Waarom ware wetenschap?

In hoeverre is wat u leest in de krant en op internet een reële weergave van wat wetenschappers ontdekken? De komende tijd probeert de Volkskrant greep te krijgen op die vraag - door twaalf wetenschappelijke onderzoeken van begin tot eind te volgen.

Kijken door de microscoop Beeld Getty Images

Zijn we wel helemaal eerlijk tegen u geweest?

Wie de wetenschapspagina's van de Volkskrant openslaat of de wetenschapsberichten op deze site overziet, zou haast de indruk krijgen dat de wetenschap alleen maar prachtresultaten voortbrengt.

Onderzoekers ontdekken zus, onderzoekers ontdekken zo. Een middel tegen kanker wordt haast dagelijks gevonden, en aan oplossingen voor wereldhonger, alzheimer of energiekrapte is er geen gebrek.

Dat is natuurlijk vertekening. In de wetenschap heet zoiets een 'bias', een 'neiging'. En als het gaat om wetenschap, neigt de wereld tot rooskleurigheid. Wat u over wetenschap leest, komt tot stand na rooskleurige selectie uit rooskleurig geschreven persberichten, afkomstig uit rooskleurig gepresenteerde bevindingen in vakbladen, die op hun beurt weer zijn geselecteerd op rooskleurigheid. Geen wonder dat alles rozengeur en manenschijn lijkt.

Terwijl er volop aanwijzingen zijn dat dit de werkelijkheid tekort doet. Toen medicus John Ioannides eens naging wat er was terechtgekomen van de belangrijkste medische vakpublicaties uit de jaren negentig, ontdekte hij dat tot 40 procent ervan achteraf helemaal niet bleek te kloppen. Een volgstudie van enkele tientallen als 'veelbelovend' bestempelde uitvindingen leverde een soortgelijk beeld op: niet één werd uiteindelijk in productie genomen.

In Nederland werd de zaak op scherp gezet na de fraude van Diederik Stapel. De commissie Levelt, die de fraude onderzocht, concludeerde dat er in de psychologie, maar ook in andere vakken, een sterke 'verificatiebias' heerst, een neiging om recht te praten wat krom is. Vaktijdschriften, universiteiten, patentbureaus en, vooruit, kranten: ze zijn allemaal op zoek naar 'goed gelukte' wetenschap.

We probeerden voor dit project zoveel mogelijk takken van de wetenschap te beslaan. Beeld Martin Poole

Maar goed, wat gebeurt er dan wél?

In het project Ware Wetenschap volgt de Volkskrant daartoe twaalf onderzoeken die de redactie voor u selecteerde - helemaal vanaf het begin. Hier op internet, en op woensdag in de krant.

We willen u laten meekijken met de beslommeringen en het geploeter dat bij onderzoek komt kijken. We willen u laten delen in de successen, maar ook in de tegenslagen, frustraties en onverwachte wendingen waarmee onderzoekers in de praktijk te maken krijgen.

Het wordt spannend. In dit dossier gaan we op zoek naar zelfdenkende robots, Martiaanse waterlopen, oplossingen voor schizofrenie, wegdampende rivieren, opbloeiende oceanen, zelfs paranormale verschijnselen - en nog veel, veel meer.

We hebben net zo min als de wetenschappers zelf geen idee hoe dat afloopt. Misschien bent u erbij op het Eurekamoment of het moment dat er een bijzondere ontdekking wordt gedaan. Of misschien gaat het mis, wordt de laptop gestolen, raken de monsters besmet en stopt de promovendus ermee: dat kan ook.

Zodoende is de 'ware wetenschap' een journalistieke reality-serie op schrift. Wetenschap zoals u het zelden ziet. Bent u erbij?

De twaalf onderzoeken die we bij Ware Wetenschap behandelen, geven we gedurende het hele project weer met deze handige icoontjes. Lees het overizchtsstuk over de onderzoeken om te zien welk onderzoek er bij welk icoontje hoort. Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden