Waarom volgen andere opiniemakers niet zijn voorbeeld?

Pownews-verslaggever en mediaboegbeeld Jan Roos gaat de politiek in, en krijgt het nodige commentaar daarop. Roos steekt tenminste zijn nek uit, waarom doen andere opiniemakers dat niet?

Jan Roos. Beeld anp

De kogel is door de kerk: Jan Roos wil niet langer aan de zijlijn blijven staan, zoals hij het zelf verwoordt, en wordt lijsttrekker van VNL. Daar kan je het nodige van vinden, en kritiek is er dan ook genoeg, maar hij durft het maar mooi. Hij steekt tenminste zijn nek uit. Waarom maken andere opiniemakers eigenlijk niet zo'n overstap? Vier bekende columnisten over dat dilemma.

Verschrikkelijk

'Nee, nooit, never', antwoordt Rob Hoogland (De Telegraaf) op de vraag of hij ooit heeft overwogen om de politiek in te gaan. 'Er zijn ook weleens volgers op Facebook of Twitter die zeggen dat ik dat zou moeten doen, maar die krijgen hetzelfde antwoord.'

Ze zijn opvallend eensgezind. De politiek lijkt Sheila Sitalsing (de Volkskrant) 'verschrikkelijk', Sylvain Ephimenco (Trouw) heeft er 'geen seconde' over getwijfeld en ook Bas Heijne (NRC) heeft het nooit serieus overwogen. 'Alleen wel eens in de zin van een 'what if'-scenario', voegt laatstgenoemde toe. Maar hij heeft nooit de behoefte gehad om zich bij een politieke partij aan te sluiten. Hij mist op het Binnenhof iets wezenlijks. 'Noem het, al is het een cliché, de 'diepere vragen'. Zoals: hoe kun je onze versnipperde samenleving weer bij elkaar brengen?'

Helaas. Nederland is nu eenmaal een praktisch ingesteld land met weinig behoefte aan reflectie, aldus Heijne.

Anderen zoeken het onder meer in hun persoonlijke eigenschappen. 'Waarmee ik vooral moeite zou hebben is dat je in een fractie binnen heel kleine marges moet opereren', zegt Sitalsing. 'Het partijbelang ligt vaak net iets anders dan je eigen idealen. Dat wheelen & dealen vind ik fascinerend om te beschrijven, maar ik vind het zelf al moeilijk om onder een baas te werken.'

De zijlijn

Oké, maar staan de beste stuurlui niet aan wal? 'Dat is een van de meest overschatte drogredenen', reageert Heijne. 'Zo makkelijk is het helemaal niet aan de zijlijn, en ik zou zeggen: doe er je voordeel mee, dat iemand van buitenaf ernaar kijkt.' In zijn ogen raken mensen aan het Binnenhof vaak het overzicht kwijt, zelfs Haagse verslaggevers. 'Dat noem ik een Frits Wester-achtige benadering: die zitten zo dicht op het spel dat ze de grote ontwikkelingen niet meer zien. Die raken dan gepikeerd als een columnist ze daarop wijst, of bijvoorbeeld het wetenschappelijk bureau van een politieke partij.'

Sitalsing relativeert de invloed die een columnist heeft, met een beeldspraak van haar Volkskrant-collega Hans Wansink. 'Je zit in een badkuip te spetteren, en af en toe vliegt een spetter net iets verder dan de rest.' Maar ze zou toch echt niet willen ruilen, want het is een 'heel fijne, onafhankelijke positie'.

Die onafhankelijkheid koestert ook Ephimenco. 'Ik schiet waarop ik wil schieten.' Ook Hoogland voelt zich uitstekend bij de rol van de nar en de zot. 'Onverbloemd de waarheid zeggen zonder verantwoordelijkheid te hoeven nemen.'

Een rol die Erasmus al keurig op papier heeft gezet in Lof der Zotheid, zo voegt hij toe, en die volgens de De Telegraaf-columnist nog steeds goed past en belangrijk is in onze moderne maatschappij. 'Net als een hofnar hoef je niet aan vleierij te doen, je kunt iedereen voor het hoofd stoten. Terwijl je in de politiek gebonden bent aan compromissen, zeker in Nederland, met al die kleine partijtjes die met elkaar moeten regeren.'

Beeld Carolyn Ridsdale

Hypocrisie

Mág je überhaupt oversteken naar de dark side? Sitalsing vindt het 'nobel' wanneer mensen voor de publieke zaak kiezen, ja, een offer zelfs. Maar ze vindt ook dat je als columnist er niet eens aan zou moeten denken, omdat het - bewust of onbewust - je schrijven zal beïnvloeden.

Ephimenco is nog een tikje strenger. Columnisten die overstappen naar de andere kant, of ze nou gefascineerd zijn door de macht, of denken dat ze het beter zullen doen, gaan een 'rode lijn' over.

Want waar de politieke wereld een 'Champs Elysées vol hypocrisie' is, moet de columnist die hypocrisie juist blootleggen. Persoonlijk vermijdt hij zelfs ieder contact met politici, en slaat hij uitnodigingen voor etentjes af. 'Daar ben ik zeer rechtlijnig in, calvinistisch bijna.' Iemand die lid is van een partij en tegelijkertijd columns schrijft - zoals Ronald Plasterk ooit deed - is voor hem geen columnist, die heeft een dubbele pet op.

Ronald Plasterk. Beeld anp

Een gezond standpunt, meent Hoogland. Bij De Telegraaf, zo zegt hij, moet een columnist die lid wordt van een partij, zoals Peter R. de Vries en Arend Jan Boekestijn deden, stoppen. Maar verder is hij een tikkeltje minder streng. Ook voor Jan Roos bijvoorbeeld, wiens stap hij 'best bewonderenswaardig' vindt. 'Hij zegt gewoon: laat ik het maar waarmaken wat ik allemaal roep.'

Zulke positieve woorden zul je van Bas Heijne niet horen. Als het aan hem ligt gaan er niet meer opiniemakers de politiek in, maar juist minder.

Dat kandidaten niet meer eerst ouderwets actief zijn in een partij, ziet hij als een symptoom van 'de leegte' in de samenleving. 'Narcistische mensen die hun bekendheid verworven hebben in de media en meteen lijsttrekker worden. Ik voorspel dat het niet bij Jan Roos blijft, maar dat ook betrokken burgers als Thierry Baudet, Jort Kelder, Gerard Joling - 'Narcistisch Rechts' - straks niet meer aan de zijlijn willen blijven staan. En dat proces geldt evengoed voor een club als DENK en Sylvana Simons.

Jort Kelder. Beeld anp

In De andere kant wordt wekelijks een actuele kwestie ondersteboven gehouden of binnenstebuiten gekeerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden