Waarom verscheen 'president' Kenyatta vandaag voor Haags Strafhof?

Bij verkiezingsgeweld in 2007 vielen ruim duizend doden in Kenia. De huidige president van Kenia, Uhuru Kenyatta, ontkent daar iets mee te maken te hebben. Voor een strafzaak bij het Haagse Internationale Strafhof (ICC) is nog te weinig bewijs. Waarom Kenyatta toch vrijwillig, als burger, naar Den Haag kwam (en niets zei).

Uhuru Kenyatta Beeld anp

De bestuurssituatie in Kenia op dit moment is even ironisch als naargeestig. Het land wordt bestuurd door William Ruto, de vice-president die de honneurs waarneemt voor Uhuru Kenyatta. De president wilde vandaag namelijk niet als president verschijnen in het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag. Dat uitgerekend Ruto het stokje dezer dagen overneemt, hadden weinigen zeven jaar geleden kunnen voorspellen. Ruto was toen Kenyatta's grootste vijand en dat is de reden dat beiden nu op het verdachtenlijstje staan van het Haagse Strafhof.

Bij de presidentsverkiezingen in 2007 stonden Kenyatta en Ruto recht tegenoverelkaar. In december 2007 braken gevechten uit tussen de aanhangers van de twee belangrijkste presidentskandidaten. De toenmalige president Mwai Kibaki - een bondgenoot van Kenyatta - was snel na de stembusgang geïnaugureerd voor zijn tweede termijn. Ondanks dat er volgens tegenstander Raila Odinga - een bondgenoot van Ruto - was gefraudeerd. Kenyatta en Ruto worden gezien als de aanjagers van het geweld dat volgde.

De gevechten breidden zich al snel uit naar verschillende bevolkingsgroepen. De twee maanden die volgden werden gekenmerkt door plunderingen, vandalisme, verkrachtingen en geweld.

Daarbij zijn minstens 1.133 omgekomen. Dat schreef Human Rights Watch (HRW) in het in 2011 verschenen rapport 'Turning Pebbles': Evading Accountability for Post-Election Violence in Kenya'. Het rapport is gebaseerd op 172 interviews en 76 rechtbank dossiers.

Na de ruim duizend doden zijn in Kenia slechts twee personen voor moord veroordeeld. Terwijl volgens HRW politieagenten zeker 405 mensen hebben gedood tijdens het verkiezingsgeweld. Daar komen nog eens 500 gewonden bij en tientallen vrouwen en meisjes die zijn verkracht. 350 duizend mensen zouden hun huis hebben verloren.

President Uhuru Kenyatta (M) van Kenia arriveert bij het Internationaal Strafhof (ICC). Een grote groep Keniaanse parlementsleden en inwoners van het land zijn speciaal naar Den Haag afgereisd om hun president te steunen. Beeld anp

Misdaden tegen de menselijkheid

Samen met vier andere Keniaanse hooggeplaatsten worden Kenyatta en Ruto door het ICC verdacht van misdaden tegen de menselijkheid. Volgens de aanklagers heeft Kenyatta mensen tegen betaling geweld laten plegen. Ook wordt hem totale 'straffeloosheid' verweten in de nasleep van de gevechten.

Kenyatta was gedagvaard voor de speciale hoorzitting van vandaag. Het is de voorbereidende fase op een eventuele strafzaak tegen hem. Een zogeheten 'statusconferentie'. Mede op basis van deze conferentie wordt bepaald of inderdaad een strafzaak wordt gestart. De aanklagers willen dat Kenyatta documenten zoals bankgegevens en telefoongesprekken overhandigt, maar daarvan is het nog niet gekomen.

Het feit dat de voormalige kemphanen Ruto en Kenyatta nu samen een regering vormen sinds 2013, is volgens de heren het bewijs dat zij zeven jaar geleden niet achter het geweld zaten. Critici zien hun coalitie voor de verkiezingen van 2013 juist als een manier om het Strafhof om de tuin te leiden en veroordeling te voorkomen.

Met diverse politieke en juridische pogingen zou de Keniaanse regering een rechtzaak tegen Kenyatta de afgelopen jaren proberen te voorkomen. Al in 2011 sprak Daniel Bekele, directeur HRW Afrika, zijn frustratie uit over deze gang van zaken. 'Keniaanse officials hebben meermalen beloofd onderzoek te doen naar het verkiezingsgeweld na de stembusgang in 2007', zei hij. 'Kenia zou dit probleem voortvarend moeten oppakken via de juridische weg en zonder inmenging van de politiek.'

Nog steeds wordt het proces gefrustreerd volgens HRW en het ICC. De regering weigert bewijsmateriaal te overhandigen aan het ICC. Tijdens de zitting vanmorgen herhaalde de advocaat van de slachtoffers dat Kenyatta als 'regeringsleider in de positie is om samenwerking (met het ICC, red.) mogelijk te maken, maar dat niet heeft gedaan', schrijft Liz Evenson van HRW op Twitter. Dit maakt de rechtsgang dusdanig moeilijk, dat de aanklagers verwachten dat het proces moet worden beëindigd als de patstelling aanhoudt.

Onschuldig

Kenyatta draait het om: er is volgens hem geen bewijsmateriaal omdat hij 'onschuldig is'. En zijn aanwezigheid in Den Haag laat juist zien dat hij en zijn land wel meewerken. Hij zegt slachtoffer te zijn van een obsessie van het Strafhof met Afrikaanse leiders. 'De mensen die mij beschuldigen, schetsen een schandelijk beeld van de meeste Afrikaanse leiders, als belichamingen van corruptie en straffeloosheid', zei hij maandag tegen het parlement in Nairobi, voordat hij zijn presidentschap tijdelijk overdroeg aan Ruto.

Om zijn goede wil te tonen en onschuld te bepleiten verscheen hij daarom vandaag, als burger, voor het ICC. Kenyatta riskeerde overigens een arrestatiebevel als hij nu niet zou komen. Kenyatta heeft vanmorgen zelf niets gezegd tijdens de hoorzitting. Zijn advocaat eiste vrijspraak. De zaak is vanmiddag voor onbepaalde tijd geschorst.

Hoe nu verder? Dat is nog niet duidelijk, zegt een woordvoerder van HRW. 'De rechters moeten bepalen of ze een zaak gaan starten.' Zij moeten beoordelen of daar genoeg materiaal voor is. Dat is maar zeer de vraag. Het gebrek aan bewijs wordt bemoeilijkt doordat steeds minder mensen bereid zijn tegen Kenyatta te getuigen. Een aantal heeft eerdere verklaringen ingetrokken. Critici van de Keniaanse president menen dat dit is gebeurd onder grote druk van de Keniaanse autoriteiten. Eerdere getuigen zouden zelfs zijn verdwenen, of vermoord.

Het is niet bekend wanneer het hof met het besluit komt of de zaak tegen Kenyatta wordt afgeblazen of niet.

Uhuru Kenyatta Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden