Nieuws Drones in Somalië

Waarom voert Amerika een geheime oorlog in Somalië?

Het aantal Amerikaanse bombardementen in Somalië is zozeer toegenomen dat het de vraag oproept: wat probeert president Donald Trump te bereiken in het Afrikaanse land, dat de VS eerder juist met de staart tussen de benen verlieten? 

Een drone-piloot op Amerikaanse basis. Beeld US AIR FORCE

Stilletjes heeft Trump de hoeveelheid luchtaanvallen in Somalië verdrievoudigd, terwijl de Verenigde Staten de strijd tegen jihadistisch terrorisme in andere landen juist proberen te beperken. Het lijkt er op dat de VS het land willen vrijwaren van jihadisten nu er in de regio grote handelsbelangen op het spel staan. Er is een geopolitieke race gaande om de Hoorn van Afrika.

Volgens experts worden de VS  steeds verder in een complex gewapend conflict in Somalië gezogen. Dat zei onder anderen Brittany Brow, voormalig Somalië-specialist van de Nationale Veiligheidsraad onder zowel Obama als Trump, vorige maand tegen The New York Times. ‘Mensen moeten weten dat er een enorme oorlog gaande is.’

Het aantal luchtaanvallen tegen jihadisten in Somalië was in 2016 nog ‘maar’ 15. In 2018 is dat aantal ruim verdrievoudigd naar 47. Dat aantal lijkt dit jaar nog hoger te gaan worden. In de eerste twee maanden van 2019 zijn er volgens het Pentagon al 24 luchtaanvallen uitgevoerd, die 225 militanten hebben gedood.

Black Hawk Down

De opgevoerde strijd in Somalië staat in schril contrast met de eerdere belofte om alle troepen uit het land terug te trekken. Dat gebeurde na de historische nederlaag in de Somalische hoofdstad Mogadishu in 1993. Een humanitaire missie mondde uit in een bloedige veldslag, vereeuwigd in de Hollywoodfilm Black Hawk Down. Twee Amerikaanse helikopters werden neergehaald. Achttien Amerikaanse militairen en honderden Somaliërs sneuvelden. Alle 30 duizend troepen keerden naar huis. Somalië, dat nooit meer, zo luidde het Amerikaanse credo.

Nu, onder het presidentschap van Trump, heeft Amerika voor het eerst weer permanent troepen in het land. Vijfhonderd special forces zijn permanent in Mogadishu om het Somalische leger te ondersteunen in de oorlog tegen terreurgroep Al-Shabaab, dat gelieerd is aan Al Qaida.

Een markante ontwikkeling. Waar Trump zijn oorlog tegen het terrorisme over het algemeen zoveel mogelijk probeert te beperken, lijkt hij zijn militaire aanwezigheid in Oost-Afrika juist te verstevigen. Zo wordt er volgens onderzoek van het Amerikaanse tijdschrift Foreign Policy door de VS hard gewerkt aan landroutes die vanuit de marinebasis in Djibouti naar legerkampen in Oost-Afrika lopen, waaronder Somalië. Die wegen voeren soms dwars door het terrein van Al-Shabaab.

Chinese aanwezigheid

De Amerikaanse veiligheidsadviseur John Bolton bracht eind 2018 de nieuwe strategie voor Afrika naar buiten. De Verenigde Staten willen zich in Afrika veel meer gaan focussen op de ‘Great Game’ met China en Rusland, die hun invloed steeds meer over het continent doen gelden. Bolton schrijft expliciet dat de Chinese aanwezigheid in de Hoorn van Afrika gevreesd wordt, een voor de internationale maritieme handel strategisch gelegen gebied.

De Chinezen vestigden pal naast de Amerikaanse marinebasis in Djibouti een eigen basis. Het is de eerste keer in de geschiedenis dat een grote rivaal van de VS dat aandurft. Ook probeert het land invloed te krijgen op Somalië. Vorig jaar bracht de Chinese president Xi Jinping een bezoek aan zijn Somalische ambtsgenoot en beloofde hij mee te helpen aan de wederopbouw van het land. Dat bleek een vruchtbare ontmoeting. Niet veel later gaf Somalië China de exclusieve permissie om aan de kust tonijn te vissen.

Om de Somalische regering in de strijd tegen Al-Shabaab verder te kunnen ondersteunen, gaf Trump het Pentagon in 2017 meer militaire speelruimte. Hij verklaarde Somalië tot ‘gebied van actieve vijandigheid’. Dat betekent dat het land officieel geen oorlogsgebied is, maar het Pentagon alsnog naar eigen inzicht aanvallen uit mag voeren.

Brigadier-generaal Donald Buldoc, die de Amerikaanse eenheden in Afrika tot juni 2017 aanvoerde, doet in een nieuw rapport van Amnesty International uit de doeken hoe dat in zijn werk gaat. Vrijwel alle mannen die zich in de nabijheid van Al-Shabaab bevinden, kunnen in het vizier staan van de drones. ‘Als je naar een trainingskamp kijkt en je ziet alleen maar mannen van volwassen leeftijd, dan zeg je: hey, dat is een doelwit.’

Guerrilla-aanvallen

De vraag is of de strijd succesvol is. De VS worstelen al jaren met Al-Shabaab, dat zeer veerkrachtig blijkt. De fundamentalisten zijn in 2011 weliswaar uit de hoofdstad verdreven, maar hebben nog altijd grote delen van het land onder controle, waaronder het zuiden. Daar innen ze belasting bij de bevolking en passen ze de sharia toe. Vanuit het platteland bestoken ze de hoofdstad geregeld met dodelijke guerrilla-aanvallen.

De situatie is bovendien moeilijk te overzien. Omdat de Somalische overheid voorbij de hoofdstad geen macht heeft, is er weinig zicht op wat er in het binnenland allemaal gebeurt. Democratische instituties werken niet. Buiten Mogadishu staan zo’n duizend kampen opgesteld met vluchtelingen. Volgens de VN zijn er vorig jaar 320 duizend Somaliërs hun huis ontvlucht.

Volgens Ahmed Soliman, strategisch analist bij de geopolitieke denktank Chatham House, zal de mislukte staat Somalië niet snel uit het slop getrokken worden. ‘Het leger weet ook wel dat Al-Shabaab niet vernietigd zal worden met drones. Dat zal moeten gebeuren door het versterken van de democratische instituties in het land. Dat proces duurt mogelijk nog decennia.’

Amnesty: mogelijke oorlogsmisdaad

Hoewel de luchtaanvallen volgens het Pentagon geen burgerslachtoffers kosten, beweert Amnesty International het tegendeel. De organisatie onderzocht vijf recente aanvallen van Amerikaanse drones, en concludeerde dat daarbij zeker 14 burgers overleden. Zo zouden drie boeren die ’s nachts op het platteland sliepen per ongeluk voor militante strijders zijn aangezien. Ze zijn in het holst van de nacht gebombardeerd. Amnesty spreekt van ‘mogelijke oorlogsmisdaden’.

Lees hier meer over luchtaanvallen met drones.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.