet dat die niet wegvalt door ontbrekende financiering’, aldus de Vries.

Premier Boris Johnson beloofde in augustus de immigratieregels voor wetenschappers te versoepelen. Zo wil hij voor deze groep versnelde visums beschikbaar stellen, om meer toponderzoekers en specialisten naar het land te lokken. ‘Weer een belofte die nu nog niet hard gemaakt kan worden’, zegt Kyratsis. ‘Verkiezingen moeten nog uitwijzen wat er precies gaat gebeuren, en misschien komen er juist wel strengere immigratieregels.’ Zowel De Vries als Kyratsis hoopt dat landen met slim beleid komen, zodat er toch een goede samenwerking met het VK mogelijk blijft. Want wat zou het zonde zijn als instituten als Oxford en Cambridge geïsoleerd komen te staan, en niet kunnen samenwerken met bijvoorbeeld topuniversiteiten op het Europese vasteland. Kyratsis: ‘Hoe meer obstakels de overheid opwerpt, hoe moeilijker die samenwerking wordt.’

MEER OVER BREXIT EN WETENSCHAP

De Brexit houdt de wetenschap echt niet tegen. Onderschat namelijk nooit de verbindende kracht van universiteiten, stelt de Leidse rector Carel Stolker. 

De Brexit treft de Britse wetenschap in de portemonnee. Een Nexit zou er ook hier keihard inhakken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden