Waarom, waarom? Ik heb het me duizend keer afgevraagd

Stanley Menzo, 's werelds beste keeper volgens leermeester Frans Hoek, vertoont zijn kunsten op gure dinsdagavonden bij de reserves van PSV....

HET SIERLIJKE, atletische lijf van Stanley Menzo schittert in het kunstlicht van de Herdgang. Zelfs in een niemendalletje als PSV 2 - Willem II 2, op een gure dinsdagavond, straalt de donkere doelverdediger waardigheid en souplesse uit.

De reserves van Willem II zijn onder de indruk van de verschijning in het doel van de Eindhovenaren. Oog in oog met de fiere Surinamer falen zij hopeloos. Volgens Frans Hoek, ooit zijn leermeester bij Ajax, is Stanley Menzo 'technisch en tactisch misschien wel de beste keeper ter wereld'.

Maar het natuurtalent dat in de herfst van 1963 in Paramaribo werd geboren, raakte z'n plaats in het doel van het Nederlands elftal kwijt aan Ed de Goey, werd bij Ajax gepasseerd door Edwin van der Sar en bij PSV, dit seizoen, door Ronald Waterreus. Kostbare fouten hebben de beste keeper ter wereld veroordeeld tot het spelen op ellendige dinsdagavonden, in de competitie voor tweede elftallen.

Menzo is een toegewijde prof en doet zijn werk tegen de tweede keus van Willem II daarom serieus en geconcentreerd. Bij het betreden van het speelveld op de Herdgang, het sfeerloze trainingscomplex van PSV, beroert hij met z'n rechterhand even de grasmat en slaat een kruisje, net zoals hij deed voor de drie Europa Cup-finales die hij speelde.

Menzo foetert op z'n medespelers, de Braziliaan Vampeta en de blonde Van der Doelen, die zich slordigheidjes veroorloven en coacht kalm en ontspannen de jonge verdedigers van PSV 2. Zijn rivaal, Ronald Waterreus, leunt aan de zijlijn tegen een reclamebord.

De bonkige Limburger zegt zich prettig te voelen. 'Mag je hier langs de kant staan op dinsdagavond dan is 't goed hè.'

Praten over Menzo vindt hij niet vervelend, maar wat valt er te zeggen? 'Er is een zakelijke, collegiale relatie tussen ons, meer niet. Wij vechten om één been, dus vrienden zullen we nooit worden, daar zijn we ook te zeer verschillende types voor. Menzo en ik, wij staan niet zo dicht bij elkaar. Er is hier gesuggereerd dat wij slaande ruzie met elkaar zouden hebben, maar dat is onzin, klinkklare onzin.'

Waterreus, vorig seizoen nog Roda JC, stond bovenaan het lijstje van Jan Formannoy, de keeperstrainer die de PSV-leiding adviseerde over de opvolging van Hans van Breukelen. Menzo is de aankoop van manager Arnesen en de inmiddels ontslagen trainer De Mos.

Waterreus: 'Toen Stanley er bij kwam, wist ik meteen hoe laat het was. Ik zou voorlopig tweede keus zijn. Hij is 31 en ik 24, zeven jaar verschil, dat is een schat aan ervaring. Ik wist dat ik geduldig op m'n kans zou moeten wachten. Met Stanley Menzo in de goal staat er iemand hè. Zijn techniek is misschien wel perfect en hij is goed in 't uitlopen en 't coachen, beter dan ik.'

Maar Menzo maakte ook bij PSV de fouten die zijn carrière zo'n grillig verloop geven. Waterreus kreeg zijn kans en greep 'm door zich in de bagger van het Olympisch Stadion meer dan kranig te weren tegen het superieure Ajax. Vorige week zaterdag, thuis tegen z'n oude club Roda, werd hij voor het eerst ingeschoten door Menzo. 'Een vreemde ervaring, maar dat realiseerde ik mij pas achteraf. Nee, Stanley heeft me geen lullige balletjes gegeven. Zo zijn keepers niet. Sta je er naast dan zorg je toch dat jouw rivaal goed warm aan de wedstrijd begint. Je bent prof en je weet dat die ander geld voor jou kan pakken.'

Schuin achter het doel van Stanley Menzo staat, drie kwartier lang, Dick Advocaat, de nieuwe trainer van PSV die zijn reserveteam met 4-0 van Willem II ziet winnen. Is het toeval dat de bondscoach die Menzo liet vallen als international nu de clubtrainer is die z'n voorkeur voor Waterreus heeft uitgesproken?

Advocaat doet er het zwijgen toe. 'Ik zeg voorlopig niets over de concurrentiestrijd tussen de keepers van PSV. Wees ervan overtuigd dat ik Stanley Menzo altijd een goede keeper heb gevonden en zijn kwaliteiten zijn bij PSV niet minder geworden. Maar op dit moment staat Waterreus in de goal, punt uit.'

EEN INTERVIEW. Menzo voelt er weinig voor. 'Ik ben bang dat ik me laat verleiden tot uitspraken die ik beter niet kan doen. Maar als je per se een portret over mij wilt maken, laten we dan maar afspreken, morgenmiddag.'

Vlak voor het seizoen zei hij in het weekblad Voetbal International te zijn veranderd. In de laatste anderhalf jaar bij Ajax had hij een wijze levensles geleerd en 'de ongezonde stress' van zich afgeworpen.

'Ik ben nog steeds bezeten van mijn vak', zegt Menzo na de woensdagtraining in het clublokaal op de Herdgang, 'maar ik heb besloten om me anders te gaan uiten. Als je gisteravond een beetje op me hebt gelet, moet het je zijn opgevallen dat ik tegenwoordig veel rustiger coach.

'Bij Ajax kwam ik heel druk en zenuwachtig over. De buitenwacht dacht dat ik onzeker was. Ik werd een zenuwelijer genoemd. Maar van binnen was ik de rust zelve. Dat drukke, het schreeuwen en tieren, het hoorde bij m'n spel. Ik was jong en moest m'n energie kwijt. En ik had een uitlaatklep nodig voor de spanning. Voor een keeper is dat niet eenvoudig, die kan niet, zoals een veldspeler, even wat harder gaan draven.

'Een middenvelder maakt op z'n twintigste veel meer meters dan op z'n dertigste, omdat hij z'n energie kwijt moet. Als hij ouder wordt, gaat hij meer doseren, zonder dat z'n rendement minder wordt. Dat is ervaring. Als keeper maak je ook zo'n ontwikkeling door. Je leert omgaan met positieve en negatieve ervaringen. Je verandert, niet qua karakter, maar je wordt rustiger omdat je meer weet.

'Ik werd me ervan bewust dat ik in het veld iets anders uitstraalde dan de persoon die ik werkelijk ben. Daarom ben ik na acht jaar keepen in het eerste van Ajax heel bewust m'n imago gaan veranderen. Ik vond dat het na al die jaren tijd werd om m'n innerlijk prijs te geven.'

Menzo praat op gedempte toon en als er een stilte valt, verraadt zijn ernstige blik dat hij naarstig op zoek is naar de woorden die zijn gedachten het best kunnen weergeven. 'Er is vaak beweerd dat faalangst mijn grote zwakte is. Maar is het dan zo vreemd om af en toe eens te denken: shit, als ik vandaag díe fout maar niet maak. Zo'n gedachte bekroop Van Breukelen ook wel eens.

'Wanneer de spanning oploopt en de concentratie volledig is, gebeurt zoiets. Blijf je ermee rondlopen en kun je het niet van je afschudden dan wordt het faalangst. Maar zover is het bij mij nooit gekomen. Overconcentratie, daar heb ik wel last van gehad. Omdat ik heel lang het gevoel heb gehad dat ik me meer moest bewijzen dan een ander stond ik bij Ajax soms té geconcentreerd in het doel.'

Die drang om de concurrentie, maar ook zichzelf te overtreffen kwam voort uit Menzo's wanhopige streven naar perfectie. Bijna drieënhalf jaar geleden zei hij in NRC Handelsblad: 'Ooit zullen alle ballen voor mij zijn. De ballen die ik vandaag laat gaan, pak ik morgen. De ballen die ik morgen laat gaan, pak ik overmorgen'.

Menzo, de vakidioot, vroeg zich toen af of het het voetbal niet te veel voor hem betekende. 'Het is een passie die aan obsessie grenst. Ik heb jaren achter de rug waarin ik de nacht voor een wedstrijd alleen maar op pillen kon slapen. Als we aftrapten, had ik 'm al drie keer gespeeld. En de nacht daarna liep ik wéér ijsberend door de kamer, speelde ik alles nog een keer na. Op van de zenuwen, puur lijden. Ik liep mijzelf over de kleinste fout druk te maken. Tot de volgende fout, want door zo'n waanzinnige instelling komt die vanzelf.'

Fouten, fatale flaters, hij lijkt er een patent op te hebben. Met Menzo is de spot gedreven alsof hij de eerste de beste grabbelaar is zonder indrukwekkende staat van dienst. Tegen Polen, ruim twee jaar geleden, gleed hij uit en maakte hij de blunder die hem zijn plaats in Oranje kostte. Een paar dagen later stond Menzo nogmaals te kijk, in paginagrote krante-advertenties van brouwer Bavaria. 'Troost je Stanley, déze gaat er bij àlle keepers in', stond er onder de afbeelding van een glas malt.

In het voorjaar van 1993 ging het opnieuw mis, in de eerste kwartfinale van het UEFA Cup-toernooi, tegen Auxerre. Menzo verspeelde zijn plaats bij Ajax en vroeg zich vertwijfeld af: 'Waarom ik?' Hij zag zijn vervanger, De Goey, blunderen in het Nederlands elftal, uit tegen Turkije, maar door Ronald Koeman, op de doellijn, worden gered. Van der Sar, z'n vervanger bij Ajax, faalde in de return tegen Auxerre Sar hopeloos bij het uitkappen van een tegenstander. Maar de bal stuiterde net naast het doel.

'Waarom, waarom? Ik heb het me duizend keer afgevraagd. Waarom gaat die bal er bij hen niet in en bij mij wel? Ik heb heel lang met die vraag geworsteld, maar nooit een antwoord gevonden. Het is frappant dat ik op cruciale momenten in mijn carrière fouten heb gemaakt, maar een verklaring kan ik er niet voor geven. Dat die fouten zijn afgestraft, is gewoon domme pech geweest.'

Menzo vindt het 'al te dramatisch' om te beweren dat het noodlot hem tijdens zijn loopbaan achtervolgt. 'Er zijn ook best momenten geweest waarop ik geluk heb gehad. Geluk en pech, iedereen krijgt er z'n deel van. De afgelopen jaren was het De Goey voor en de Goey na. Er was geen betere keeper dan Ed de Goey. Maar ook hij maakt nu een moeilijke tijd door.

'Het frustrerende is dat je in een periode van tegenspoed afhankelijk bent van anderen. Hoe reageert de trainer, de pers, het publiek? Laten ze je vallen? Schrijven ze je de grond in?'

Van Gaal liet hem vallen, bijna twee jaar geleden, maar het publiek steunde Menzo tot op zijn laatste werkdag bij Ajax. De harde supporterskern, in vak F, scandeerde elk wedstrijd zijn naam. Het heeft hem 'enorm goed' gedaan, maar ook verbaasd. Want zo bijzonder was zijn band met de rumoerige staantribune niet.

'Er is zelfs een periode geweest dat ik niet eens meer naar de F-side zwaaide. Ik ergerde me aan die gasten omdat ze zich misdroegen, maar toen ik op de bank terechtkwam, zijn ze een geweldige steun voor me geworden. Ik dacht wel eens: het voetbal is net als de kunstwereld. Pas als je er niet meer bent, beseffen ze wat je hebt betekend.'

BIJNA ANDERHALF jaar duurde het isolement waaruit PSV hem vorig jaar zomer bevrijdde. In Voetbal International vergeleek hij aan het begin van dit seizoen de bank van Ajax met de wachtkamer van een arts. 'Ik wist dat ik eens aan de beurt zou komen, want ik heb nog nooit iemand bij de dokter in de wachtkamer zien zitten die niet werd geholpen.'

Hij is niet de eerste PSV'er uit de Ajax-school, maar veel meer dan Haan, Kieft, Arnesen, Lerby, Koeman, Vanenburg, Wouters en Vink werd hij als een onvervalste Ajacied gezien. 'Er stonden leuzen op de muren van het stadion toen ik in Eindhoven kwam. Ze moesten me niet. Er waren supporters die dreigden hun seizoenkaart terug te geven. Ik merkte het ook aan mensen binnen de club, ze vonden dat ik veel te veel Ajax was.

'Ik gedraag me hier anders dan in Amsterdam. Bij Ajax schold ik veel meer, op de training, dan sprong ik wel een keer of tien uit m'n vel, hier maar vijf keer. Ajax is bravoure, met de borst vooruit lopen. PSV is rustiger, behoudender.'

Hij woont in Best, het dorp dat tegen Eindhoven aanleunt en waarover Freek de Jonge ooit grapte: 'Beter zal 't nooit worden.' Menzo begrijpt wat de cabaretier en Ajax-fan er mee wilde zeggen. 'Maar ik kan wel aarden hier in Brabant, in Best en bij PSV. Laatst kwam er zo'n echte PSV-aanhanger naar me toe om te zeggen dat-ie me altijd een arrogante klootzak had gevonden, maar dat hij er achter was gekomen dat ik eigenlijk wel een toffe gast ben'.

Met Jan Formannoy, PSV's keeperstrainer, zal hij nooit krijgen wat hij bij Ajax met Frans Hoek had. 'Iets speciaals dat niet is uit te leggen. Frans en ik zijn tegelijk bij Ajax begonnen en hebben elkaar voor een belangrijk deel gevormd. Nu ben ik op een leeftijd dat ik alleen nog maar begeleid en niet meer opgeleid hoef te worden.'

Formannoy prijst zich gelukkig te mogen werken met een 'prachtige keeper' als Menzo en 'een geweldig talent' als Waterreus. 'Maar het is ook lastig, want Stanley en Ronald zijn gelijkwaardig, eigenlijk twee eerste keepers. Ze kunnen elkaar stimuleren, naar een hoger niveau duwen, maar elkaar ook onzeker maken.'

Formannoy is nog naarstig op zoek naar de mens achter de keeper Menzo. 'Ik zou hem graag wat beter leren kennen, maar dan zal Stanley zich toch wat meer moeten geven. Ik begrijp dat hij 't moeilijk heeft omdat hij nu bij PSV, in een vreemde omgeving, hetzelfde meemaakt als bij Ajax. Anders dan Van Breukelen en Waterreus is hij heel erg op zichzelf gericht. Van Breukelen en Waterreus moeten alles aan je kwijt, die blijven maar tegen je praten. Voor zulke keepers ben je net een spons. Voor Menzo zou ik dat ook willen zijn, al is het maar een beetje'.

In de elf seizoenen die hij bij Ajax onder contract stond, keepte Menzo ruim 250 eredivisiewedstrijden, drie Europa Cup-finales (2x winst, 1x verlies) en zes interlands. 'Op die reeks mag ik trots zijn, vooral omdat ik er heel hard voor heb moeten knokken, vaak tegen de verdrukking in. Eigenlijk heb ik bij Ajax altijd onder vuur gelegen.'

Nadat hij Hans Galjé en Sjaak Storm had verslagen in de strijd om de nalatenschap van Piet Schrijvers, werd Menzo, in 1985, door Johan Cruijff gepresenteerd als de keeper van de toekomst. 'Ik moest ver voor m'n doel gaan keepen, meevoetballen, maar in het begin stapelde ik fout op fout. Ik werd weggehoond, maar achteraf kan ik zeggen dat ik een trendsetter was. Tegenwoordig keept de hele wereld zoals ik dat tien jaar geleden al van Cruijff moest doen.'

Vernieuwend was Menzo ook op materiaalgebied. 'Ik ging als eerste experimenteren met kleding. Ik droeg tenues met de felle kleuren die je nu overal ziet. Maar toen werd er geschreven dat Menzo in z'n pyama in de goal stond. Ik werd uitgelachen, ook door collega's.'

Veel erger nog waren de racistische uitwassen waarmee hij jarenlang is geconfronteerd. Hij werd uitgemaakt voor kankerneger en pleurisnikker en kreeg manden vol fruit naar z'n kooi op het veld geslingerd. 'Schelden doet geen pijn, zeggen ze. Vergeet het maar, schelden doet verschrikkelijk pijn.'

Soms sloeg hij terug, zoals die keer in Tilburg, bij Willem II, toen hij na afloop een kist naar de spelersbus droeg. Vroeg een supporter van Willem II of daar z'n bananen inzaten. Menzo mepte 'm trillend van woede een handvol tanden uit z'n smoel.

0O NTROOSTBAAR was hij in juni 1989 toen bij de luchthaven Zanderij een DC-8 van de SLM neerstortte. De ramp, Menzo was zijn maten van het Kleurrijk Elftal vooruitgereisd, veranderde zijn leven. 'Ik ben de betrekkelijkheid van het voetbal gaan inzien. Ik hoef nu maar op televisie een flits van de oorlog in Tsjetsjenië te zien en ik besef weer hoe bevoorrecht ik ben.'

Vlak na de ramp bij Paramaribo nam hij z'n eerste vliegles, stiekem, zonder dat z'n ouders er van wisten. In de lucht voelt hij zich volledig vrij, alsof hij de hele wereld aankan. Na het voetbal wil hij verder in de luchtvaart, of terug naar Suriname. 'Op sportgebied zou ik daar best iets willen gaan doen voor kinderen. De Surinaamse jeugd zit in een uitzichtloze situatie omdat de problemen van het land niet aan de basis worden aangepakt. Aan de top van onze samenleving zitten de verkeerde mensen. Suriname is een slangenkuil en zolang dat niet verandert, is er geen plaats voor mensen als ik, mensen met ideeën bij wie Surinaamse hartstocht samengaat met Hollandse nuchterheid.'

De toekomst, na het voetbal, bepaalt steeds vaker zijn gedachten. Voelt Menzo, de beste keeper ter wereld, dat zijn dagen als doelverdediger van een topclub zijn geteld? Waant hij zich bij PSV, dank zij Advocaat, op een dood spoor? 'Nee, nee, ik ben 't voetbal nog lang niet zat. Zelfs van een wedstrijdje als gisteren in het tweede kan ik nog echt genieten. Vergis je niet, ik ben nog vreselijk ambitieus. Daarom heb ik gisteren ook geweigerd om met het tweede elftal op de foto te gaan. Stanley Menzo afbeelden als keeper van PSV 2, dat kan niet. Daarvoor heb ik veel te veel zelfrespect.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.