Waarom vermoordt Assad zijn eigen burgers?

Het Syrische leger voert willekeurig en doelbewust luchtaanvallen uit op burgerdoelen. Dat is de conclusie die mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch trekt in een vannacht verschenen rapport. Het roept de vraag op waarom het regeringsleger zijn eigen volk vermoordt. Is het bittere wraak, of zit er een gewiekste strategie achter? Volkskrant.nl sprak met een aantal Syriërs.

Syrische burgers in Aleppo zoeken naar overlevenden tussen de gebouwen die door de Syrische luchtmacht zijn bestookt. Beeld ap

Human Rights Watch (HRW) onderzocht 52 plekken in Syrië die afgelopen maanden zijn bestookt door het regeringsleger. De organisatie sprak met 140 slachtoffers en getuigen, interviewde vier gedeserteerde luchtmachtofficieren en was ter plaatse tijdens een aantal aanvallen. Deze waren niet gericht op hoofdkwartieren van rebellenleiders, er waren geen militaire doelen in de buurt. Er werd simpelweg geen onderscheid gemaakt tussen burgers en strijders.

Bij de door HRW onderzochte aanvallen kwamen zeker 152 burgers om het leven - van de naar schatting 70.000 burgerslachtoffers die de Syrische burgeroorlog tot nu toe gekost heeft. De slachtoffers stonden in de rij voor de bakker, waren aanwezig bij een demonstratie, op weg naar het ziekenhuis of gewoon op straat of thuis, waar ze werden opgeschrikt door luchtaanvallen.

Het roept de vraag op waarom het leger van Assad doelbewust burgerdoelen bestookt. HRW trekt de volgende conclusie: de aanvallen zijn bedoeld om 'de angst onder de burgerbevolking in oppositiebolwerken aan te wakkeren' en om 'de oppositie haar steun te ontnemen'.

Strategische strijd
Mounir Fattal, een Syriër die in 1995 vanuit Damascus naar Nederland vluchtte en nu voorzitter is van het Syrische Comité (SC), een verzameling Syrische Nederlanders die de situatie nauwgezet volgt en een groot deel van hun families nog in Syrië heeft zitten, zegt hierover: 'Helemaal aan het begin van de opstand, nu meer dan twee jaar geleden, was het voor ons al duidelijk dat het regime zijn eigen burgers doodt. Er werd toen al geschoten op vreedzame demonstraties. De boodschap die daarvan uitging, was duidelijk: ga niet de straat op, ga niet protesteren. De afgelopen maanden zie je dat het regime puur uit is op wraak. Het wil wraak nemen omdat het volk tegen het regime van Assad in opstand is gekomen. En omdat ze het Vrije Syrische Leger onderdak gegeven hebben.'

'Het regime maakt daarbij geen onderscheid tussen opstandelingen en burgers', vult Abdulsalam Youssef, bestuurslid van het SC en afkomstig uit Koerdisch gebied, aan. 'De aanvallen hebben allang niet meer tot doel om burgers af te schrikken, want afgeschrikt zijn ze allang. Het is nu nog een puur strategische strijd. Sommige wijken worden bewust niet gebombardeerd omdat ze een strategische ligging hebben, bijvoorbeeld voor wapenleveranties. Laatst heeft het regeringsleger voor het eerst ook Koerdische wijken in Aleppo gebombardeerd. Deze wijken zijn lange tijd ontzien. Waarom het leger nu opeens is gaan bombarderen? Ik heb gebeld met mijn achterban, ik heb erover vergaderd, en de conclusie was: we hebben geen flauw idee.'

Tiran
Ook André Abdallah, een ander bestuurslid van het SC, zegt 'geen flauw idee' te hebben over de exacte reden dat Assad zijn eigen volk terroriseert. Om vervolgens tot de volgende conclusie te komen: 'Assad is een tiran en zijn eigen volk interesseert hem niets. Het enige dat hem wel interesseert, is hoe hij aan de macht kan blijven, en hoe hij de Alawitische minderheid (waar hij zelf deel van uit maakt, red.) kan blijven beschermen.'

Rouwenden bij het lichaam van een overleden strijder, die tijdens gevechten is omgekomen in de provincie Idlib. Beeld afp
 
De afgelopen maanden zie je dat het regime puur uit is op wraak. Het wil wraak nemen omdat het volk tegen het regime van Assad in opstand is gekomen.

Dat doet hij, volgens Abdallah, onder meer door welbewust opstandige wijken te bombarderen die aan Alawitische wijken grenzen 'zodat mensen verplicht moeten verhuizen en Alawieten zich veiliger voelen'. Dat zou onder meer het geval zijn in het centraal en dus strategisch gelegen Homs, waar een groot deel van de inwoners van Alawitische afkomst is. Maar, zo benadrukt Abdallah, 'niets kan voor honderd procent bevestigd worden. Veel van dit soort verhalen zijn gebaseerd op geruchten.'

Radicaliseren
De Duitse filmmaker Marcel Mettelsiefen, die vanuit Syrië een aantal indringende reportages maakte, onder meer voor Channel 4, heeft een andere verklaring voor de vraag waarom Assad zijn leger aanstuurt om burgerdoelen aan te vallen: 'Hij straft en pijnigt de burgers, zodat ze radicaliseren en zodat hij kan zeggen dat hij tegen terroristen strijdt', zegt hij tegen de Amerikaanse nieuwssite The Daily Beast.

Een cynische conclusie wellicht, maar wel een die gehoor vindt bij de andere geïnterviewden. 'Het is algemeen bekend dat Bashar al-Assad, maar ook zijn vader Hafez, jarenlang Al Qaeda in Irak gesteund hebben en wapens hebben geleverd aan jihadisten', zegt Mounir Fattal. 'Dat Jabhat al-Nusra (een radicaalislamitische strijdersgroep, red.) nu erg sterk is geworden in Syrië, en heeft aangekondigd samen te werken met Al Qaeda, komt het regime erg goed uit. Ze stellen de bevolking voor twee keuzes: of ze kiezen voor het regime, of voor een radicaalislamitische groepering.'

Overlevenden van een luchtaanval in Homs, waar volgens ooggetuigen twee appartementenblokken zijn weggevaagd. Beeld afp
Een verwoeste straat, na een aanval van de luchtmacht. Beeld reuters

Volgens André Abdallah heeft het Syrische regime Jabhat al-Nusra bewust sterk gemaakt, onder meer door ze vliegvelden rondom Aleppo en wapens in handen te geven. 'Dat is een beproefde oorlogsmethode. Het regime drijft daarmee mensen in het nauw. Het dwingt gematigden om uiteindelijk toch voor het regime, en niet voor de revolutie te kiezen. Vooral minderheden zoals christenen en koerden zijn bang voor een radicaalislamitische regering.'

Gekleurde agenda
Stel dezelfde vraag - waarom schiet Assad zijn burgers af? - aan Syriërs die het regeringsleger steunen, en je krijgt een heel ander antwoord. Mensenrechtenactiviste Hanan Shamoun, een Syrische christen die er openlijk voor uitkomt Assad te steunen, zegt: 'Aan beide zijden van het conflict vallen slachtoffers. Het is onzin dat de Syrische regering bewust burgerslachtoffers maakt. Regeringslieden worden door HRW afgeschilderd als beestachtigen die ziekenhuizen kapot schieten. Terwijl Hans Jaap Melissen laatst nog in Pauw & Witteman toegaf dat een ziekenhuis recent gebombardeerd werd omdat er een vergadering met rebellenleiders plaatsvond. Dat verklaart de aanval.'

Shamoun vervolgt: 'Het is duidelijk dat HRW een gekleurde politieke agenda heeft. Ik zou ook wel eens van deze organisatie willen horen wie er achter de zelfmoordaanslagen zaten die laatst in Damascus plaatsvonden en waarbij veel doden - waaronder vrouwen en kinderen - vielen. Daar hoor je ze niet over.'

Strijders van Jabhat al-Nusra. Beeld ap
Beeld reuters
 
HRW heeft een gekleurde politieke agenda. Over de zelfmoordaanslagen die laatst in Damascus plaatsvonden, hoor je ze niet.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden